II SA/Rz 656/06

II SA/Rz 656/06 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2007-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Ewa Wojtyna
Małgorzata Wolska /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Zarębska-Kobak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 23, art. 24 ust. 3a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 19 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr[...] w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. /[...] /, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. po rozpatrzeniu odwołania T.W. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [.;..]r. [...] w sprawie przyznania M.W. zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1.01.2005 r. do 31.12.2006 r. w wysokości 144 zł miesięcznie, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Z uzasadnienia decyzji ostatecznej wynika, że wskazaną wyżej decyzją organu I instancji – na wniosek T.W. – przyznano M.W. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1.01.2005 r. do 31.12.2006 r. w wysokości 144 zł miesięcznie. Od tej decyzji odwołanie wniosła T.W., wyjaśniając że złożenie wniosku w dniu 25 stycznia 2005 r. spowodowane było okolicznościami od niej niezależnymi. tj. postępowaniem odwoławczym przed Wojewódzkim Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie, a także przed Sądem Rejonowym. Kwestionowana odwołaniem decyzja została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...]r. /[...] /, jako zgodna z art. 24 ust. 2 o świadczeniach rodzinnych. Powyższa decyzja została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 497/05. W uzasadnieniu wyroku wskazano na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu wyjaśnienia, czy strona pobierała zasiłek pielęgnacyjny do czasu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych i czy w okresie przed styczniem 2005 r. złożyła wniosek w sprawie.
Postanowieniem z dnia [...]r. /[...] zlecono wyjaśnienie powyższych zagadnień Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalił, że T.W. w dniu 6 maja 2004 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla M.W., a pismem z dnia 11 czerwca 2004 r. została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez dołączenie aktu urodzenia M.W.
Wobec terminowego usunięcia braku decyzją z dnia [...]r. [...] przyznano zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1.05.2004 r. do 30.06.2004 r. /poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 marca 2002 r. wydane do 16-go roku życia, tj. 15 czerwca 2004 r./ Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, na wniosek z dnia 27 kwietnia 2004 r., wydał orzeczenie nr [...] w dniu [...] r. o zaliczeniu M.W. do lekkiego stopnia niepełnosprawności, a na skutek odwoływania się od niego Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. sygn. akt [...] zmienił powyższe orzeczenie w ten sposób, że zaliczył M.W. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres 2 lat. W dniu 25 stycznia 2005 r. został złożony wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dla M.W. z kompletem wymaganych dokumentów, a następnie decyzją z dnia [...]r. [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społeczne przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla M.W. na okres od 1.01.2005 r. do 31.12.2006 r. Organ II instancji wskazał, że stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm./ ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dany okres zasiłkowy /albo na okres do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia/ następuje na wniosek osoby uprawnionej. Po upływie tego okresu osoba uprawniona traci prawo do świadczeń, chyba że wystąpiła z wnioskiem wraz z wymaganymi dokumentami o świadczenia na nowy okres. Przyznanie więc świadczenia wymaga każdorazowo zaangażowania wnioskodawcy. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 3a cyt. ustawy w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od stopnia niepełnosprawności /jakim jest zasiłek pielęgnacyjny/ ustala się od pierwszego dnia następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne /Dz. U. Nr 105, poz. 881/ w § 3 i 4 wskazuje, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia rodzinne przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów, w przypadku gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez osobę składającą wniosek jest niewydanie dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym terminie oraz osoba może to udokumentować, świadczenia rodzinie przysługują począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony. Skoro w przedmiotowej sprawie wniosek strony wpłynął dopiero w dniu 25 stycznia 2005 r., właściwie przyznano zasiłek od miesiąca stycznia. Nadto wskazano – w odniesieniu do twierdzeń odwołania, że "taki a nie inny termin złożenia wniosku wynikał z procedur prawnych" i w odniesieniu do twierdzeń skargi, iż pracownicy ośrodka pomocy społecznej nie chcieli przyjąć od niej składanego w terminie niekompletnego wniosku – że wobec niepotwierdzenia faktu złożenia wniosku niekompletnego w okresie poprzedzającym wniesienie wniosku z kompletem wymaganych dokumentów, prawidłowo przyznano zasiłek od miesiąca stycznia. Jeśli zaś w przekonaniu strony niedopełnienie obowiązków przez pracowników ośrodka pomocy społecznej wyrządziło jej straty finansowe, to przysługują jej w tym zakresie odpowiednie środki prawne.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie T.W. zarzuciła niewykonanie wytycznych tut. Sądu zawartych w wyroku z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 497/05 poprzez niezbadanie całości materiału dowodowego odnośnie złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, a także nieuwzględnienie, że do czerwca 2004 r. M.W. taki zasiłek pobierała. Na tej podstawie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji lub jej zmiany i przyznania świadczeń rodzinnych M.W. za okres od 15 czerwca 2004 r. i nadal (31 grudnia 2004 r.). Według twierdzeń skarżącej Kolegium niesłusznie zaakceptowało działania GOPS-u zmierzające do pozbawienia osoby uprawnionej należnych jej świadczeń. GOPS utrudniał jej prawo do uzyskania wszystkich świadczeń dla córki M.W. przez odmowę przyjęcia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza z kolei przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./, stanowiąc, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wskazany obowiązek kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obejmuje także zbadanie, czy organ administracji ponownie rozpoznający sprawę po wyroku sądu administracyjnego wypełnił powinność wynikającą z art. 153 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie bowiem z brzmieniem powyższego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Otóż zanim zapadła zaskarżona decyzja z dnia [...]r. [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 497/05 uchylił zaskarżoną przez T.W. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. [...]/ w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1.01.2005 r. do 31.12.2006 r. w wysokości 144 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał organowi, aby ponownie rozpatrując sprawę wyjaśnił: "czy T.W. składała wniosek już wcześniej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego oraz czy pobierała i do kiedy zasiłek pielęgnacyjny na córkę M.W.". Stwierdził, że "okoliczności te mogą mieć wpływ na ustalenie daty początkowej i okres pobierania z uwagi na przepisy intertemporalne zawarte w art. 57 ustawy". To wskazanie zostało niejako powtórzone w końcowej części uzasadnienia wyroku, gdzie Sąd nakazał wyjaśnienie czy skarżąca pobierała zasiłek pielęgnacyjny do czasu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy wniosek ze stycznia 2005 r. jest pierwszym wnioskiem w sprawie, czy też kolejnym, co pozwoli na właściwe ustalenie początkowego terminu dla pobierania zasiłku pielęgnacyjnego...".
Analiza materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ II instancji nie wywiązał się należycie z obowiązków wynikających z cyt. wyżej art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co w konsekwencji oznacza naruszenie dyspozycji tego przepisu.
Wydając bowiem zaskarżoną decyzję z dnia [...]r. ustalił jedynie, że T.W. w dniu 6 maja 2004 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego i na jego podstawie przyznano jej ten zasiłek na okres od 1.05.2004 r. do 30.06.2004 r./ decyzja z dnia [...]r., [...], zaś kolejny wniosek został przez nią złożony w dniu 27 stycznia 2005 r. i stanowił on podstawę przyznania zasiłku na okres od 1.01.2005 r. do 31.12.2006 r. /decyzja z dnia [...]r. [...]. Natomiast w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji organ ten nie poczynił wyjaśnień i w konsekwencji też ustaleń, stosownie do wskazań zawartych we wspomnianym wyroku z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 497/05, czy skarżąca składała wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wcześniej i w szczególności czy pobierała go do czasu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych /weszła w życie z dniem 1.05.2004 r./, nie sprecyzował też żadnego stanowiska odnośnie zastosowania przepisów intertemporalnych tj. art. 57 powyższej ustawy.
Skoro więc organ II instancji nie wyjaśnił wspomnianych okoliczności, a także możliwości zastosowania wskazanych przepisów intertemporalnych – pomimo wskazań zawartych we wcześniejszym wyroku tut. Sądu, to bierność organu musi być mu poczytana za zaniedbanie, które stanowi podstawę do usunięcia wydanej przez niego decyzji z obrotu prawnego.
Nie podziela Sąd poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakoby w niniejszej sprawie przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu zacytowanym w tym uzasadnieniu – w istocie przesądzał, że prawidłowym jest przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od stycznia 2005 r. /wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 25.01.2005 r./ i tym samym domaganie się takiego zasiłku za okres od 1.07. – 31.12.2004 r. jest nieuzasadnione.
Przede wszystkim należy podnieść, że po myśli art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych /w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku – 25.01.2005r./ prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i 14 – 16. Według ust. 2 tegoż artykułu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia /ust. 3/. Z kolei ust. 3a w tej dacie miał następujące brzmienia: "W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia".
Stosownie do art. 23 cyt. ustawy i § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne /Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm./ do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego należy dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z akt administracyjnych wynika, że uzyskanie wspomnianego wyżej orzeczenia w stosownym czasie /na kolejny okres zasiłkowy/ okazało się dla skarżącej niemożliwe. Nie jest kwestionowane, że mimo złożenia takiego wniosku w kwietniu 2004 r. /poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności ważne było do dnia 15.06.2004 r./, rozstrzygnięcie korzystne dla córki M.W., tj. wyrok Sądu Rejonowego w Rzeszowie sygn. akt [...]uzyskała dopiero w dniu 14 grudnia 2004 r. Tak długotrwałe postępowanie nie było przez skarżącą zawinione – za takie bowiem nie może być uznane korzystanie przez stronę z przysługującego jej prawa do wniesienia odwołania.
Decyzja w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego ma charakter deklaratoryjny, natomiast przyznanie świadczenia /po uprzednim spełnieniu ustawowych przesłanek/ uzależnione jest od złożenia wniosku. Złożenie zatem wniosku, przy jednoczesnym spełnieniu w tej dacie ustawowych przesłanek prowadzi do powstania tytułu do tego świadczenia, zaś samo wydanie decyzji nie może ograniczać w czasie nabytych uprawnień.
W dacie złożenia przez skarżącą wniosku /25.01.2005 r./, jak wyżej wspomniano obowiązywał art. 24 ust. 3a cyt. ustawy, który w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności i uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia przewidywał przyznanie świadczenia od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. Złożenie zatem wniosku przy brzmieniu art. 24 ust. 3a cyt. ustawy obowiązującym do dnia 13 stycznia 2006 r. i przy spełnieniu ustawowych przesłanek do nabycia zasiłku pielęgnacyjnego oznacza mianowicie taki skutek, że późniejsza zmiana przepisów – wprowadzająca ograniczenie możliwości uzyskania wyrównania /wypłaty/, nie może dotyczyć wcześniej, nabytych uprawnień /nie może zapis w istocie proceduralny ograniczać nabyte wcześniej uprawnienie/. Natomiast zmianę przepisów cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną nowelą z dnia 29 grudnia 2005 r. /Dz. U. Nr 267, poz. 2260/, która dodała ust. 3b i ust. 3a art. 24 uzupełniła o następującą treść: "nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego" organ II instancji, orzekając po dniu wejścia jej w życie, tj. po 14 stycznia 2006 r. wykładał w ten sposób, że dając pierwszeństwo dodanej normie proceduralnej w konsekwencji pozbawił stronę nabytego prawa, co stanowi naruszenie prawa materialnego.
Należy wobec powyższego stwierdzić, że wprowadzona z dniem 14 stycznia 2006 r. zmiana ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 24 ust. 3a i 3b nie może dotyczyć wniosku złożonego przed tym dniem, czyli przed datą wejścia w życie tej noweli. Spełnienie zatem warunków ustawowych przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w postaci wyroku Sądu rejonowego określającego stopień niepełnosprawności córki i kolejne złożenie wniosku o ten zasiłek, uprawniało stronę do przyznania tego zasiłku od pierwszego dnia po miesiącu, w którym ustało do nie prawo /a więc także za okres poprzedzający wystąpienie przez nią z wnioskiem z dnia 25.01.2005 r./.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wykona wskazania zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 497/05 i także uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu, w składzie obecnie orzekającym.
Z tych przyczyn i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.
19.02.07mk
Sygn. akt II SA/Rz 656/06
U Z A S A D N I E N I E