II SA/Rz 64/06

II SA/Rz 64/06 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2006-09-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /sprawozdawca/
Robert Sawuła
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
I OSK 1975/06 - Wyrok NSA z 2008-03-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Robert Sawuła AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi Firmy "A." na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonanie transportu drogowego bez zezwolenia I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej Firmy "A." z siedzibą we L. kwotę 495 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
SA/Rz 64/06
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] października 2003 r. Nr [...], nakładającą na Firmę "A." z Ukrainy karą pieniężną w wysokości 6000 zł . Decyzja ta zapadła po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 402/04 poprzedniej decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2004 r. utrzymującej w mocy wskazaną decyzję organu I instancji.
Z uzasadnienia wyroku i akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 4.10.2002 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego [...] Oddział Celny [...] przeprowadzili kontrolę dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego środkiem przewozowym - ciągnikiem siodłowym marki Renault Magnum 390 nr rej. [...] z naczepą marki KRONE nr rej. [...] należącym do Firmy A. z Ukrainy, podczas której stwierdzili brak zezwolenia właściwego ministra do spraw transportu uprawniającego ww firmę do wykonywania międzynarodowego transportu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W takiej sytuacji decyzją z dnia [...] października 2003 r. Naczelnik Urzędu Celnego nałożył na przewoźnika karę pieniężną w kwocie 6.000 zł, w oparciu o art. 93 ust. 1 i 92 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371, ze zm.). Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
W odwołaniu od tej decyzji adwokat M. L. pełnomocnik Firmy A. domagał się jej uchylenia i umorzenia postępowania z uwagi na fakt, że w czasie kontroli przewoźnik posiadał wszystkie zezwolenia i dokumenty, lecz jeden z nich – zezwolenie na międzynarodowy przewóz samochodowy "zapodział się". W krótkim czasie po nałożeniu kary zezwolenie to zostało okazane.
Dyrektor Izby Celnej nie uwzględnił tego odwołania i decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie,
Naprowadził również, że powoływane w odwołaniu zezwolenie nie zostało dołączone do środka zaskarżenia, jak również nie zostało przedstawione w trakcie postępowania odwoławczego. Zostało ono co prawda okazane, ale po 2 dniach, jedynie do wglądu i nie złożono formalnego wniosku o zmianę decyzji. Na wezwanie Dyrektora Izby Celnej do nadesłania oryginału zezwolenia na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odwołujący poinformował, że jest w posiadaniu jedynie uwierzytelnionej notarialnie kserokopii powyższego zezwolenia, ponieważ oryginał został przekazany do Ministerstwa Komunikacji w Kijowie. Ostatecznie przesłał jedynie zaświadczenie wydane przez Ministerstwo Transportu Ukrainy, Ukraińskie Państwowe Przedsiębiorstwo ds. Obsługi Zagranicznych i Krajowych Środków Transportu Samochodowego "Ukrainterawtoserwis", Oddział SMAP na przejściu Szehyni, z którego wynika, że oryginał zezwolenia na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o numerze [...] z dnia 2.01.2003 r. został zdany w TWD "Wynnyky". Dodatkowo strona przesłała ukraińską instrukcję dot. załatwiania i wydawania zezwoleń na wyjazdy za granicę przy realizowaniu przewozów ładunków transportem samochodowym w połączeniach międzynarodowych, z której wynika że formularze zagranicznych zezwoleń podlegają obowiązkowemu zwrotowi po ich wykorzystaniu przez przewoźnika w punktach wydawania zezwoleń oddziałów SMAP.
W ocenie organu odwoławczego przesłane przez odwołującego zaświadczenie nie może stanowić wystarczającego dowodu, ponieważ nie wiadomo, czy zdane zezwolenie nr [...] z dnia 2.10.2003 r. dotyczyło przewozu kontrolowanego w dniu 4.10.2003 r. W takiej sytuacji obciążenie strony karą pieniężną jest uzasadnione.
Wskutek skargi Firmy "A." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 402/04 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2004 r.
W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy uprawnia do stwierdzenia, że Prywatne Przedsiębiorstwo Firma "A." we L. jeszcze przed wniesieniem odwołania od decyzji organu I instancji okazało zezwolenie na wykonywanie transportu drogowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Miało to miejsce w siedzibie organu I instancji, gdzie przewoźnik okazał zezwolenie wraz z prośbą o anulowanie decyzji nakładającej karę, a potwierdzili to funkcjonariusze celni J. F. i A. K. Zezwolenia tego przewoźnik nie okazał ponownie na żądanie organu odwoławczego, należy jednak uwzględnić fakt, że zobowiązany był zwrócić je do Ministerstwa Komunikacji w Kijowie oraz ze przedłożył inne dokumenty wykazujące zasadność odwołania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zalecił poddanie analizie całość materiału dowodowego zebranego w sprawie wraz ze złożonym na etapie postępowania przed Sądem zezwoleniem na międzynarodowy przewóz drogowy, a w przypadku stwierdzenia, że zezwolenie dotyczy przedmiotowego przewozu - dokonanie stosownej korekty decyzji organu I instancji.
Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. wymienioną na wstępie, Dyrektor Izby Celnej, po ponownym rozpatrzeniu odwołania Firmy "A." utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] października 2003 r.
W jej podstawie prawnej wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 28, art. 87 ust. 1 i 3. art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 93 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088, ze zm.), a także Umowę między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych sporządzoną w Warszawie dnia 18 maja 1992 r (M.P. z 2002 r., Nr 6, poz. 125).
Po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, eksponując zawarte w art. 28 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wskazanie, że wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagranicznego przewoźnika drogowego wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw transportu, o ile umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, organ powołał się na cyt. wyżej Umowę między Rządem RP a Rządem Ukrainy z 1992 r. W art. 1 ust. 1 stanowi ona w sposób jednoznaczny, że przewozy podróżnych i ładunków miedzy obu krajami i w tranzycie przez ich terytoria mogą odbywać się wyłącznie pojazdami zarejestrowanymi na terytorium jednej z umawiających się stron. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 przewozy ładunków mogą być wykonywane jedynie na podstawie zezwoleń wydanych uprzednio przez właściwą władzę państwa rejestracji pojazdu w imieniu właściwej władzy drugiej umawiającej się strony.
W ocenie Dyrektora Izby Celnej dokonywanie przewozu ładunku przez przewoźnika ukraińskiego na terytorium Polski pojazdem nowo zakupionym na obcych (nie ukraińskich) numerach rejestracyjnych, w świetle uregulowań Umowy nie jest możliwe. Przejazd takim nowo zakupionym pojazdem może być realizowany, ale pod warunkiem, że dotyczy pierwszego przejazdu nie przewożącego ładunku oraz ma na celu sprowadzenie do kraju przez obywateli państw obcych pojazdów samochodowych zakupionych poza granicami własnego kraju. Z akt sprawy wynika, że przewoźnik ukraiński Firma "A." dokonał zakupu na terenie Polski pojazdu członowego – ciągnika siodłowego marki Renault Magnum 390 na francuskich numerach rejestracyjnych - [...] oraz naczepy marki KRONE na niemieckich numerach rejestracyjnych – [...]. Pojazdem tym poruszał się po drogach publicznych na terytorium Polski przewożąc ładunek w postaci płytek ceramicznych zakupionych również w Polsce i przeznaczonych dla ukraińskiej formy "P.". W takim stanie rzeczy działał on niezgodnie z obowiązującą umową międzynarodową, a tym samym dokonał przewozu bez wymaganego zezwolenia. Okazane zezwolenie wydane zostało przez Ministerstwo Transportu Ukrainy na podstawie cyt. wcześniej Umowy, jednak zostało użyte niezgodnie z jej postanowieniami. Wymierzenie wobec tego kary pieniężnej za dokonany transport drogowy bez wymaganego zezwolenia wysokości 6.000 zł zgodnie z I p.1.2.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym było w pełni zasadne.
Decyzję tę, w części przekraczającej kwotę 100 zł kary pieniężnej zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie pełnomocnik Firmy "A." z siedzibą we L. – adw. M. L., zarzucając naruszenie art. 28 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, art. 8 k.p.a. i art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniósł o zmianę decyzji poprzez obniżenie kary z kwoty 6000 zł do 100 zł z tytułu braku w pojeździe w chwili kontroli wymaganego zezwolenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W skardze i piśmie ją uzupełniającym pełnomocnik skarżącego kwestionuje możliwość zmiany stanowiska organu wobec treści wyroku WSA w Rzeszowie i wskazanych tam wytycznych. Uważa, że stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy nie uległ zmianie stan faktyczny i prawny jest niezrozumiałe. Za paradoksalne uznaje żądanie okazania zezwolenia przed wydaniem poprzedniej, uchylonej przez Sąd decyzji, skoro według obecnie prezentowanego stanowiska organu w ogóle nie można było wydać takiego zezwolenia z uwagi na treść obowiązującej umowy międzynarodowej. Niezrozumiałym jest też dlaczego dopiero po 2 latach organ powołuje się na niezgodność z umową międzynarodową. Podnosi, że w Ministerstwie Transportu Ukrainy poinformowano go, że tego rodzaju przypadek, tj. transport rzeczy samochodem zarejestrowanym na obcych numerach jako wyjątek nie podlega pod art. 1 Umowy. Skoro samochód został nabyty w Polsce jeszcze na numerach francuskich, to nie było możliwości aby go w Polsce przerejestrować na ukraińskie numery.
Naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polega zdaniem strony skarżącej na niezastosowaniu się do zaleceń WSA zawartych w wyroku z 8.07.2005 r. w tej sprawie. Gdyby Sąd badając sprawę uznał, ze zezwolenie jest sprzeczne z innymi obowiązującymi przepisami, to niewątpliwie takiej istotnej okoliczności by nie pominął.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odrzucił przy tym zarzut nadinterpretacji poleceń Sądu. Organ zastosował się ściśle do jego zaleceń, mając na uwadze wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, poddał ocenie zarówno materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz w poprzednio toczącym się postępowaniu odwoławczym, jak i dokumenty dołączone do akt na etapie postępowania przed Sądem. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w zaskarżonej decyzji zostało wykazane, że zezwolenie nr [...] nie uprawniało skarżącego do dokonania skontrolowanego przewozu, a tym samym stwierdził, że nie dotyczyło tego przewozu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu znajduje ponadto zastosowanie przepis art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W sprawie niniejszej toczyło się już bowiem postępowanie sądowadministracyjne zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 402/04 uchylającym decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...]. Sąd uznał wówczas decyzję organu II instancji za przedwczesną i wydaną z naruszeniem art. 7, 8, 9 i 77 § 1 k.p.a., obligujących organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, informowania stron o okolicznościach mogących mieć wpływ na ich prawa i obowiązki oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Ustalony przez organy stan faktyczny uprawniał w ocenie Sądu do stwierdzenia, że Firma "A." we L. jeszcze przed wniesieniem odwołania od decyzji organu I instancji okazała zezwolenie na wykonywanie transportu drogowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w organie i instancji. Zezwolenie to, o ile dotyczyło przewozu objętego przedmiotowym postępowaniem powinno skutkować korektą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego na etapie postępowania odwoławczego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zalecił poddanie analizie całość materiału dowodowego zebranego w sprawie wraz ze złożonym na etapie postępowania przed Sądem zezwoleniem na międzynarodowy przewóz drogowy, a w przypadku stwierdzenia, że zezwolenie dotyczy przedmiotowego przewozu - dokonanie stosownej korekty decyzji organu I instancji.
Wynikający z art. 153 P.p.s.a obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu i jej konsekwencjom w postaci wskazań co do dalszego postępowania ma charakter bezwzględny i może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego.
Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena ta może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego i właściwego ich zastosowania, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego (J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis Warszawa 2004, s. 219).
Z uzasadnienia wyroku Sądu z 8 lipca 2005 r. wynika, że ocena prawna w nim zawarta dotyczyła stanu faktycznego. Słusznie też wywodzi skarżący, że odnosiła się ona do kwestii prawidłowości zastosowania przepisów prawnych. Sąd nie stwierdził bowiem nieprawidłowości w ich zastosowaniu, w tym także nie stwierdził niezgodności z przepisami Umowy międzynarodowej pomiędzy Polską a Ukrainą.
Podkreślić należy, że pomiędzy datą wydania przez Sąd wyroku w sprawie II SA/Rz 402/04 a datą wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. stan prawny przedmiotowej sprawy, jak również okoliczności faktyczne nie uległy zmianie.
Oznacza to, że Dyrektor Izby Celnej ponownie rozpoznając sprawę winien był wykonać wytyczne Sądu, a w szczególności poddać analizie złożone na etapie postępowania sądowoadministracyjnego zezwolenie na międzynarodowy przewóz drogowy i ocenić czy dotyczyło ono przewozu będącego przedmiotem decyzji. W przypadku stwierdzenia takiej okoliczności należało dokonać zaleconej przez Sąd korekty decyzji organu I instancji.
Z akt sprawy wynika, że wytyczne te nie zostały wykonane.
Przede wszystkim organ nie ustalił czy zezwolenie nr [...] z dnia 2.10.2003 r. wydane dla skarżącego dotyczyło przewozu kontrolowanego w dniu 4.10.2003 r. Zamiast tego stwierdził, że przewoźnik działał niezgodnie z obowiązującą umową międzynarodową, a tym samym dokonał przewozu bez wymaganego zezwolenia. Konsekwencją tego stwierdzenia było wymierzenie kary pieniężnej w oparciu o art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym, choć organ w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazał ogólnie na art. 92 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten przewiduje kary w wysokości od 50 do 15.000 zł za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów ustawy o transporcie drogowym lub przepisów innych ustaw enumeratywnie wymienionych w pkt 1-5 oraz wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych (pkt 6). W takiej sytuacji Dyrektor Izby Celnej, nakładając w zaskarżonej decyzji karę na skarżącego, choć formalnie zastosował ten sam przepis co w decyzji uchylonej wyrokiem Sądu z 8 lipca 2005 r. (art. 92 ust. 1 ustawy), de facto orzekł stosując inną podstawę prawną. Za przyczynę nałożenia kary uznał bowiem nie jak wcześniej naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, lecz naruszenie postanowień Umowy miedzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o międzynarodowych przewozach drogowych z dnia 18 maja 1992 r. (art. 92 ust. 1 pkt 6).
Sąd zauważa przy tym, że zaprezentowany przez organ pogląd nie jest możliwy do zaaprobowania. Powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 1 ust. 1 cyt. Umowy stanowi, że jej postanowienia mają zastosowanie do przewozów podróżnych i ładunków między obu krajami i w tranzycie przez te terytoria wykonywanych pojazdami zarejestrowanymi na terytorium jednej z Umawiających się Stron. Przewóz ładunku pojazdem zarejestrowanym poza terytorium Polski lub Ukrainy (lecz odpowiednio w Niemczech i we Francji jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie) nie narusza zatem postanowień tej Umowy, lecz jest w ogóle wyłączony spoza zakresu jej obowiązywania. Na tle stanu faktycznego przedmiotowej sprawy nie można zatem mówić o naruszeniu postanowień Umowy , ale o sytuacji, w której Umowa ta nie ma zastosowania.
Brak zastosowania się organu do zaleceń Sądu w zakresie dalszego postępowania i formułowanie własnych nowych ocen prawnych skłania Sąd do konstatacji, że naruszenie art. 153 p.p.s.a., jakiego dopuścił się organ w zaskarżonej decyzji ma charakter rażący. Z tego rodzaju naruszeniem w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy jest to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym (tak NSA w wyroku z dnia 6 lutego 1995 r., II SA 1642/94, Prokuratura i Prawo 1995/7-8).
Uznając zatem, iż zaszły przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.
W postępowaniu ponownym organ zastosuje się do wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 8 lipca 2005 r. II SA/Rz 402/04, tj. podda analizie całość materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym także zezwolenie na międzynarodowy przewóz drogowy. Jeśli stwierdzi, ze zezwolenie dotyczy kontrolowanego w dniu 4.10.2003 r. przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego [...] Oddział Celny [...] transportu drogowego środkiem przewozowym należącym do Firmy A. z siedzibą we L., dokona stosownej korekty decyzji organu I instancji.
Uwzględniając skargę Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. z uwagi na to, że decyzji nakładającej na skarżącego karę pieniężną nadany został rygor natychmiastowej wykonalności i została ona wykonana.
O kosztach Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 209 P.p.s.a.