II SA/Rz 638/24

II SA/Rz 638/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji oraz postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 88 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2488
art. 104 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 162
art. 18 ust. 1c, ust. 1i
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi S. S.A. w W. na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr N-I.7581.78.2024 w przedmiocie nałożenia kary grzywny za nieudzielenie informacji I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Starosty [...] z dnia 14 lutego 2024 r. nr GN.683.3.131.2024 oraz postanowienie Starosty [...] z dnia 11 grudnia 2023 r. nr GN.683.3.357.2023; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz strony skarżącej S. S.A. w W. kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. S.A. w W. (dalej: "strona skarżąca") jest postanowienie Wojewody Podkarpackiego z 2 kwietnia 2024 r. nr N-I.7581.78.2024 wydane w przedmiocie nałożenia grzywny za nieudzielenie informacji.
W podstawie prawnej organ wskazał art. 123, art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.").
Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych Starosta [...] prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...], położoną w M., gm. K., która przed podziałem stanowiła własność K.P., obj. [...]. Organ ustalił, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna zwykła na kwotę [...] zł na rzecz S. Spółka Akcyjna z siedzibą w W. Umowa o kredyt Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r.
Starosta, działając na podstawie art. 18 ust. 1c i ust. 1i ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 162 ze zm. - dalej: "ustawa") wezwał S S.A. do udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi.
W odpowiedzi – pismo z 6 listopada 2023 r. – S. S.A. poinformował, że wzywający organ, nie mieści się w ustawowym katalogu podmiotów uprawnionych do żądania ujawnienia informacji objętych tajemnicą bankową, a powołany w wysłanym do Banku piśmie art. 18 ust. 1c oraz ust. 1i ustawy, nie stanowi normy szczególnej w stosunku do Prawa bankowego i nie może stanowić podstawy do ujawnienia tajemnicy bankowej.
W związku z brakiem udzielenia informacji postanowieniem z 11 grudnia
2023 r., nr GN.683.3.357.2023 Starosta [...] nałożył na Prezesa S. S.A. karę grzywny w wysokości 50,00 zł.
Pismem z 12 grudnia 2023 r., znak: GN.683.3.357.2023 Starosta ponownie wezwał S. S.A., do udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi. Jednocześnie pouczył o treści art. 88 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na ponowne wezwanie S. S.A. w piśmie z 29 grudnia 2023 r. nr Ref.: 3572397-KP-WF/2023 poinformował, że w związku z brakiem zmiany stanu faktycznego i prawnego przesłanie żądanych informacji nie jest możliwe z uwagi na fakt, że są one objęte tajemnicą bankową w rozumieniu art. 104 ustawy Prawo bankowe w związku z wykonywaniem czynności bankowej, wynikającej z umowy [...] z 10 kwietnia 2019 r. Ponadto poinformował, że informacje objęte tajemnicą bankową nie należą do kategorii niezbędnych dla przeprowadzenia tego postępowania administracyjnego i wydania merytorycznej decyzji. Strona skarżąca podkreśliła, że zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości dla której prowadzona jest w KW nr [...] jest nadal aktualne.
W tej sytuacji Starosta [...], działając na podstawie art. 88 k.p.a., nałożył na Prezesa S. S.A. w W. grzywnę w wysokości 200 zł, za ponowne nieudzielenie informacji o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi, w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości położonej w M., gm. K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0333 ha pod inwestycję drogową.
Organ wyjaśnił, że hipoteka jest prawem akcesoryjnym, związanym z wierzytelnością, którą zabezpiecza. Jej istnienie i treść zależą od tej wierzytelności. Z treści art. 18 ust. 1c ustawy wynika wprost, że odszkodowanie zmierza do zaspokojenia wierzyciela hipotecznego z nieruchomości (odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami). Starosta wskazał, że mając na uwadze akcesoryjny charakter hipoteki koniecznym jest dokonanie ustaleń co do wierzytelności, którą ta hipoteka zabezpiecza. O konieczności takich ustaleń świadczy art. 18 ust. 1i ustawy, zgodnie z którym podmiot, na rzecz którego ustanowiona została hipoteka, na żądanie organu, ma obowiązek udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Ustalenie wysokości wierzytelności hipotecznych ma znaczenie dla ostatecznego ustalenia wysokości odszkodowania. Organ I instancji ma obowiązek ustalenia aktualnej kwoty wysokości świadczeń głównych wierzytelności zabezpieczonej hipoteką ujawnioną w księdze wieczystej Nr [...], wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Wnioskowana informacja jest niezbędna, aby wyjaśnić czy zapisy Działu IV księgi wieczystej są aktualne oraz czy cała suma należy się wierzycielowi hipotecznemu, czy też jej część należy ustalić na rzecz byłego właściciela nieruchomości. Ustalenia te mają uwzględniać wszelkie zmiany w tym zakresie jakie zaszły po powstaniu prawa rzeczowego jakim jest hipoteka.
Organ stwierdził, że przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych stanowią lex specialis w stosunku do pozostałych regulacji obowiązujących w systemie prawnym.
Zażalenie na to postanowienie złożył S. S.A. zarzucając, że zostało ono wydane bez podstawy prawnej i faktycznej. Żądane przez organ informacje objęte są tajemnicą bankową, w rozumieniu art. 104 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2023 r., poz. 2488 ze zm.). Strona zwróciła się o jego uchylenie.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z 2 kwietnia 2024 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Organ odwoławczy podkreślił, że udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy nie jest objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej. Jak zaznaczył art. 18 ust. 1i ustawy nie stanowi co prawda samodzielnej podstawy umożliwiającej bankom przekazanie informacji objętych tajemnicą bankową, jednak wiąże również i banki z uwagi na okoliczność, że informacje, o jakich mowa w tym przepisie, nie są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 1 Prawa bankowego. Oznacza to, że sytuacja banków, w omawianym zakresie, jest taka sama jak innych wierzycieli hipotecznych. Przepis ten uchyla obowiązek zachowania tajemnicy bankowej, nie tylko w tych wszystkich sytuacjach, w których bez ujawnienia informacji nie byłoby możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową, ale również w tych wszystkich przypadkach, w których jest to konieczne dla wykonania czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem takiej umowy. Włączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte tym przepisie obejmuje zarówno wszystkie te przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i te wszystkie sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń - czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki), czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce roszczenia o inne świadczenie, jak to ma miejsce przy odszkodowaniu za wygaśnięcie hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dochodzenie powyższego odszkodowania, do którego konieczne jest udzielenie informacji o wierzytelności hipotecznej, stanowi czynność pozostającą w związku z zawarciem i wykonaniem umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową.
Wojewoda na poparcie swojego stanowiska powołał wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. II SA/Gd 582/16. Wskazał, że z uwagi na występujące w praktyce stosowania omawianego przepisu trudności dotyczące ustalenia wielkości wierzytelności hipotecznych, w ust. 1i ustawodawca nałożył na wierzycieli hipotecznych obowiązek udzielenia organowi orzekającemu o odszkodowaniu informacji o wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Wydaje się, że zobowiązanie to nie dotyczy informacji ujawnionych w dziale IV księgi wieczystej, skoro są one publicznie dostępne, lecz o rzeczywistą ich wysokość na dzień, gdy decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna. W przeciwnym razie omawiane zobowiązanie nie ma ratio legis, chyba że dotyczy hipoteki nieujawnionej w księdze wieczystej, a wtedy pozostaje do rozważenia jej skuteczność istnienia i w konsekwencji dopuszczalność jej rozliczenia.
Odszkodowanie służy w tym przypadku zaliczeniu na poczet spłaty wskazanych kwot zabezpieczonych wygaszaną hipoteką, niezależnie od terminu ich wymagalności. Właściciel i użytkownik wieczysty nieruchomości nie mogą zatem odebrać odszkodowania w wysokości nieuwzględniającej wartości hipoteki nawet w przypadku, gdy zabezpieczone tą hipoteką kwoty nie są w całości lub w części wymagalne. Również wierzyciel hipoteczny nie może wpływać na sposób spłaty wierzytelności omawianym odszkodowaniem.
Zdaniem Wojewody S. S.A. bezpodstawnie uchyla się od wydania zaświadczenia o wysokości świadczenia głównego wraz z należnościami ubocznymi w związku z czym nałożona, na podstawie art. 88 k.p.a. grzywna jest zasadna.
S. S.A. w W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powyżej opisane postanowienie Wojewody domagając się jego uchylenia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Starosty [...] oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.
Kwestionowanemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :
- art. 8 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w stosunku do wierzyciela hipotecznego jako strony postępowania odszkodowawczego, powyższy przepis znajdował zastosowanie i mógł stanowić uzasadnioną podstawę prawną do nałożenia kary grzywny w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za nieruchomość;
- art. 50 k.p.a., poprzez niezasadne przyjęcie, że ujawnienie przez stronę skarżącą, na żądanie organu, informacji objętych tajemnicą bankową stanowi informację niezbędną dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji, gdy dokonanie ustaleń faktycznych co do wysokości wierzytelności hipotecznej możliwe jest przy pomocy innych środków dowodowych, nie wymagających naruszenia tajemnicy bankowej przez stronę, w tym poprzez uzyskanie ich od beneficjenta tajemnicy bankowej będącego uczestnikiem postępowania administracyjnego, tj. wywłaszczonego właściciela nieruchomości, będącego dłużnikiem banku, lub poprzez uzyskanie od niego upoważnienia do uzyskania informacji stanowiących tajemnicę bankową w trybie art. 104 ust 3 ustawy Prawo bankowe.
2. naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 18 ust. 1i ustawy w zw. z art. 104 i art. 105 ustawy Prawo bankowe poprzez ich nieprawidłową interpretację, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że wynikający z normy specustawy drogowej obowiązek wierzyciela hipotecznego obejmujący udzielenie informacji ma pierwszeństwo przed wynikającym z ustawy Prawo bankowe obowiązkiem zachowania w tajemnicy wszystkich informacji dotyczących czynności bankowej, uzyskanych w trakcie negocjacji, zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje, oraz zasadą zamkniętej listy podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji stanowiących tajemnicę bankową.
Strona skarżąca podkreśliła, że żądane przez organ informacje objęte są tajemnicą bankową, której obowiązek ochrony nie został w żaden sposób uchylony, zaś Starosta miał możliwość ich uzyskania w sposób nienaruszający tajemnicy bankowej, w tym od beneficjenta tajemnicy bankowej.
Na Prezesa S. S.A. jako organ strony postępowania administracyjnego nie może być nałożona kara grzywny, ponieważ nie jest świadkiem ani biegłym. Wezwanie organu nie dotyczyło okazania przedmiotu, ani udziału w czynności urzędowej, tylko udzielenia informacji, co potwierdza postanowienie Starosty. Natomiast przepisy specustawy drogowej, na które powołują się organy nie przewidują możliwości nałożenia sankcji w postaci grzywny za odmowę udzielenia informacji przez stronę. Powołany przez organ wyrok sądu administracyjnego został wydany w odmiennym stanie faktycznym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki zwrócił się o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, Sąd stwierdził, że skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 88 § 1 k.p.a., kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Środek ten ma w założeniu przeciwdziałać sytuacjom, kiedy działanie lub zaniechanie strony uniemożliwia koncentrację materiału dowodowego i jego rozpatrzenie, a w konsekwencji wydanie merytorycznej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 22 lipca 2021 r., sygn. akt II SAB/Ke 61/21).
W doktrynie wskazuje się także, że organ przeprowadzający dowód może wymierzyć karę grzywny osobie, która bezzasadnie odmówi złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej. Kara grzywny może być nałożona zarówno na osobę, która została wezwana do udziału w czynności urzędowej na piśmie (art. 50 § 1) i odmówiła nadesłania pisma w terminie, jak i na osobę, która stawiła się na wezwanie organu, lecz bezzasadnie odmówiła złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej (A Wróbel, Komentarz do art. 88 kodeksu postępowania administracyjnego w; Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego WKP, 2022).
Grzywna przewidziana w art. 88 § 1 k.p.a. stanowi środek przymusu, mający na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego. Organem właściwym do orzekania o jej zastosowaniu jest organ przeprowadzający dowód. Do podmiotów, które mogą w tym trybie zostać ukarane karą grzywny, należą natomiast świadkowie, biegli, osoby trzecie, a także strony postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r., II OSK 1359/19). Podstawą do wydania postanowienia nakładającego na stronę postępowania omawianego środka przymus jest stwierdzenie przez organ administracji, że podmiot występujący w charakterze strony w sposób nieuzasadniony uchylił się od udziału w innej czynności urzędowej.
W realiach niniejszej sprawy strona postępowania, skarżący Bank był zobligowany na podstawie art. 18 ust. 1c i ust. 1i ustawy do przekazania organowi żądanych informacji.
Zgodnie z treścią tych przepisów jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1c, podmiot na rzecz którego ustanowiona została hipoteka, na żądanie organu, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ma obowiązek udzielenia informacji o wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi ta hipoteką.
Bezspornie w toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia odszkodowania za zajętą pod realizację inwestycji drogowej działkę nr [...] położoną w M., gm. K., która przed podziałem stanowiła własność K.P., obj. KW nr [...] ustalono, że w przedmiotowej księdze wieczystej jest wpisana hipoteka umowna zwykła na kwotę [...] zł na rzecz S. S.A.
Sąd podziela stanowisko Wojewody, że udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości odszkodowania przysługującego na podstawie art. 18 ust. 1c ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie jest objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej. Art. 18 ust. 1i tej ustawy nie stanowi co prawda samodzielnej podstawy umożliwiającej bankom przekazanie informacji objętych tajemnica bankową, jednakże wiąże również i banki z uwagi na okoliczność, iż informacje, o jakich mowa w tym przepisie, nie są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy bankowej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 1 ustawy z 1997 r. – Prawo bankowe, co oznacza, iż sytuacja banków, w omawianym zakresie jest taka sama jak innych wierzycieli hipotecznych.
Powyższy przepis uchyla obowiązek zachowania tajemnicy bankowej nie tylko w tych wszystkich sytuacjach, w których bez ujawniania informacji nie byłoby możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową, ale również w tych wszystkich przypadkach, w których jest to konieczne dla wykonania czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem takiej umowy. Tym samym wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej zawarte w tym przepisie obejmuje zarówno wszystkie przypadki, w których ujawnienie informacji umożliwia wykonanie czynności bankowej, jak i wszystkie te sytuacje, w których bank dokonując czynności pozostających w związku z czynnością bankową, realizuje swoje uprawnienia. Taką czynnością będzie dochodzenie zaspokojenia z już ustanowionych zabezpieczeń – czy to w wyniku podjęcia przez bank określonej aktywności (np. w razie dochodzenia zapłaty z hipoteki) czy to w następstwie upadku zabezpieczenia z mocy prawa i powstania w to miejsce hipoteki w następstwie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Dochodzenie powyższego odszkodowania, do którego konieczne jest udzielenie informacji o wierzytelności hipotecznej, stanowi czynność pozostającą w związku z zawarciem i wykonaniem umowy, na podstawie której bank wykonuje czynność bankową.
Oczywistym jest, że odszkodowanie należne dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości zmniejsza się o kwotę równą wartości wygaśnięcia hipoteki (art. 18 ust. 1a i 1c ustawy). Interesy dłużnika hipotecznego (dotychczasowego właściciela) i uprawnionego z hipoteki skarżącego Banku w postępowaniu o ustalenie odszkodowania są więc sprzeczne.
Należy podkreślić, że bank dochodzący w postępowaniu administracyjnym swoich roszczeń jest ustawowo zobligowany do przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Brak aktywności procesowej banku może prowadzić do nieuzyskania należnego mu odszkodowania, nawet w sytuacji pełnej zasadności jego roszczeń. Nie budzi jednak wątpliwości, iż zdecydowana większość dokumentów, które bank powinien przedstawić w celu wygrania "sprawy", objęta jest obowiązkiem poufności wyrażonym w art. 104 ust. 1 prawa bankowego. Tym samym, dochodzi do kolizji przepisów statuujących tajemnicę bankową z regulacjami dotyczącymi postępowania odszkodowawczego z ustawy jak i k.p.a.
Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie zachodzi sytuacja analogiczna do tej, która ma miejsce między bankiem, a jego dłużnikiem, którego przedmiotem są dochodzone w postepowaniu cywilnym roszczenia z umowy między nimi, na podstawie której dokonano czynności bankowej.
Przepisy prawa bankowego nie zawierają expressis verbis regulacji dotyczących tajemnicy bankowej w toku postępowania sądowego czy administracyjnego, którego stroną jest bank. W ustawie bankowej próżno szukać regulacji odnoszących się bezpośrednio do zagadnienia rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu cywilnym w kontekście zasad określających dopuszczalne przez obowiązujące przepisy prawa sposoby przedstawiania przez bank w ramach postępowania cywilnego, okoliczności faktycznych i dowodów na uzasadnienie swych wniosków oraz twierdzeń lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, w zakresie objętym tajemnica bankową. Obowiązek nałożony na bank w art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d prawa bankowego (zgodnie z którym bank ma obowiązek na żądanie sądu udzielić informacji stanowiących tajemnice bankową w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawę o alimenty lub rentę o charakterze alimentacyjnym) ma odmienny charakter. Przepis ten normuje bowiem sytuacje, gdy bank jest podmiotem zewnętrznym wobec stron postępowania cywilnego, informacje konfidencjonalne, o które występuje sąd, są niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłej sprawy.
Wyjaśnienia zatem wymaga, jak przestawia się sytuacja prawna podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy zawodowej, w sytuacji gdy występuje on jako strona postępowania, a zarazem posiada informacje stanowiące tajemnicę zawodową i mają one status informacji o istotnym znaczeniu w ramach prowadzonego przed sądem postępowania dowodowego.
Przyjmuje się w tej sytuacji, że w tym zakresie podstawę prawną ujawnienia lub wykorzystania przez bank w procesie cywilnym informacji lub dokumentów dotyczących czynności bankowej stanowi art. 104 ust. 2 pkt 1 prawa bankowego. Powyższy przepis wprost przewiduje wyjątek od wyrażonej w art. 104 ust. 1 prawa bankowego ogólnej zasady ochrony tajemnicy bankowej, wskazując, że obowiązek zachowania przez bank w tajemnicy informacji konfidencjonalnych, nie dotyczy przypadków, w których bez ujawnienia informacji objętej tajemnicą bankową – ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy – nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana ta czynność bankowa, lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy. Przepis ten statuuje wyjątek od obowiązku zachowania w poufności informacji objętych tajemnicą bankową, uzasadniony potrzebą zapewnienia możliwości ochrony interesów banku w sytuacjach, w których jest ona uzależniona od możliwości ujawnienia i wykorzystania w ramach określonego postępowania informacji poufnych. Należy podkreślić, że brak rozwiązania przewidzianego we wskazanym powyżej przepisie, prowadziłby do specyficznego ukształtowania pozycji banku, w szczególności zaś wyłączałby możliwość wykonania przez bank czynności bankowej, do której jest zobowiązany na mocy umowy wiążącej go z klientem.
W literaturze przedmiotu powszechnie prezentowana jest wykładnia art. 104 ust. 2 pkt 1 prawa bankowego przyjmująca, że bank jest uprawniony do ujawnienia tajemnicy bankowej w toku postępowania cywilnego, w którym występuje jako powód, o ile przedmiotem tego postępowania są roszczenia stron wynikające z czynności bankowej związanej z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy zawartej pomiędzy stronami, to jest bankiem i klientem. Szeroka interpretacja przytoczonego przepisu pozwala objąć zakresem jego normowania również sytuację procesową, w której bank występuje w charakterze pozwanego (Duśko Łukasz, Posłużenie się informacjami konfidencjonalnymi w toku procesu cywilnego przez bank – stronę postępowania. Rozważania na tle przestępstwa sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej, Opublikowano: Prok i Pr. 2020/10-11/177-193, LEX).
Powyższe uwagi potwierdzają prawidłowość stanowiska Wojewody w omawianym zakresie.
Przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia jest wadliwe określenie podmiotu w postanowieniach o ukaraniu grzywną. Organy wskazały w nich jako zobowiązanego Prezesa skarżącego Banku.
W postępowaniu Starosty [...] z dnia 11 grudnia 2023 r. ukarano grzywną 50 zł imiennie M.G. – Prezesa skarżącego.
Zdaniem Sądu z żadnego z przepisów będących podstawą wydania ww postanowień nie wynika, aby grzywnę można było nakładać na Prezesa skarżącego. Żądanie prowadzącego postępowanie o odszkodowanie Starosty o informację o wysokości wierzytelności i odsetkach zabezpieczonych wygasłą hipoteką kierowane były do S. (pisma Starosty z dnia 26 października 2023 r. i z dnia 12 grudnia 2023 r.) i to właśnie Bank, a nie jego prezes jako adresat mógł być podmiotem, na który mogły być ew. nakładane grzywny.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.