II SA/Rz 631/25

II SA/Rz 631/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /przewodniczący/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61 a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 36
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi J. P. i K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 17 marca 2025 r. nr SKO.4110.15.305.2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - oddala skargę -
Uzasadnienie
II SA/Rz 631/25
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi K.K. i J.P. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 17 marca 2025 r. nr SKO.4110.15.305.2025 dotyczące odmowy wszczęcia postępowania.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, postanowieniem z 31 stycznia 2025 r. nr MGOPS.5130.7.2025 Burmistrz [...] - w następstwie rozpatrzenia wniosku skarżących z 22 stycznia 2025 r. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania "pomocy do wykonywania prac fizycznych" ze względu na fakt, że katalog świadczeń wymieniony w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: u.p.s.) nie obejmuje wsparcia o jakie wnioskują strony.
W zażaleniu K.K. i J.P. podnieśli, że potrzebna jest im pomoc fizyczna w wykonywaniu ciężkich prac w gospodarstwie stanowiącym źródło ich utrzymania, gdyż ze względu na stan zdrowia sami nie mogą ich wykonywać.
SKO wskazanym na wstępie postanowieniem z 17 marca 2025 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 7, art. 61a, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) - utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu wyjaśniło, że stosownie do art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zastosowanie instytucji określonej w cytowanym przepisie powinno być ograniczone do sytuacji, w których brak jest możliwości wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, a ustalenie tych okoliczności nie wymaga prowadzenia postępowania dowodowego. Ustawodawca nie precyzuje pojęcia "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w powołanym przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że są to takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Jej zastosowanie powinno być zatem ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Odmowa wszczęcia postępowania oznacza, że organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Zadaniem organu jest wyłącznie zbadanie przesłanki dopuszczalności wszczęcia postępowania.
Organ po analizie złożonego wniosku doszedł do konkluzji, że nie ma możliwości udzielenia pomocy jakiej domagają się strony, a mianowicie przyznania pomocy do ciężkich prac fizycznych w gospodarstwie. W sprawie zachodzi więc "inna uzasadniona przyczyna" o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a. uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania, tj. brak podstaw prawnych do przyznania tego rodzaju pomocy. Wachlarz świadczeń wymienionych w art. 36 ustawy o pomocy społecznej nie obejmuje wsparcia o które wnioskuje strona. Przepisy tej ustawy nie przewidują przyznawania innych, niż wymienione w niej świadczeń. Organ I instancji prawidłowo zatem omówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.
Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że w jego ocenie wniosek o przyznanie pomocy został złożony nie tylko przez J.P., ale również w imieniu K.K., która także złożyła zażalenie na postanowienie Burmistrza. Mimo iż K.K. nie podpisała wniosku, w zaistniałej sytuacji uchybienie to nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy i nie było zasadnym uchylanie postanowienia organu I instancji z przyczyn formalnych jedynie z tego powodu, bowiem nawet po uzupełnieniu braków formalnych zapadłoby identyczne rozstrzygnięcie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K.K. i J.P. zarzucili rażące naruszenie ich prawa i interesu prawnego. Podnieśli, że inne osoby ubiegające się o pomoc otrzymują ją. Gospodarstwo rolne stanowi źródło ich utrzymania i ze względu na zły stan zdrowia potrzebują pomocy o którą wnioskują.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem kontroli Sądu na skutek skargi wniesionej przez K.K. i J.P. jest postanowienie SKO w Krośnie z 17 marca 2025 r., utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza [...] z 31 stycznia 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania skarżącym pomocy do wykonywania prac fizycznych w gospodarstwie.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a.; stosownie do tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. stanowiącego podstawę prawną wydanych w sprawie i kontrolowanych przez Sąd postanowień, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę która nie jest stroną, a drugą zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Zakres znaczeniowy tego ostatniego terminu jest bardzo szeroki. W piśmiennictwie podnosi się, że spektrum uzasadnionych przyczyny obejmuje wszystkie przyczyny - wynikające czy z przepisów k.p.a. i ustaw szczególnych - uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Ponieważ, co do zasady, postępowanie administracyjne zmierzać ma do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, działanie organu w toku postępowania powinno zmierzać do konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania służy uniknięciu prowadzenia czasochłonnych czynności w toku postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy już na etapie złożenia wniosku o wszczęcie postępowania oczywiste jest że byłoby ono bezprzedmiotowe, gdyż gdyby zostało wszczęte, skutkowałoby to wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania. Strony postępowania nie zostają jednak w takiej sytuacji pozbawione ochrony prawnej. Art. 61a § 2 k.p.a. podmiotom żądającym wszczęcia postępowania administracyjnego przyznaje prawo wniesienia środka zaskarżenia (zażalenia) na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przesłanki wymienione w art. 61a § 1 k.p.a. mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej z nich powoduje niedopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego. Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalna wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Tym samym musi zachodzić oczywistość i dostrzegalność tychże przyczyn na "pierwszy rzut oka", muszą one być obiektywne, a zatem ich ustalenie i wskazanie (podanie) nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r. IV SA/Po 647/25, LEX nr 3935338).
Przesłanka "innych oczywistych przyczyn" z których postępowanie nie może być wszczęte zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w danej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 19 września 2025 r. II SA/Gl 614/25, LEX nr 3920126).
Taka sytuacja zachodziła w rozpoznawanej sprawie, w której skarżący we wniosku z 22 stycznia 2025 r. zażądali przyznania świadczenia w postaci pomocy do wykonywania prac fizycznych w gospodarstwie. Taka pomoc nie jest objęta enumeratywnym (zamkniętym) wyliczeniem świadczeń zawartym w art. 36 u.p.s., które mogą być przyznawane przez organy pomocy społecznej. Stosownie do tego przepisu, świadczeniami z pomocy społecznej są:
świadczenia pieniężne:
zasiłek stały,
zasiłek okresowy,
zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy,
zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie,
pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki,
g) świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
h) wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki przyznane przez sąd;
świadczenia niepieniężne:
praca socjalna,
bilet kredytowany,
składki na ubezpieczenie zdrowotne,
składki na ubezpieczenia społeczne,
pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie,
sprawienie pogrzebu,
poradnictwo specjalistyczne,
interwencja kryzysowa,
schronienie,
posiłek,
niezbędne ubranie,
l) usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia i w rodzinnych domach pomocy oraz usługi sąsiedzkie,
m) specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia,
n) mieszkanie treningowe lub wspomagane,
o) pobyt i usługi w domu pomocy społecznej, w tym usługi wsparcia krótkoterminowego,
p) pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, pomoc na zagospodarowanie - w formie rzeczowej dla osób usamodzielnianych.
Słusznie zatem orzekające w sprawie organy administracji I i II instancji przyjęły, że w sytuacji gdy przepisy u.p.s. nie przewidują przyznawania innych niż wymienione w niej świadczeń, a wnioskowane świadczenie polegające na przyznaniu pomocy do wykonywania prac fizycznych w gospodarstwie nie mieści się w katalogu świadczeń ustawowych, organ jest zobligowany do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego obejmującego taki wniosek. Okoliczność ta stanowi "inną uzasadnioną przyczynę" wyłączającą wszczęcie postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Skoro katalog świadczeń pomocy społecznej na charakter zamknięty, organ nie może przyznać świadczenia nieprzewidzianego w ustawie, gdyż skutkowałoby to wydaniem decyzji bez podstawy prawnej. Teza ta ma umocowanie w zasadzie praworządności wynikającej z art. 7 Konstytucji RP (wg której organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa) oraz art. 7 k.p.a. (w myśl której organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa). Decyzja przyznająca świadczenie nieprzewidziane w ustawie byłaby wadliwa, co stanowiłoby przesłankę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Argumentu za uwzględnieniem wniosku nie stanowi twierdzenie skarżących o przyznawaniu pomocy innym osobom. Twierdzenie to ma charakter bardzo ogólnikowy (nie wiadomo jaka pomoc, komu oraz w jakich okolicznościach miała być przyznawana). Z związku z tym końcowo jeszcze raz wyraźnego zwrócenia uwagi skarżących wymaga, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa i nie mają możliwości przyznawania świadczeń, które nie są w tych przepisach przewidziane.
Sami skarżący mają możliwość i mogą ewentualnie rozważyć wystąpienie o przyznanie innego świadczenia – ale przewidzianego w u.p.s., a organy w przypadku otrzymania takiego wniosku zobowiązane będą do jego merytorycznego rozpatrzenia pod kątem spełniania uzasadniających je przesłanek.
Skoro zatem zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji odpowiada prawu, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.