II SA/Rz 622/23

II SA/Rz 622/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 64a, art. 151a § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 136 § 1, art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1b, ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze sprzeciwu Z. P. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 14 marca 2023 r. nr SKO.4111/96/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego Z. P. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 622/23
UZASADNIENIE
Zaskarżoną sprzeciwem decyzją z 14 marca 2023 r. nr SKO.4111/96/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania Z. P., reprezentowanego przez adwokata M. Ż., działając na podstawie na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. 11. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. UI. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z 10 stycznia 2023 roku nr GOPS.5231.63.2021 i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z 13 października 2022 r. Z. P. zwrócił się do organu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. P.
Wójt Gminy [...] decyzją z 10 stycznia 2023 roku nr GOPS.5231.63.2021 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż nieustalona data powstania niepełnosprawności, wyklucza przyznanie świadczenia oraz rodzeństwo wnioskodawcy wskazało na pomoc w zakresie opieki nad matką.
Od powyższej decyzji odwołał się Z. P., reprezentowany przez adwokata M. Ż. wykazując, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane.
SKO w Rzeszowie ww. decyzją z 14 marca 2023r. na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję Organu I instancji a sprawę przekazało do ponownego rozpoznania.
W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia, należy dokonywać oceny wniosku z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. SKO wskazało również, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.
W świetle powyższego SKO stwierdziło, że organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją.
W dalszej kolejność Kolegium wskazało, że na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie ustalono, że na Odwołującym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do syna, poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że syn jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki.
Mając na uwadze okoliczności przywołane w treści decyzji Kolegium zaleciło, aby organ pierwszej instancji dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy przyjmując, iż data powstania niepełnosprawności nie stanowiła podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium oceniło również, że sygnalizowany fakt pomocy rodzeństwa w opiece nad matką, nie może być przyjmowany jako wyłączający prawo do świadczenia, gdyż zwykła, a nadto incydentalna pomoc innego członka rodziny jest naturalną realizacją opieki i szacunku do rodziców.
Z. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 14 marca 2023 nr SKO.4111.96.2023, wnosząc o jej uchylenie i o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że Organ odwoławczy nie wskazał w zaskarżonej decyzji jakie naruszenia przepisów postępowania nastąpiły ani jakie okoliczności organ I instancji powinien wyjaśnić. Zatem zaskarżona decyzja nie spełnia warunków określonych w art. 138 § 2 k.p.a. Kolegium w zaskarżonej decyzji poza wskazaniem właściwej wykładni art. 17 ust. 1b u. ś. r. nie zakwestionowało w żaden sposób pozostałej oceny stanu faktycznego i sposobu zastosowania przepisów prawa przez organ I instancji. Istotne jest to o tyle, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że: dowody zgromadzone w niniejszej sprawie poświadczają związek pomiędzy rezygnacją z podejmowania aktywności zawodowej a koniecznością zapewnienia matce stałej, całodobowej opieki przez Z. P. Skoro zatem organ I instancji stwierdził, iż spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia za wyjątkiem przesłanki wieku, a organ odwoławczy ustaleń tych nie zakwestionował i nie wskazał jakie okoliczności w związku z naruszeniem przepisów postępowania wymagają dodatkowego wyjaśnienia, to Skarżący podniósł, że SKO niezasadnie zastosowało w przedmiotowej sprawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylając zaskarżoną decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdyż w sprawie brak jest okoliczności wymagających dodatkowego szczegółowego wyjaśnienia, a które miałyby istotny wpływ na rozpatrzenie sprawy.
Skarżący argumentował, że organ I instancji w wydanej przezeń decyzji dostatecznie dokładnie wyjaśnił spełnienie wszystkich przesłanek przyznania świadczenia, zaś żadna inna negatywna przesłanka spełniona przez niego nie została, co stwierdzone zostało w decyzji organu I instancji, a w zaskarżonej decyzji nie zostało przez organ odwoławczy zakwestionowane, zatem organ nie był uprawniony do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 138 § 2 k. p. a., lecz raczej powinien był orzec co do istoty sprawy wydając decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k. p. a.
W odpowiedzi na sprzeciw SKO w Rzeszowie wniosło o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1. P.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.).
Zatem sąd administracyjny rozpatrując sprzeciw ogranicza się jedynie do oceny, czy ziściły się przesłanki, umożliwiające organowi odwoławczemu wydanie decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Ustawodawca wyłączył tym samym na tym etapie możliwość oceny przez sąd problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, co zostało uregulowane w wyodrębnionym obecnie art. 138 § 2a K.p.a.
Zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Wydanie zatem przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne w przypadku, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: organ stwierdzi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i uzna, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, aczkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, to nie jest przesłanką wystarczającą. Niezbędne jest także dodatkowo wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, który jest równoznaczny z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.). Powyższe koreluje z treścią art. 136 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo może zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jeżeli więc organ odwoławczy nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i prawnego sprawy, a stwierdzi potrzebę przeprowadzenia dowodu, ma obowiązek przeprowadzić ten dowód w ramach swoich uprawnień z art. 136 K.p.a., zamiast uchylać sprawę do ponownego rozpoznania. Zatem kasacyjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu odwoławczego co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 K.p.a. (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. II OSK II OSK 1427/16).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydał decyzję z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. W sprawie nie zachodziły wskazane w tym przepisie przesłanki, umożliwiające Kolegium uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd podzielił ocenę Kolegium co do wadliwości zastosowania przez Organ I instancji art. 17 ust. 1b. Wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13 w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności z art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Sąd podziela również stanowisko Kolegium co do tego, że sygnalizowany przez Organ I instancji fakt pomocy rodzeństwa w opiece nad matką nie może być traktowany jako okoliczność wyłączająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż incydentalna pomoc innego członka rodziny jest naturalną realizacją opieki i szacunku do rodziców.
Celem rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego należy ustalić, czy wnioskodawca pełni stałą lub długotrwałą opiekę nad osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.
Kolegium zaleciło, aby Organ I instancji dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego przyjmując, że data powstania niepełnosprawności nie stanowiła podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Sądu Kolegium wydając kasatoryjne rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie wskazało na jakiekolwiek naruszenia przepisów postępowania, jakich miałby się dopuścić Organ I instancji, jak również na braki dowodowe w postępowaniu wyjaśniającym, które uniemożliwiłyby merytoryczne rozpoznanie odwołania. Nie budzi natomiast wątpliwości, że błędna wykładnia prawa materialnego – tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., jakiej dopuścił się Organ I instancji nie może stanowić podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Kolegium nie wykazało natomiast przesłanek, które uzasadniałaby zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a.
W ocenie Sądu materiał dowodowy, zgromadzony w aktach Organu I instancji nie daje podstaw do stwierdzenia istotnych braków postępowania wyjaśniającego. W szczególności w toku postępowania przed organem I instancji zgromadzono stosowne oświadczenia Skarżącego a Organ I instancji stwierdził w wydanej decyzji, że nie zachodzą negatywne przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Przeprowadzono również wywiad środowiskowy w którym wskazano, że Skarżący sprawuje opiekę bezpośrednią i jedyną nad swoją matką B. P. W trakcie wywiadu Jest jedyną osobą, która może taką opiekę sprawować. Matka Skarżącego od 40 lat cierpi na chorobę [...]. Utrudnia jej to a niekiedy uniemożliwia wykonywanie najprostszych czynności. Z powodu trzęsienia rąk nie jest w stanie przygotować sobie nawet herbaty, czy wziąć posiłku ze stołu. [...] na którą cierpi od 30 lat powoduje utraty przytomności. Jest to niebezpieczne, ponieważ brak odpowiedniej i natychmiastowej reakcji może doprowadzić do śmierci. Dlatego też Skarżący musi być obecny w pobliżu matki niezależnie od pory dnia czy nocy aby dać zastrzyk lub coś do jedzenia, gdyż matka nie jest w stanie uczynić tego samodzielnie ze względu na trzęsienie rąk. Ponadto ma problemy ze [...]. W związku z opisaną sytuacją, rodzajem schorzeń i ich ilością obecność syna jest konieczna. Powyższe ustalenia, zawarte w wywiadzie środowiskowym potwierdziły fakt sprawowania opieki przez Skarżącego a Organ I instancji stwierdził, że dowody poświadczają związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia matce stałej, całodobowej opieki. Wobec ustalonych przez organ I instancji ww. okoliczności sprawy Kolegium powinno było więc wydać decyzję merytoryczną w przedmiotowej sprawie.
Mając na względzie powyższe należało uznać, że Kolegium nie wykazało, aby w sprawie zachodziły przesłanki, stanowiące podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Zakres postępowania wyjaśniającego, przeprowadzonego przez organ I instancji wskazuje natomiast, że Kolegium miało podstawy do wydania decyzji merytorycznej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym Sąd uwzględnił sprzeciw i zaskarżoną decyzję uchylił na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 480 zł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800).