II SA/Rz 615/23

II SA/Rz 615/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Ewa Partyka /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Sygn. powiązane
I OSK 183/24 - Wyrok NSA z 2024-12-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1205
art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO.4112.26.3474.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego G. M. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. Z. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO.4112.26.3474.2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 16 listopada 2022 r. nr ŚRF.5321.66.2022 odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco;
Wnioskiem z dnia 18 października 2022 r. skarżący wystąpił do Burmistrza o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu zaległości alimentacyjnych, obejmujących wypłacone osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjne. Wniosek uzasadnił złą sytuacją finansową i zdrowotną.
Decyzją z dnia 16 listopada 2022 r., nr ŚRF.5321.66.2022, organ i instancji, działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1205 ze zm.; dalej zwana: "ustawą."), odmówił skarżącemu umorzenia ww. należności.
W uzasadnieniu wydanej decyzji Burmistrz wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wypłacał na rzecz osób uprawnionych, tj. M. Z. i M. Z1. zaliczkę alimentacyjną od września 2005 r. do września 2008 r. , natomiast świadczenie z funduszu alimentacyjnego od października 2008 r. do września 2019 r. Do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie zobowiązany jest skarżący. Organ podał, że stan zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień 14 listopada 2022 r. wynosi 83 840,31 zł oraz ustawowe odsetki za opóźnienie. Natomiast zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej wynosi 20 790,00 zł. Do dnia 14 listopada 2022 r. na konto ośrodka tytułem spłaty zadłużenia wpłynęło łącznie 13 457,86 zł. Z kwoty tej na należność główną zaliczono - 5 366,15zł, a na ustawowe odsetki za opóźnienie - 8 091,71 zł.
Zdaniem Burmistrza, z analizy kwot jakie wpływały do organu na poczet zadłużenia wynika, że przesłanki z art. art. 30 ust. 1 ustawy nie zostały spełnione. Organ odmówił umorzenia należności z uwagi na fakt, że skarżący posiada stały dochód, nie posiada nikogo innego na utrzymaniu, natomiast orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, którym się legitymuje ma charakter czasowy. Również obecne schorzenie, tj. [...], ma charakter przejściowy. W ocenie organu sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa i wyróżniająca go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Jak wskazał organ, powoływanie się na obecny brak wystarczających środków finansowych nie stanowi podstawy do umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Burmistrza umorzenie zadłużenia w takiej sytuacji stałoby w sprzeczności ze słusznym interesem obywateli oraz interesem gminy, a także z zasadą zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że organ nie ustalił, czy osiągany przez niego dochód, na który składa się świadczenie emerytalne w kwocie 594 zł netto miesięcznie, zapewni mu minimum egzystencji, biorąc pod uwagę sumę wydatków związanych z jego chorobą oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zaznaczył, że mając na uwadze jego wiek, stan rodzinny, rokowania zdrowotne, nie jest w stanie spłacać należności bez narażania siebie na pozbawienie możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych.
W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania, SKO, opisaną na wstępie decyzją z dnia 24 lutego 2023 r., działając w oparciu o art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25, art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło na wstępie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia pomocy dłużnikowi alimentacyjnemu oparte jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ może odmówić udzielenia ulgi nawet w sytuacji spełnienia przez dłużnika przesłanek do jej uzyskania. Nie zwalnia to jednak organu od wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Następnie organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania przepis art. 30 ust. 1 ustawy, z uwagi na to, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
W dalszej kolejności organ odwoławczy przypomniał, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest w wieku emerytalnym. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do [...] lutego 2023 r. W 2022 r. nastąpiła u niego wznowa [...], którą to chorobę przebył w 1997 r. Ponadto cierpi na [...]. Skarżący osiąga dochód z emerytury w wysokości 1 636,05 zł, który z powodu egzekucji należności alimentacyjnych jest co miesiąc pomniejszany o kwotę 894,76 zł. W związku z powyższym świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi 594,05 zł miesięcznie. Z egzekwowanej kwoty komornik przekazuje na rzecz Miasta [...] około 780 zł miesięcznie od maja 2022 r. Dalej SKO wskazało, że stałe miesięczne wydatki udokumentowane przez skarżącego obejmują: 199,25 zł za najem lokalu socjalnego (opłata ta obejmuje czynsz, podgrzanie wody, centralne ogrzewanie oraz wywóz śmieci), 108 zł za energię elektryczną oraz 30,17 zł za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków.
Uwzględniając powyższe dane, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie organu odwoławczego sytuacja ta nie uzasadnia zastosowania najdalej idącej ulgi, to jest umorzenia zaległości w całości, o którą wnioskował skarżący. Organ wyjaśnił, że umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy dana osoba już nie zapłaci ciążących na niej należności dobrowolnie i nie ma możliwości ściągnięcia zadłużenia poprzez przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z jej majątku. SKO zauważyło, że skarżący ma przyznaną emeryturę, z której aktualnie Miasto [...] egzekwuje ww. należności.
Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając organowi naruszenie:
1. art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w niezasadnym przyjęciu, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie jest wyjątkowa na tle innych dłużników alimentacyjnych i nie uzasadnia umorzenia należności podczas, gdy znajduje się on w bardzo trudnej sytuacji finansowej i życiowej;
2. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie oceny całokształtu materiału dowodowego i pominięcie w uzasadnieniu decyzji dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;
3. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego uzasadnienia decyzji;
4. art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak odniesienia się organu drugiej instancji do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, a w konsekwencji sporządzenie uzasadnienia decyzji nieodpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 1 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy;
5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji ze względu na ww. naruszenia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej, a także zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania.
Zdaniem skarżącego prawidłowa wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy powinna prowadzić do wniosku, że ciężka sytuacja zdrowotna, materialna i rodzinna skarżącego ma charakter trwały i nie stwarza perspektyw podjęcia zatrudnienia ani zmiany tej sytuacji w taki sposób, który pozwoliłby mu na spłatę długu alimentacyjnego. Zaznaczył, że ze względu na swój wiek i stan zdrowia oraz brak jakichkolwiek perspektyw poprawy w przyszłości sytuacji zdrowotnej i ekonomicznej utracił zdolność jakiegokolwiek zarobkowania. Dalsza egzekucja należności pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia zupełnie podstawowych potrzeb.
Skarżący zaznaczył, że nie dysponuje majątkiem ruchomym i nieruchomym, nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, które mogłyby zostać przeznaczone na uregulowanie zadłużenia, a kwota, która mu pozostaje w wysokości 594,05 zł netto miesięcznie w praktyce nie może być uznana za źródło dochodu. Skarżący podkreślił, że ma bardzo trudną sytuację zdrowotną. W 2022 r. doszło u niego do wznowienia [...]. Ponadto rozpoznano również choroby współistniejące takie jak: [...]. Ponadto skarżący był leczony operacyjnie z powodu [...]. Obecnie stara się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Skarżący podniósł, że znajduje się na skraju ubóstwa, utrzymując się z kwoty 594 zł. Mieszka w lokalu socjalnym, jest osobą samotną, która nie może liczyć na pomoc rodziny. Stan jego zdrowia [...] nie rokuje znaczącej poprawy w przyszłości. Ponadto wiek i ograniczenia zdrowotne powodują małą atrakcyjność na rynku pracy i wręcz uniemożliwiają mu podjęcie aktywności zawodowej, a co wynika z przyczyn od niego niezależnych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności
z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki
w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Po zbadani sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna.
Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się bowiem naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.
Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Ustawodawca w preambule do ww ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r., II SA/Bk 461/15, wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Ke 294/23 – wszystkie przywołane orzeczenia dostępne na www.cboisa.nsa.gov.pl).
W powołanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawy przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, o co zwrócił się w tej sprawie skarżący.
Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak: NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07).
W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej skarżącego.
Analiza uzasadnień decyzji, które zostały wydane w kontrolowanym postępowaniu pozwala na stwierdzenie, że organy wzięły pod rozwagę wszystkie przywołane przez skarżącego okoliczności ale ich ocena doprowadziła do konkluzji, że jego sytuacja na tle innych dłużników alimentacyjnych nie jest wyjątkowa, szczególna, tzn. taka, która z pełnym przekonaniem pozwalałaby na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Ani Sąd ani żaden z organów nie kwestionuje, że sytuacja skarżącego jest trudna. Zarówno jednak jego sytuacja zdrowotna jak i majątkowa nie są na tyle wyjątkowe na tle innych osób o statusie dłużnika alimentacyjnego, aby zasługiwały na ulgę. Słusznie zostało podkreślone, że również interes społeczny nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Przez lata społeczeństwo ponosiło koszty aby pomóc dzieciom skarżącego, który nie wywiązywał się ze swych obowiązków.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.o.p.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 30 ust. 1 u.o.p.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tejże ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia należności przewidzianych w art. 30 ust. 1 u.o.p.a. Z ustaleń organów wynika, że skarżący nie dokonywał wpłat na poczet bieżących alimentów, a w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego brak było regularnych wpływów. Z tego powodu żądanie skarżącego umorzenia należności zostało odniesione do normy art. 30 ust. 2 u.o.p.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wymaga również podkreślenia, że skarżący wniósł o umorzenie należności w całości powołując się na swoją trudną sytuację dochodową i zdrowotną. Powyższe okoliczności dowodzą prawidłowości zastosowanej przez organy podstawy prawnej.
Przepis art. 30 ust. 2 u.o.p.a. stanowi fundament do orzekania w ramach uznania administracyjnego, które oznacza rodzaj swobody decyzyjnej co do wyboru sposobu rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego kontrolującego legalność decyzji uznaniowych w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania ulgi jest sprawdzenie prawidłowości przeprowadzonego postępowania i prawidłowości rozstrzygnięcia wyprowadzonego z oceny materiału dowodowego odzwierciedlonego w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie to powinno być spójne wewnętrznie, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zawierać ocenę materiału dowodowego oraz odnosić się do prawnych podstaw decyzji.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego dostarcza podstaw do stwierdzenia, że organy w pełni zachowały ww. wymogi dotyczące prawidłowości rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego. W judykaturze przyjmuje się, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (vide: wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 611/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy także zauważyć, że dłużnik alimentacyjny jest co do zasady osobą borykającą się z problemami finansowymi, a ta okoliczność jest najczęstszą przyczyną korzystania przez osoby uprawnione do alimentacji ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego też powodu sytuacja dochodowa, rodzinna i zdrowotna dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń powinna wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych.
W ocenie Sądu uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji są przekonujące, biorą pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, które obrazują sytuację życiową skarżącego. Zaprezentowana ocena tej sytuacji jest logiczna, spójna i brak podstaw do jej zakwestionowania. Jak wcześniej wskazano nawet spełnienie przesłanek do zakwestionowania ulgi nie obliguje organów do uwzględnienia wniosku. Przedstawiona argumentacja jest w ocenie Sądu przekonująca i mieści się w granicach uznania administracyjnego.
Rzeczywiście SKO nie odniosło się wprost do wszystkich zarzutów odwołania ale z uzasadnienia decyzji jasno wynika, że sprawę rozpoznało merytorycznie tak jak wymaga tego dwinstancyjne postępowanie administracyjne. Decyzja odnosi się do niekwestionowanego stanu faktycznego, rozważania dotyczą wszystkich okoliczności, które według skarżącego, powinny uzasadniać umorzenie wypłaconych w zastępstwie skarżącego należności. Zaskarżona decyzja nie ogranicza się do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji, ale wprost do sytuacji skarżącego. To zaś oznacza, że inna ocena tej sytuacji niż ta, którą on prezentuje nie musi uzasadniać zakwestionowania legalności decyzji, które zostały wydane. Brak odniesienia się do zarzutów naruszenia poszczególnych przepisów wymienionych w samym odwołaniu w ocenie Sądu jest niewątpliwie wadą decyzji organu odwoławczego, tj. naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., lecz w tym konkretnym przypadku nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro SKO – jak wynika z uzasadnienia decyzji – ponownie rozpoznało istotę sprawy, nie została zakwestionowana sytuacja zdrowotna i majątkowa skarżącego, zaś spór w istocie dotyczy oceny tej sytuacji w kontekście przesłanek umorzenia należności. Według Sadu ocena ta zaprezentowana przez organy obydwu instancji jest oceną rzetelnie uzasadnioną i brak podstaw do jej zakwestionowania. Z pewnością zaś nie jest to ocena dowolna, oderwana od rzeczywistości. Tutejszy Sąd także ma przegląd spraw podobnych i mając takie rozeznanie podziela stanowisko organów, że nie jest to sytuacja szczególna, aczkolwiek jest trudna. Sprawy, które WSA rozpatrywał dają podstawy do stwierdzenia, że większość z nich jest podobna – jeśli chodzi o sytuację dłużników. Podkreślić jednak należy, że członkowie składu orzekającego w tych okolicznościach nie znaleźli podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji. Organy wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności i wyłuszczyły przesłanki, którymi się kierowały przy załatwieniu wniosku skarżącego. Takiej oceny nie zmienia też przedłożone na rozprawie orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 25 maja 2023 r. Nie zmienił się bowiem stopień niepełnosprawności skarżącego.
W ocenie Sadu prawidłowa jest wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy, w aspekcie przedstawienia poglądu dlaczego konkretna sytuacja dłużnika alimentacyjnego nie może zostać uznana za uzasadniającą umorzenie wypłaconych należności.
Nie doszło też do naruszenia wymienionych w skardze przepisów postępowania w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. z przyczyn, które przedstawiono wyżej.
Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że nie dopatrzono się innych naruszeń mogących mieć wpływ na ocenę legalności skarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Wobec złożonego przez pełnomocnika z urzędu oświadczenia, że wynagrodzenie nie zostało pokryte w całości ani w części Sąd orzekł jak w pkt II wyroku w oparciu o § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 68) przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. SK 53/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 842).