II SA/Rz 610/25

II SA/Rz 610/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Maria Mikolik /przewodniczący/
Stanisław Śliwa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1251
art. 6 ust. 2 pkt 6a, art. 117 ust. 4
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1858
art. 22 ust. 1
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi F. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 19 marca 2025 r. nr DSE3.515.FT33.2024.7.K0918 w przedmiocie odmowy potwierdzenia niewykonywania pracy na skutek represji politycznych – skargę oddala –
Uzasadnienie
Decyzją z 19 marca 2025 r. nr DSE3.515.FT33.2024.7.K0918 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z 7 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia niewykonywania pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych, w podstawie prawnej powołując art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zwanej w dalszej części "K.p.a." art. 117 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 6a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), określanej następnie jako "u.FUS" i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), zwanej "ustawą o kombatantach".
F. L. (dalej także: "Skarżący") wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o potwierdzenie okresu niewykonywania pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych tj. okresu od 1 maja 1977 r. do 28 lutego 1978 r. w związku z nieuzyskaniem paszportu celem wyjazdu na kontrakt do [...].
Organ podkreślił, że o spełnieniu warunków uzasadniających potwierdzenie okresu niewykonywania pracy z przyczyn politycznych orzeka się na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania nie przedłożył jednak stosownych dowodów. Zdaniem Szefa Urzędu, art. 6 ust. 2 pkt 6a u.FUS, który jako okres składkowy istotny z punktu widzenia ustalania prawa do emerytury lub renty wskazuje okres niewykonywania pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych dotyczy osób, które ze względu na prezentowaną postawę polityczną przez pewien okres czasu nie mogły znaleźć zatrudnienia. Regulacja ta w istocie ustanawia więc warunek trwałego braku możliwości jakiegokolwiek zatrudnienia, stanowiący skutek represji politycznych. Skarżący nie przedstawił zaś dokumentów, które potwierdzałyby Jego zwolnienie
z pracy jako skutek represji. Wskazał On, że z Z., czy P. w [...] zwolnił się sam, co potwierdzają załączone świadectwa pracy. Organ odniósł się też do oczekiwania przez Skarżącego na wyjazd do [...] i wskazał, że przed staraniem się o wyjazd tzn. w okresie od 1 maja 1974 r. do 30 kwietnia 1977 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą jako [...], którą ponownie prowadził po nieuzyskaniu paszportu w okresie od 1 marca 1978 r. do 31 marca 1989 r. Z dołączonych dokumentów z IPN w Rzeszowie wynika, że 17 maja 1977 r. - na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o paszportach, zastrzeżono Stronie wyjazdy do krajów kapitalistycznych oraz krajów demokracji ludowej do 31 grudnia 1979 r. Zgodnie z powołanymi unormowaniami właściwy organ mógł odmówić wydania paszportu w przypadku, gdy przeciwko osobie ubiegającej się
o paszport toczy się postępowanie karne oraz gdy przeciwko wydaniu paszportu przemawia wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się
o paszport albo inne ważne względy społeczne.
W ocenie Szefa Urzędu, zastrzeżenie wyjazdu dla Skarżącego nie miało związku z Jego działaniami na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, tym bardziej, że nie wskazywał On, aby w tamtym okresie zajmował się taką działalnością.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zwrócił się
o uwzględnienie w sprawie regulacji Konstytucji RP.
Szef Urzędu, wskazaną decyzją z 19 marca 2025 r., utrzymał w mocy decyzję własną. Wskazał, że stosownie do art. 117 ust. 4 u.FUS, okres, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt 6a tego aktu, może być udowodniony dokumentami lub zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje, w drodze decyzji, Szef Urzędu zgodnie
z przepisami ustawy o kombatantach m. in. jej art. 22 ust. 1, który stanowi, że o spełnieniu warunków właściwy organ orzeka na podstawie udokumentowanego wniosku osoby zainteresowanej. Zatem to na stronie postępowania administracyjnego ciąży
obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Szef Urzędu ponowił argumentację swojej poprzedniej decyzji. Dodatkowo wskazał, że brak możliwości podjęcia zatrudnienia poza granicami państwa w danym okresie nie jest okolicznością, o której mowa w omawianych w przepisach u.FUS. Skarżący sam podjął decyzję, aby w tamtym okresie zaprzestać działalności. Trudno więc uznać, by był pozbawiony możliwości wykonywania pracy, kiedy sam tej pracy zaprzestał. W ocenie Organu, nie ma zatem możliwości, by uznać, że Skarżący został pozbawiony możliwości pracy z powodów politycznych. Zastrzeżenie wyjazdu,
a tym samym uniemożliwienie podjęcia pracy za granicą, nie powodowało konieczności zakończenia prowadzonej działalność gospodarczej. Skarżący nie przedłożył wystarczających dowodów wskazujących, że doznał represji z powodów politycznych.
F. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Szefa Urzędu, w której zakwestionował niezaliczenie Mu do okresu składkowego danego przedziału czasowego, jak też niewykonywanie przez ZUS wyroków sądowych w tym przedmiocie.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację uzasadnienia kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Do kontroli decyzji administracyjnych sąd uprawniony jest z mocy art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Sprawuje ją mając na względzie kryterium zgodności z prawem, do czego zobowiązuje go art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Sąd bada więc czy prowadzące postępowanie administracyjne organy dochowały rządzących nim reguł, jak też czy kończące je rozstrzygnięcie odpowiada prawu materialnemu. Eliminacja skarżonej decyzji możliwa jest jednak tylko w razie zaistnienia określonego rodzaju uchybień, o czym mowa w art. 145 § 1 P.p.s.a. Jest ona zatem konieczna w razie zauważenia przyczyn z art. 156 K.p.a. i wówczas sąd stwierdza nieważność kontrolowanej decyzji (pkt 2). Z kolei uchyla ją w całości lub w części jeśli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1). Jeśli natomiast powyższe uchybienia nie miały miejsca sąd skargę oddala na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Jak wynika z akt sprawy, we wniosku z 21 października 2024 r. Skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdze-nie niewykonywania pracy z przyczyn politycznych, wskazując jako podstawę ustawę
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sprecyzowanie powyższego nastąpiło w piśmie z dnia 10 lutego 2025 r., w którym Skarżący określił, że Jego wniosek dotyczy dokładnie okresu od 1 maja 1977 r. do 28 lutego 1978 r.
Wedle art. 5 ust. 1 powyższego aktu, przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się zasadniczo okresy składkowe, o których mowa w art. 6 oraz okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7. Jeden z rodzajów okresów składkowych wskazuje art. 6 ust. 2 u.FUS, zgodnie z którym jest to przypadający przed dniem 15 listopada 1991 r. okres, za który została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za który nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne: niewykonywania pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych. Wedle natomiast art. 117 ust. 4 u.FUS, okres taki może być udowodniony dokumentami lub zeznaniami świadków. Jak stanowi też ten ostatni przepis, oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje, w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Należy też mieć na względzie brzmienie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, który znajduje się w rozdziale zatytułowanym "Zasady orzekania o uprawnieniach" i wyznacza wskazanemu wyżej organowi reguły postępowania. Jedną z nich jest to, że organ ten orzeka na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby.
Mając na względzie powyższe Organ uznał - zarówno orzekając po raz pierwszy, jak też w wyniku złożonego przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - że nie wykazał On, że nie wykonywał pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych.
Dokonana przez Sąd analiza postępowania i wydanych w nim decyzji potwierdziła zasadność stanowiska Organu.
Nie ulega wątpliwości, że na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w tym celu konieczne jest zebranie wystarczającego dla rozstrzygnięcia materiału dowodowego. Powyższe wynika z treści art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Jednakże w postępowaniu inicjowanym wnioskiem strony, w którym ubiega się ona o przyznanie danego uprawnienia, to na niej spoczywa obowiązek wykazania zaistnienia takich przesłanek, z których wywodzi ona określone, korzystne dla niej skutki prawne. Organ nie jest więc w takich sytuacjach zobligowany do poszukiwania za stronę dowodów potwierdzających istotne dla niej okoliczności. W niniejszej sprawie wskazuje na to wprost brzmienie powołanego wyżej art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, mówiącego o udokumentowanym wniosku strony. Udokumentowany, a zatem uzasadniony załączoną do niego dokumentacją.
W art. 6 ust. 2 pkt 6a u.FUS prawodawca jako jeden z okresów składkowych, od których zależy prawo do emerytury i jej wysokość podał okres niewykonywania pracy przed 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych. W świetle powyższego ważne jest, by dany podmiot nie świadczył pracy przed wskazanym dniem oraz by stan ten spowodowany był represjami o charakterze politycznym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 listopada 2022 r. (III OSK 5938/21), regulacja ta dotyczy najczęściej osób zwolnionych z pracy z przyczyn politycznych, które ze względu na prezentowaną postawę (działalność polityczną, społeczną, czy kulturalną), następnie przez krótszy lub dłuższy okres czasu, nie mogły znaleźć zatrudnienia. W istocie ustanawia zatem warunek trwałego braku możliwości jakiegokolwiek zatrudnienia, stanowiący skutek represji politycznych. Ważne jest więc by to represja o charakterze politycznym była bezpośrednią przyczyną niewykonywania pracy.
Skarżący w toku postępowania przedstawił wprawdzie szereg dokumentów, jednak jak słusznie przyjął Organ, nie sposób uznać, że dowodzą one zaistnienia sytuacji z art. 6 ust. 2 pkt 6a u.FUS. W aktach sprawy znajdują się więc oświadczenia Strony, orzeczenia sądowe, składane przez Skarżącego środki zaskarżenia, decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, świadectwa pracy, tabele wskazujące wysokość uzyskiwanego przez Skarżącego w danym okresie wynagrodzenia, legitymacja ubezpieczeniowa, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, karta leczenia szpitalnego, informacja z Instytutu Pamięci Narodowej, karta z kartoteki paszportowej, dokumenty dotyczące działalności opozycyjnej Skarżącego i Jego żony w latach 80. Powyższe w żaden jednak sposób nie świadczy o tym, by Skarżący został pozbawiony możliwości wykonywania pracy we wskazanym przez Niego okresie od 1 maja 1977 r. do 28 lutego 1978 r. z przyczyn, które można by określić jako polityczne. Z dokumentów tych wynika mianowicie, że od 25 sierpnia 1965 r. do 31 marca 1974 r. Skarżący zatrudniony był w P. w [...] jako [...], a rozwiązanie tego stosunku pracy nastąpiło na mocy porozumienia stron. Następnie, od 1 maja 1974 r. do 30 kwietnia 1977 r. prowadził On działalność gospodarczą jako [...]. Ponownie działalność tę zaczął prowadzić 1 marca 1978 r., co miało miejsce do 31 marca 1989 r. Jak wskazuje z kolei, pismo Instytutu Pamięci Narodowej z 21 czerwca 2018 r. i karta z kartoteki paszportowej Biura Paszportów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w maju 1977 r. w stosunku do Skarżącego zastrzeżono wyjazdy do krajów kapitalistycznych oraz krajów demokracji ludowej z ważnością do 31 grudnia 1979 r., a jako podstawa powyższego wskazany został art. 4 ust. 2 pkt 1 i pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o paszportach (Dz. U. Nr 36 poz. 224). Wedle tych unormowań, właściwy organ może odstąpić od zasady określonej w ust. 1 (prawo każdego obywatela otrzymania paszportu po złożeniu wymaganych dokumentów i uiszczeniu należnej opłaty) i odmówić wydania paszportu w przypadku, gdy przeciwko osobie ubiegającej się o paszport toczy się postępowanie karne, jak też kiedy przeciwko wydaniu paszportu przemawia wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport albo inne ważne względy społeczne.
W złożonym wniosku Skarżący podniósł, że wiosną 1977 r. uzgadniał z przyszłym pracodawcą swój wyjazd do [...] celem wykonywania tam pracy, jednak wskazane zastrzeżenie paszportowe uniemożliwiło Mu ten wyjazd, przy czym w Jego ocenie zastrzeżenie to było skutkiem tego, iż odmówił On wstąpienia do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, do czego był namawiany przez jednego z członków tej partii.
Zdaniem Sądu, zasadnie uznał Szef Urzędu, iż Skarżący nie został pozbawiony możliwości wykonywania pracy, bowiem sam jej zaprzestał, o czym świadczy przedłożone przez Niego świadectwo pracy z P. w [...] i co Skarżący sam przyznał zresztą w piśmie do Organu z dnia 17 grudnia 2024 r. Z kolei, z prowadzonej działalności gospodarczej jako [...] zrezygnował 1 maja 1977r., zaś wznowił ją 1 marca 1978 r. Podane natomiast jako podstawa zastrzeżenia wyjazdu przepisy nie były związane z działaniami Skarżącego na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności, jak też na rzecz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przedłożone przez Stronę na etapie zainicjowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumenty odnosiły się do Jej działalności opozycyjnej, ale dopiero w latach 80., gdzie istotny dla sprawy czas dotyczy okresu od 1 maja 1977 r. do 28 lutego 1978 r. Większość pochodzącej od Skarżącego dokumentacji obrazuje natomiast Jego spór
z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w zakresie wysokości emerytury, co jednak dla sprawy niniejszej nie ma istotnego znaczenia.
Reasumując, na bazie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego niemożliwym było przyjęcie, że Skarżący nie wykonywał pracy od 1 maja 1977 r. do 28 lutego 1978 r. jako konsekwencja zastosowanych wobec Niego represji politycznych. Jak już zaś wyżej podniesiono, to skierowane w stosunku do strony prowadzonego
w związku z art. 6 ust. 2 pkt 6a u.FUS postępowania polityczne działania muszą stanowić bezpośredni powód niewykonywania przez nią pracy. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, nadesłane przez Niego dokumenty nie wskazują na powyższe tj., aby rzeczywistą przyczyną nieświadczenia przez Niego pracy we wnioskowanym okresie czasu stanowiły polityczne represje.
Podkreślić trzeba, że Szef Urzędu w skierowanym do Skarżącego piśmie z 25 października 2024 r. wskazał na konieczność przedłożenia dowodów potwierdzających podnoszone przez Stronę okoliczności, wskazując jednocześnie ich rodzaj. Również
w zawiadomieniu o zakończeniu postępowania wyjaśniającego (z 29 listopada 2024 r.) pouczył, że w toku postępowania nie zostały wykazane przesłanki, których spełnienie jest niezbędne do wydania pozytywnej decyzji, dlatego Strona może przedstawić dodatkowe dowody w tym przedmiocie. Również w postępowaniu toczącym się na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ pouczył Stronę o potrzebie przedstawienia dodatkowych dowodów celem uwzględnienia złożonego wniosku. Tym samym, zachowane zostały wymogi proceduralne zapewniające Stronie Jej czynny udział w postępowaniu i Jej wiedzę odnośnie do stanu sprawy, a zarazem wynikających z tego stanu konsekwencji prawnych. We wniesionej skardze Składający ją nie podniósł żadnych merytorycznych zarzutów wobec działania Organu. Potwierdził tylko fakt pozostawania przez Niego w sporze z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, co jednak - jak już wyżej podkreślono - nie ma znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Z tych wyżej powołanych względów orzeczono o oddaleniu skargi w oparciu na art. 151 P.p.s.a.