II SA/Rz 607/24

II SA/Rz 607/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Stanisław Śliwa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 145 § 1 pkt 5, art. 148
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.405.ŚR.323.186.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 12 lutego 2024 r. nr SKO.405.ŚR.322.185.2024.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Tarnobrzegu decyzją z 28 marca 2024 r. nr SKO 405.ŚR.323.186.2024, po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną tego Organu z 16 stycznia 2024 r. o przyznaniu M. K. (dalej także: "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uchyliło tę decyzję (pkt 1), uchyliło decyzję Burmistrza [...] z 27 grudnia 2023 r. (pkt 2) i odmówiło przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 3).
Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia wydanych w sprawie rozstrzygnięć Burmistrz [...] wskazanego decyzją z 27 grudnia 2023 r. odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia
w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K. G. Przyczyną powyższego było stwierdzenie przez Organ braku spełnienia warunku z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej w dalszej części "u.ś.r.", który to przepis wymaga by nie-pełnosprawność osoby potrzebującej opieki powstała przed 18. rokiem życia lub
w okresie pobierania nauki, nie dłużej niż do 25. roku życia. Tymczasem, wydane wobec K. G. przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 9 listopada 2023 r. orzeczenie wskazuje, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.
W związku z odwołaniem Skarżącej od powyższej decyzji, decyzją z 16 stycznia 2024 r., SKO w Tarnobrzegu uchyliło ją w całości (pkt 1), przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 4 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości
2 458 zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2024 r. w wysokości 2988 zł miesięcznie na stałe (pkt 2). W pkt 3 decyzji Kolegium wskazało, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od 1 stycznia. Organ II instancji zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13. W jego świetle, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym, zdaniem Kolegium, nie można było oprzeć odmowy wydania świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie. Wobec zaś spełnienia pozostałych pozytywnych przesłanek, SKO przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
W oświadczeniu złożonym przez Skarżącą przed Organem I instancji w dniu 5 lutego 2024 r. wskazała Ona, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, którego nie prowadziła, bowiem pracowała zawodowo. Ostatnią dopłatę z Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) uzyskała w listopadzie 2023 r., zaś zwrot podatku akcyzowego w kwietniu 2023 r. Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania.
Wznowienie to nastąpiło postanowieniem SKO w Tarnobrzegu z 12 lutego 2024 r. W jego wyniku wskazaną na wstępie decyzją z dnia 28 marca 2024 r. Kolegium uchyliło swoją decyzję z 16 stycznia 2024 r., uchyliło decyzję Burmistrza z 27 grudnia 2023 r. i odmówiło przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ II instancji zauważył, że Skarżąca złożyła oświadczenie, że jest rolnikiem, ale zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 4 grudnia 2023 r. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie ARiMR z 18 marca 2024 r., którego wynika, że Skarżąca na dzień 18 marca 2024 r. jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje płatności z tytułu prowadzenia działalności rolnej. Następnie, Kolegium wskazało na art. 15 ust. 1 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, wedle którego, pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1,
w przepisach ustawy oraz w: przepisach wydanych na podstawie art. 55 ust. 1, art. 56 ust. 8, art. 70 i art. 71 - w przypadku pomocy przyznawanej w drodze decyzji
i regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy lub w ogłoszeniu o zamówieniu publicznym - w przypadku pomocy przyznawanej na podstawie umowy.
Zgodnie z kolei z art. 3 pkt 3b ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków
o przyznanie płatności, producent rolny oznacza osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z 2 grudnia 2021r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013). Natomiast "rolnik" to osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia.
Następnie, SKO zwróciło uwagę, że Skarżąca figuruje w rejestrze złożonych wniosków o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, ze wskazaniem, że za rok 2023 r. dopłata ta została pobrana.
W świetle art. 17 b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zdaniem Organu, Skarżąca - wbrew złożonemu oświadczeniu we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - nie zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych przekraczających powierzchnię 1 ha i z tego tytułu pobiera dopłaty rolne oraz otrzymała zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Konstrukcja prawna obu tych form wsparcia jest taka, że przysługuje tylko rolnikowi oraz producentowi rolnemu. Powyższe oznacza, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu u.ś.r. i nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
M. K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Kolegium z dnia 28 marca 2024 r. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
2) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez błędne uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.
Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonego aktu w całości. Wskazała, że nie wykonuje żadnych czynności przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Sam fakt, że nadal jest wpisana do ewidencji producentów i nie złożyła wniosku o wykreślenie z ewidencji od 4 grudnia 2023 r. nie świadczy o tym że takie gospodarstwo prowadzi. Strona podniosła, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie działalności rolniczej. Zdaniem Skarżącej, Organy administracji publicznej nie poczyniły żadnych ustaleń w kwestii niepodjęcia lub rezygnacji przez Nią z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej, a jedynie oparły się na informacji o pobieraniu dopłat oraz figurowaniu w rejestrze jako wnioskodawca o zwrot podatku akcyzowego. Strona zaznaczyła, że otrzymała dopłaty za 2023 r. w listopadzie 2023r. Kolejna kampania składania wniosków o dopłaty bezpośrednie rozpoczęła się 15 marca 2024 r. i nie złożyła już wniosku, gdyż zgodnie z oświadczeniem z grudnia 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnobrzegu wniosło o jej oddalenie. Organ podkreślił, że niemożliwe jest pobieranie takich form wsparcia, jakie pobiera Skarżąca jeśli nie prowadzi się gospodarstwa rolnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", formą działalności administracji publicznej podlegającą kontroli sądowej jest decyzja administracyjna. Sąd bada ją pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Przy czym, z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. orzeka w granicach sprawy i nie jest związany zgłoszonymi w niej zarzutami, wnioskami, jak również podaną podstawą prawną, a zatem z urzędu dokonuje analizy całokształtu okoliczności danej sprawy. Stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przyczyny, dla których kontrolowana decyzja musi być usunięta z obrotu prawnego wskazane są w art. 145 § 1 P.p.s.a. Jeśli więc zachodzą okoliczności wymienione w art. 156 K.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji (§ 1 pkt 2), natomiast jeżeli zostanie stwierdzone: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas sąd uchyla skarżoną decyzję w całości lub w części (§ 1 pkt 1).
Jak wynika z akt sprawy w dniu 5 grudnia 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzją z 27 grudnia 2023 r. Burmistrz odmówił przyznania takiego świadczenia uznając, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej, a przepis ten wymaga by powstała ona nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Rozstrzygnięcie to uchyliło Kolegium, decyzją z 16 stycznia 2024 r., przyznając jednocześnie Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe i stwierdzając, że podany przez Organ I instancji powód nieuwzględnienia wniosku jest nieprawidłowy, bowiem w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13) oraz utrwalonego w tym przedmiocie orzecznictwa sądowego, na skutek regulacji zawartej w powołanym art. 17 ust. 1b u.ś.r. dochodzi do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych od sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób małoletnich, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia.
Następnie, postanowieniem z dnia 12 lutego 2024 r., SKO w Tarnobrzegu wznowiło postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącej z tytułu sprawowania opieki nad matką. Organ zwrócił uwagę na pismo Burmistrza przekazujące wniosek Skarżącej o wznowienie przedmiotowego postępowania, z którego wynika, że uzyskała Ona dopłatę z ARiMR w listopadzie 2023 r., natomiast zwrot podatku akcyzowego w kwietniu 2023 r. Do pisma tego dołączone też zostało uzupełnienie wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego o część III, wskazujące, że Skarżąca jest rolnikiem, jednakże zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie od 4 grudnia 2023 r. SKO przyjęło, że w sprawie po wydaniu decyzji wyszły na jaw okoliczności istotne dla niej, a istniejące w dniu podjęcia tego aktu, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W następstwie powyższego, decyzją z 28 marca 2024 r., SKO uchyliło decyzję własną z dnia 16 stycznia 2024 r. i poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji z 27 grudnia 2023 r. oraz odmówiło przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uznało bowiem, że wbrew treści złożonego oświadczenia Skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem nie znajduje się w grupie osób, o których mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r.
W tym miejscu należy zauważyć, że w dniu 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), która w art. 43 wprowadziła istotne zmiany m. in. w zakresie art. 17 u.ś.r. W myśl jednak art. 63 ust. 1 tej nowelizacji, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Mając więc na względzie, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, zaś wniosek Skarżącej jest z 5 grudnia 2023 r., zastosowano w rozpoznawanej sprawie dotychczas obowiązujące przepisy.
Istotnym dla rozpoznania sprawy jest oświadczenie, które Skarżąca złożyła w dniu 5 lutego 2024 r., a w którym podniosła Ona, że składając wniosek w dniu 5 grudnia 2023 r. nie wypełniła jego części III, ponieważ nie posiadała wiedzy, że należy ją wypełnić. Dalej w oświadczeniu tym Skarżąca podniosła, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, którego jednak nie prowadziła, bowiem pracowała zawodowo. Wskazała, że ostatnią dopłatę z ARiMR otrzymała w listopadzie 2023 r., a zwrot podatku akcyzowego w kwietniu 2023 r. W końcowym zdaniu Skarżąca zawarła stwierdzenie: "wnoszę o wznowienie postępowania". Nadto, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Skarżącej (stanowiące uzupełnienie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne), że jest rolnikiem albo małżonkiem albo domownikiem rolnika oraz, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 4 grudnia 2023 r. Powyższe Kolegium uznało za nową okoliczność faktyczną, która istniała w dniu wydania jego decyzji tj. 16 stycznia 2024 r., ale która nie była mu znana i w oparciu na to wznowiło postępowanie zakończone wydaniem tejże decyzji. Wedle art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak stanowi art. 148 § 1 K.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Jako tego rodzaju okoliczność Organ uznał to, że Skarżąca jest rolnikiem i że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim od 4 grudnia 2023 r., jednak otrzymała płatności z ARiMR oraz zwrot podatku akcyzowego, co de facto wskazuje, że dalej jest rolnikiem wbrew treści złożonego oświadczenia. Przyjęcie powyższego jako podstawy wznowieniowej budzi jednak wątpliwości Sądu, bowiem trudno uznać, że intencją Skarżącej było złożenie wniosku
o wznowienie postępowania. Już bowiem z samego wskazanego wyżej oświadczenia wynika, że Skarżąca uznaje się jedynie za posiadacza gospodarstwa rolnego, którego jednak nie prowadziła, zaś ostatnie środki pieniężne związane z jego prowadzeniem uzyskała w kwietniu i w listopadzie 2023 r. W Jej ocenie nie jest więc "aktywnym" rolnikiem. Właściwej w tym przedmiocie części wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie wypełniła zaś z niewiedzy co do takiej konieczności. Z kolei, w oświadczeniu, które Skarżąca złożyła 1 marca 2024 r. podała, że z dniem 4 grudnia 2023 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym i nie będzie składać wniosku o dopłaty z ARiMR. Stanowisko to Skarżąca podtrzymała w złożonej do tut. Sądu skardze, w której podniosła, że nie wykonuje żadnych czynności przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Skoro więc Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, co miało miejsce z dniem 4 grudnia 2024 r., to nie sposób uznać, że wyszła na jaw jakaś nowa okoliczność, która istniała w dacie wydania decyzji przez Organy, a która nie była im znana. Należy też zauważyć, że Skarżąca składając w dniu 5 grudnia 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie wypełniła pewnego jego fragmentu tzn. części III, która właśnie odnosiła się do kwestii tego czy jest ona rolnikiem, względnie jego małżonkiem lub domownikiem. Tak Burmistrz, jak i SKO nie zauważyły, że wniosek nie zawiera wszystkich potrzebnych treści i nie wezwały Strony do dokonania uzupełnienia w tym zakresie. W takiej sytuacji, wyciąganie następnie wobec Skarżącej negatywnych konsekwencji z tego tytułu jawi się jako sprzeczne z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Poza tym, jak już podniesiono, przy ocenie złożonego przez stronę wniosku o wznowienie postępowania konieczne jest zbadanie terminowości wystąpienia z nim. Stwierdzenie przez organ, że żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a., stanowi przeszkodę dla takiego wznowienia i zmusza organ do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 3 K.p.a., tzn. postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Wznawiając postępowanie SKO w Tarnobrzegu nie rozważyło w ogóle tej okoliczności.
Odnosząc się natomiast do kwestii wiarygodności oświadczenia Skarżącej co do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym należy wskazać, że w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie to przysługuje odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Z tym, że wedle art. 17b ust. 2 u.ś.r., zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Niewątpliwie ta ostatnia regulacja jest ułatwieniem dowodowym, które nie oznacza równocześnie, że złożone oświadczenie nie może zostać podważone w drodze przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, jeśli organ poweźmie jakieś wątpliwości co do tego, czy jest ono prawdziwe. Organ z mocy art. 7 K.p.a. ma obowiązek stania na straży praworządności. Ustalenie Organu o treści przeciwnej do tej zawartej w oświadczeniu musi jednak zostać jednoznacznie wykazane tj. w sposób nie pozostawiający wątpliwości co do tego, że rolnik prowadzi jednak swoje gospodarstwo rolne bądź też małżonek rolnika czy jego domownik wykonuje w nim pracę.
Regulacje prawne odnoszące się do kwestii prowadzenia gospodarstwa rolnego zawarte są w różnych aktach prawnych. I tak, według art. 2 pkt 6 u.ś.r. gospodarstwo rolne to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. W świetle więc art. 2 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1 (tj. sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne) o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z kolei, działalność rolnicza to produkcja roślinna i zwierzęca, w tym również produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowla i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcja zwierzęca typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowla ryb (art. 2 ust. 2 tego aktu).
Z kolei, zgodnie z ustawą z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885) tj. jej art. 3 pkt 3, producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)2021/2115 z 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. Urz. UE.L.2021.435.1).
Rolnikiem więc w świetle tego rozporządzenia (art. 3 pkt 1), jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 tego rozporządzenia. Akt ten określa więc działalność rolniczą jako działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:
a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa -
a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;
b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Powołane rozporządzenie nr 2021/2115 posługuje się także pojęciem rolnika aktywnego zawodowo, którego definiuje się w taki sposób, aby zagwarantować, że wsparcie będzie przyznawane wyłącznie osobom fizycznym lub prawnym bądź grupom osób fizycznych lub prawnych prowadzącym działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie, przy czym niekoniecznie ze wsparcia należy wykluczyć rolników prowadzących działalność rolniczą i nierolniczą lub rolników prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze godzin.
Ponadto, należy jeszcze wskazać na ustawę z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 412), określającą zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym realizacji Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, określonym m in. w rozporządzeniu nr 2021/2115 (art. 1 pkt 1 lit. a). W art. 2 tej ustawy odsyła ona w zakresie definicji gospodarstwa i rolnika do zapisów zawartych tym rozporządzeniu. Natomiast w art. 15 przedmiotowej ustawy prawodawca wskazał, że pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone m. in. w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 tj. we wskazanym rozporządzeniu nr 2021/2115 oraz w przepisach ustawy. Zgodnie natomiast z art. 25 wymienionej ustawy, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
Należy jeszcze wskazać na ustawę z 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1948). W świetle art. 3 ust. 1 tego aktu, zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu, za którego wedle art. 3 ust. 2 uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym.
W ustawie o świadczeniach rodzinnych prawodawca posługując się sformułowaniem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego czy też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym nie zdefiniował powyższego. Jednakże w oparciu na przedstawione wyżej unormowania prawne można wyciągnąć wniosek, który prezentowany jest już w licznym orzecznictwie sądowym w tym przedmiocie, że sformułowania te wiążą się z kryterium faktycznego działania i faktycznych korzyści uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Chodzi więc o to, że osoba, która jest rolnikiem czy jego małżonkiem (domownikiem) winna dokonywać jakichś rzeczywistych czynności z tym związanych tj. typowo rolnicze prace w polu czy przy zwierzętach, ewentualnie uzyskiwać łączące się z gospodarstwem rolnym korzyści ekonomiczne w postaci środków pieniężnych z ARiMR czy z tytułu zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolne [wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Kielcach z 31.01.2024 r. II SA/Ke 742/23, wyrok WSA w Poznaniu z 6.06.2024 r. II SA/Po 226/24].
W orzecznictwie sądowym podkreśla się więc, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest więc obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Ponadto, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, przysługującym rolnikowi, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy.
Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Burmistrza [...] z 18 marca 2024 r. wynika, że Skarżąca figuruje w rejestrze złożonych wniosków o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i od 1 stycznia 2019 r. otrzymała ona pięciokrotnie takie zwroty, ostatni na podstawie pisma z 10 marca 2023 r. w wysokości 765,77 zł. Z kolei, pismo z ARiMR z 18 marca 2024 r. wskazuje, że na dzień jego wystawienia Skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie natomiast z twierdzeniami Skarżącej, zaprzestała Ona pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 4 grudnia 2023 r. Ostatnią płatność z ARiMR otrzymała w listopadzie 2023 r., zaś zwrot podatku akcyzowego w kwietniu 2023 r.
W kontekście powyższego, wyjaśnienia więc wymaga, czy Skarżąca od dnia 4 grudnia 2023 r. uzyskiwała jakiekolwiek korzyści finansowe w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego tj. czy od tej daty uzyskała zwrot podatku akcyzowego czy też pobrała jakąś płatność z ARiMR. Odpowiedź na powyższe umożliwi bowiem ustalenie, czy Skarżąca złożyła zgodne z prawdą oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji pozwoli na ustalenie czy w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało Jej prawo do niego. Kolegium będzie tym samym mogło ocenić, czy faktycznie zaistniała w sprawie podstawa wznowieniowa.
Z podanych wyżej przyczyn Sąd uchylił objętą skargą decyzję, jak też postanowienie Kolegium z 12 lutego 2024 r. o wznowieniu postępowania uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 1 K.p.a. o możliwym wpływie na wynik sprawy.
W ponownym postępowaniu Kolegium poczyni w sprawie ustalenia wynikające z treści niniejszego uzasadnienia i na ich podstawie podejmie właściwe kroki prawne.
Podstawę wyroku stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.