II SA/Rz 600/06

II SA/Rz 600/06 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2007-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Krystyna Józefczyk.
Małgorzata Wolska /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Zarębska-Kobak
Ryszard Bryk
Symbol z opisem
6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II OSK 1008/07 - Wyrok NSA z 2008-09-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
art. 118 ust. 1, ust. 2a, ust. 3,
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 105 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk NSA Ryszard Bryk Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 14 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania prawa własności nieruchomości -skargę oddala-
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].04.2006 r. /.../, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 118 ust. 2a, 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25, ze zm./ po rozpatrzeniu odwołania J. N. od decyzji Starosty P. z dnia [...].11.2005 r. /.../ w sprawie nieodpłatnego przeniesienia własności działek nr 104/1 i 104/2 oraz umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania dotyczącego nieodpłatnego przyznania prawa własności działki nr 105, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Z uzasadnienia decyzji ostatecznej wynika, że wskazaną wyżej decyzją z dnia [...].11.2005 r. Starosta P. przeniósł nieodpłatnie na rzecz J. N. własność działki nr 104/1 o pow. 0,17 ha Skarbu państwa – zasób gruntów, poł. we wsi W. gm. D./objętej Kw 76496/, przyznał nieodpłatnie J. N. własność działki nr 104/2 o pow. 0,14 ha Skarbu Państwa – zasób gruntów, poł. we wsi W. gm. D. /objętej Kw 76496/ i umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące nieodpłatnego przyznania na rzecz J. N. prawa własności działki nr 105 o pow. 0,16 ha poł. we wsi W. gm. D., stanowiącej własność J. i J. W. /objętej Kw 86721/.
J. N. w złożonym odwołaniu zaskarżyła pkt 3 powyższej decyzji, podnosząc w nim, że pomimo zawieszenia postępowania w sprawie przeniesienia własności m. in. działki nr 105, działka ta została bezprawnie sprzedana J. i J. W., a zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu jej obejście jest nieważna. Skoro wystąpiła o zwrot działki nr 105 łącznie z działkami nr 104/1 i 104/2, to umowa sprzedaży tej działki jest nieważna i własność winna zostać jej zwrócona.
Organ II instancji nie uwzględnił odwołania i uznał, że decyzja wydana w pierwszej instancji jest prawidłowa, zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Przywołując treść art. 118 ust. 1, 2 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ ten podał, że wnioskiem z dnia 5.02.2001 r. J. N. wystąpiła do Starosty P. o zwrot działek nr 104/1, 104/2, 105, wyjaśniając iż są przez nią użytkowane bez przerwy po śmierci matki. Postanowieniem z dnia [...].03.2001 r. /.../ Starosta P. – na wniosek J. N. – zawiesił postępowanie w sprawie przeniesienia i przyznania własności działek nr 104 i 105 poł. we wsi W. gm. D., pouczając jednocześnie stronę o treści art. 98 § 2 k.p.a. Do dnia 9.03.2004 r. J. N. nie zwróciła się do Starosty P. o podjęcie powyższego postępowania, tym samym należy uznać, że strona wycofała żądanie zawarte we wniosku z dnia 5.02.2001 r. Kolejnym wnioskiem z dnia 20.09.2005 r., a więc złożonym po upływie 3 lat od zawieszenia poprzedniego postępowania J. N. zwróciła się o przyznanie na własność działek nr 104 i 105. Postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało wszczęte i toczyło się na wniosek J. N. z dnia 20.09.2005 r. Z art. 118 ust. 3 cyt. ustawy wynika, że przepisów dotyczących nieodpłatnego przeniesienia własności nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Działka nr 105 w dniu 16.05.2005 r. /Rep. A Nr 2154/2005/ została sprzedana przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w R. na rzecz J. i J. W. i dlatego nie może być przedmiotem nieodpłatnego przeniesienia własności. W związku zatem z brakiem podstaw prawnych i faktycznych przyznania własności działki nr 105, a więc rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, postępowanie odnośnie działki nr 105 winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe /art. 105 § 1 k.p.a./.
Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut J. N., iż umowa sprzedaży działki jest nieważna, gdyż jest sprzeczna z ustawą i została zawarta w celu jej obejścia. W postanowieniu z dnia 9.03.2001 r. zawarte zostało pouczenie co do skutków niezłożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania i nie składając takiego wniosku w terminie ustawowym winna liczyć się z konsekwencjami, jakie mogą z tego wyniknąć.
J. N. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie opisaną decyzję – w jej punkcie 3, zarzucając zaskarżonej części decyzji:
– naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 98 § 2 w związku z art. 104 k.p.a. przez naruszenie zasady każdorazowego wydawania decyzji administracyjnych na zakończenie postępowania, rażącą obrazę art. 98 k.p.a. poprzez niezastosowanie tego artykułu do zakończenia postępowania w sprawie, w której wydano decyzję,
– naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez bezzasadne zawieszenie postępowania dotyczącego działek nr 104/2 i 105 w sytuacji, gdy stwierdzenie nabycia spadku dotyczyło tylko działki nr 104/1 zabudowanej budynkami,
– naruszenie art. 98 § 2 k.p.a. przez wprowadzenie skarżącej w błąd co do okresu zawieszenia postępowania, w sytuacji gdy strona wnosiła o zawieszenie postępowania na czas zakończenia postępowania spadkowego, a to zakończyło się 30.09.2005 r. z powodów niezawinionych przez skarżącą,
– istotne naruszenie interesu prawnego skarżącej polegającego na braku możliwości nieodpłatnego odzyskania działki nr 105 i na tej podstawie wnosiła o uchylenie zaskarżonej w części pkt 3 decyzji.
Przedstawiając ustalony przez organy orzekające w sprawie stan faktyczny skarżąca stwierdziła, że stanowisko tych organów jest bezzasadne. Wprawdzie organ pouczył ją, że jeżeli nie zwróci się z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane /art. 98 § 2 k.p.a./, jednakże była ona przekonana, że okres zawieszenia dotyczy czasu, w którym trwa postępowanie spadkowe, które zostało zakończone dopiero postanowieniem z dnia 30.09.2005 r., a stało się prawomocne 21.10.2005 r. Nadto zawieszenie postępowania w stosunku do wszystkich działek było bezzasadne, bowiem stwierdzenie nabycia spadku dotyczyło tylko działki nr 104/1 zabudowanej budynkami, a nie pozostałych działek nr 104/2 i 105. Skarżąca wskazała również, że w literaturze wyrażany jest pogląd, że "W przypadku upływu terminu, o którym mowa w art. 98 § 2 organ powinien stwierdzić, że żądanie wszczęcia postępowania uznaje się za wycofane, i wydać decyzję o umorzeniu sprawy" /E. Iserzon, Komentarz IV, 1970, s. 192, B. Adamiak, Komentarz 1996, s. 427/, a więc Starosta Przemyski był zobowiązany zakończyć postępowanie wydaniem decyzji. Zgodnie zaś z wyrokiem NSA z dnia 2.02.2004 r., I SA 2046/99 Lex 54126 Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza zakończenie wszczętego postępowania wyłącznie w formie decyzji. Dotyczy to również postępowania w sprawie, w której na wniosek strony zawieszono postępowanie. Art. 98 § 2 k.p.a. nie wprowadza w tym zakresie regulacji szczególnej, która dawałaby podstawę do odstąpienia od ustanowionej w art. 104 k.p.a. formy zakończenia postępowania. Odstąpienie od formy decyzji narusza możliwość obrony interesu przez stronę, a nie można wykluczyć sytuacji, że organ nie naruszy art. 98 § 2 k.p.a., np. przez wadliwe obliczenie terminu. Z powyższych względów skarga jest w pełni uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zakres powyższej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm./, a zgodnie z brzmieniem tego przepisu sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z powyższym uwzględnienie skargi – a po myśli art. 145 § 1 pkt 1-3 powyższej ustawy polega ono na uchyleniu zaskarżonej decyzji, stwierdzeniu jej nieważności lub niezgodności z prawem – może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że kwestionowana w skardze decyzja jest dotknięta naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, czy też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa z przyczyn określonych w k.p.a. lub w innych przepisach. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, w konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 cytowanej ustawy, skarga podlegała oddaleniu.
W myśl art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1980 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25, ze zm./ osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, może domagać się uwłaszczenia na tej działce przez przyznanie prawa własności nieodpłatnie. Ustęp 2 tegoż artykułu dotyczy działki obejmującej budynki: osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki o powierzchni niezbędnej do korzystania z nich.
Skarżąca wywodzi swoje żądanie przyznania własności działki nr 105, położonej we wsi W. gm. D. z art. 118 ust. 2a powyższej ustawy. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu z wnioskami o przyznanie własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Zstępny zatem musi spełnić warunek władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu.
Jednakże – jak stanowi art. 118 ust. 3 cyt. ustawy – niedopuszczalne jest uwzględnienie powyższych wniosków, jeżeli nieruchomość nie stanowi już własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku /działki lub budynków/. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie.
Otóż z akt administracyjnych nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę wynika jednoznacznie, że aktem notarialnym z dnia 16.05.2005 r. sporna działka nr 105 została przez Agencję Nieruchomości Rolnych – Oddział Terenowy w R. sprzedana J. i J. małżonkom W. W takiej sytuacji nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości wyłączenie stosowania art. 118 ust. 2a cyt. ustawy w myśl ust. 3 tego artykułu. W konsekwencji zatem nie można przypisać organom orzekającym w niniejszej sprawie naruszenia prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Należy zgodzić się ze skarżącą, odwołującą się zarazem do orzecznictwa /wyrok NSA z dnia 2.02.2001 r., sygn. akt I SA 2046/99/, że Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza zakończenie wszczętego postępowania wyłącznie w formie decyzji i dotyczy to również postępowania w sprawie, w której na wniosek strony zawieszono postępowanie. Niesporne jest, że postanowieniem z dnia 9.03.2001 r. organ I instancji – na wniosek skarżącej – zostało zawieszone postępowanie wszczęte jej wnioskiem z dnia 5.02.2001 r. "o zwrot dożywocia" przyznanego jej matce /a które dotyczy działek nr 104/1, 104/2 i 105 w miejscowości W. gm. D., jak i to, że w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania nie zwróciła się o podjęcie postępowania, co ma ten skutek, że żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane /art. 98 § 2 k.p.a./, o czym była poinformowana. Nie jest też kwestionowane, że postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone w sposób przewidziany przepisami prawa procesowego, tj. w tym przypadku decyzją umarzającą postępowanie /art. 105 § 1 k.p.a./.
Uwzględniając jednak stan faktyczny i prawno-materialny niewadliwie ustalony w chwili wydania zaskarżonej decyzji /w części/, naruszenie tego obowiązku proceduralnego – w ocenie Sądu – nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy – załatwionej ostatecznie decyzją z dnia [...].04.2006 r. /.../, podjętą po przeprowadzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej z dnia 20.09.2005 r. Z kolei twierdzenia skarżącej, iż została wprowadzona w błąd co do okresu zawieszenia postępowania, skoro postanowienie z dnia [...].03.2001 r. pozostaje w obrocie prawnym /mimo zawartego w jej treści pouczenia nie było przez skarżącą kwestionowane w sposób prawem przewidziany/ nie mogą w rezultacie prowadzić do wzruszenia zaskarżonej decyzji.
Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.