II SA/Rz 596/24

II SA/Rz 596/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art, 205 § 2, art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 234,
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi A. K. i S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 18 marca 2024 r. nr SKO.4171/4/2024 w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu pierwotnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 14 grudnia 2023 r. nr OŚiGL.6331.3.2020.BL; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżących A. K. i S. K. solidarnie kwotę 814 zł /słownie: osiemset czternaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. K. i A. K. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 18 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego.
W podstawie prawnej decyzji Organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. po. 775 ze zm.) w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm.).
Jak wynika z akt administracyjnych, postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem M. P. (dalej: "Wnioskodawca") z 16 kwietnia 2020 r. We wniosku podał, że właściciele graniczących z jego nieruchomością działek nr [...] zmienili stosunki wodne ze szkodą dla jego gruntu, w ten sposób, że na swoich działkach samowolnie wykonali rów, równolegle do południowej granicy jego działki nr [...], w efekcie czego woda nie spływa jak dawniej, tj. rowem istniejącym od wielu lat, biegnącym niegdyś zachodnią częścią działki nr [...] i dalej działką nr [...] do potoku, lecz aktualnie gromadzi się w nowo wykopanym rowie, co powoduje rozlewanie i zatrzymywanie wody na południowej części jego działki.
Początkowo postępowanie prowadził Burmistrz [...]. Postanowieniem z 14 października 2021 r., nr [...], Kolegium do załatwienia sprawy wyznaczyło Burmistrza [...], który decyzją z 18 listopada 2021 r. nr [...], odmówił nakazania właścicielom działek nr [...] położonych w obrębie geodezyjnym [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na ww. działkach. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez M. P., SKO decyzją z 20 stycznia 2022 r. nr [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W dniu 7 kwietnia 2022 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami na działkach nr [...]. Decyzją z 1 czerwca 2022 r. nr [...], Burmistrz [...] nakazał właścicielom działek nr [...] położonych w obrębie geodezyjnym [...], przywrócenie stanu pierwotnego na ww. działkach poprzez zasypanie rowu biegnącego równolegle do południowej części dz. nr [...] w terminie do dnia 31 lipca 2022 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy w administracyjnym toku instancji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 27 września 2022 r.
W następstwie złożenia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 18 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1537/22, uchylił decyzję Burmistrza [...] z 1 czerwca 2022 r. nakazującą właścicielom działek nr [...] położonych w obrębie geodezyjnym [...], przywrócenie stanu pierwotnego na ww. działkach poprzez zasypanie rowu biegnącego równolegle do południowej części dz. nr [...] w terminie do 31 lipca 2022 r. oraz postanowienie SKO w [...] z 14 października 2021 r. wyznaczające do załatwienia sprawy Burmistrza [...].
W dalszej kolejności Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z 14 grudnia 2023 r. nr [...] nakazał właścicielom działek nr ewid.: [...] położnych w obrębie geodezyjnym [...], przywrócenie stanu poprzedniego tj. zasypanie nowo wykonanego rowu, odtworzenie zasypanego rowu oraz przepustu, w terminie do 30 kwietnia 2024 r.
W odwołaniu S. K. i A. K., nie zgodzili się z powyższą decyzją i wskazali, że Organ nie wskazał na jakiej podstawie doszło do zmiany kierunku spływu wód, dlaczego uznano opinię biegłego T. K. za wiarygodną i jakie inne dowody przemawiając za dokonaniem takiej oceny.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 18 marca 2024 r. nr [...], opisaną na wstępie w pkt:
1. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości;
2. nakazało właścicielom działek nr ewid.: [...] położonym w obrębie geodezyjnym [...], przywrócenie stanu poprzedniego, tj. zasypanie nowo wykonanego rowu oraz odtworzenie zasypanego rowu oraz przepustu, w terminie do 30 kwietnia 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść art. 234 prawa wodnego oraz orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące zastosowania wskazanego przepisu, w tym prowadzenia postępowania w sprawie zmiany stanu wody na gruncie.
Następnie Organ odwoławczy wskazał, że podstawą oceny stanu faktycznego sprawy była m.in. opinia sporządzona przez biegłego T. K. Podał, że opinia ta kompleksowo ocenia sytuację spływu wód ze zlewni. Biegły w swojej opinii uwzględnił wpływ zasypania dotychczasowego rowu, który odprowadzał wody opadowe do rowu na granicy działki o nr ewid. [...] wzdłuż działki nr ewid. [...]. Zalecił likwidację wykonanego bez uzgodnienia rowu wzdłuż południowej granicy działki nr [...] oraz przywrócenie rowu do poprzedniej lokalizacji, gdzie będzie możliwy odpływ rowem zlokalizowanym na działce nr [...] przy granicy działki [...]. Z kolei odnosząc się do drugiej sporządzonej w sprawie opinii – R. B., Kolegium wskazało, że zaprezentowane przez biegłego stanowisko jest ogólne. Biegły całkowicie pominął temat zasypanego rowu, przekroczył zakres opinii zakreślony przez Organ I instancji a w wydanych przez siebie opiniach z września 2021 r. i października 2021 r. zajął wzajemnie sprzeczne stanowisko. Z tych względów Organ odwoławczy odmówił opiniom biegłego R.B. wiarygodności i mocy dowodowej, a co za tym idzie organ uznał, że nie zasługują na uwzględnienie.
SKO wskazało, że w pełni podziela stanowisko Organu I instancji, iż wykonanie rowu (o głębokości ok. 0,4 m) po drugiej stronie drogi dojazdowej, tj. wzdłuż działki o nr [...] aż do drogi gminnej, powoduje przechwycenie wód opadowych i roztopowych spływających z pagórkowatego terenu oraz z działki nr [...]. Odprowadzenie wody nowo wykonanym rowem następuje bezpośrednio na drogę gminną o nr [...], powodując zmianę kierunku spływu wód, co potwierdza opinia wydana przez biegłego T. K. Wykonanie rowu na działkach o nr [...] zmieniło kierunek spływu wód opadowych, co spowodowało zmianę stosunków wodnych. Zmiana ta odbyła się ze szkodą dla gruntów sąsiednich w postaci podtapiania dolnej części działki nr [...] oraz podmywania posadowionych na działce słupków ogrodzenia. Nadto, spływająca woda powoduje zalewanie drogi gminnej i tym samym niszczenie jej.
Zdaniem Kolegium w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zasadnym jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego, poprzez zasypanie nowo wykonanego rowu oraz odtworzenie zasypanego rowu oraz przepusty, dzięki czemu zachowany zostanie poprzedni kierunek spływu wód do cieku wodnego o nr działki [...].
Niemniej Organ Odwoławczy podniósł, że Organ I instancji nie zawarł w sentencji zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia w zakresie nakazania właścicielom działki nr [...], przywrócenia stanu poprzedniego. Z przedłożonych akt administracyjnych wnika, że M. P. wystąpił do Burmistrza o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie działek nr ewid.: [...] – tj. także w przedmiocie pominiętej w sentencji działki nr [...]. Mając na uwadze powyższe organ orzekł jak w sentencji.
W skardze do tut. Sądu S. K. i A. K. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego K. C., zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 234 ustawy Prawo wodne przez jego błędne zastosowanie i niewłaściwe przyjęcie, że w sprawie wystąpiła zmiana stanu wodnego na gruncie, szkodliwy wpływ tej zmiany na grunt sąsiedni i związek przyczynowy pomiędzy dokonaną zmianą a szkodą, co w konsekwencji przełożyło się na nieuprawnione nakazanie przywrócenia stanu pierwotnego w sytuacji gdy prawidłowa ocena powinna prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji;
- art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne pominięcie dowodów przeczących konieczności nakazania właścicielom działek [...] nakazanie przywrócenia do stanu pierwotnego jak choćby opinii biegłego R. B., map z lat 90, zeznań Skarżących, co przełożyło się na wydanie nieprawidłowej decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego;
- art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nieustosunkowanie się do znacznej części materiału dowodowego, przez co zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji publicznej, a także o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 596/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie sądowoadministracyjnej pełnomocnik Skarżących podniósł, że nadal nie zostały wykonane wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zawarte w poprzednim wyroku, czym naruszono przepis art. 153 p.p.s.a. Zdaniem pełnomocnika stan faktyczny nie został wyczerpująco wyjaśniony, nie wiadomo bowiem co stanowi przyczynę powstałego stanu rzeczy. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania podkreślił, że zaskarżona do Sądu decyzja nadaje się do wykonania. Zasadzone bowiem w miejscu dotychczasowego rowu tuje są młode w związku z czym ich usunięcie nie będzie ani trudne ani kosztowne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja nakazująca właścicielom działek nr ewid.: [...] położonych w obrębie geodezyjnym [...] przywrócenia stanu poprzedniego, tj. zasypania nowo wykonanego rowu oraz odtworzenia zasypanego rowu oraz przepustu.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 234 Prawa wodnego. Zgodnie z tym przepisem:
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
Powyższy przepis zawiera opis czynu zabronionego zagrożonego sankcją administracyjnoprawną. Znamiona tego czynu to zmiana kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Ziszczenie się przesłanek następuje w sytuacji wykazania, że dokonano zmiany kierunku i natężenia wód opadowych lub roztopowych i zmiana ta spowodowała szkodę na grunty sąsiednie, przy czym pojęcie nieruchomości sąsiedniej należy rozumieć wąsko i przyjąć, że chodzi tu jedynie o nieruchomości bezpośrednio sąsiadujące z tą nieruchomością, której właściciel spowodował zmiany.
Ostatni z elementów to tzw. adekwatny związek przyczynowy, czyli ustalenie, że nie doszłoby do szkody gdyby nie działania polegające na zmianie kierunku i natężenia spływu wód.
W sprawie zasadnicze znaczenie będzie miała również treść art. 153 p.p.s.a., a w związku z nią także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 18 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1573/22.
Zgodnie z powołanym przepisem: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
We wskazanym wyroku uchylając decyzję Organu II instancji, jak również decyzję Organu I instancji, a także postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 14 października 2021 r. o wyznaczeniu do rozpoznania sprawy Burmistrza Miasta [...] Sąd wytknął Organom naruszenie przepisów postępowania a także przepisów prawa materialnego. Sąd zarzucił brak należytej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinii biegłych T. K. oraz R. B. zawierających sprzeczne ze sobą wnioski, jak też zeznań świadków, a w konsekwencji nie ustalenie czy w sprawie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie i ewentualnych szkód jakie powstały na gruncie. W dalszej kolejności Sąd zauważył brak podstaw do wyłączenie od rozpoznania sprawy Burmistrza [...]. Postawą tego wyłączenia miała być szkoda wywołana zmianą stosunków wodnych na działce nr ewid. [...] stanowiącą drogę Gminy [...], podczas gdy wniosek został skierowany przeciwko właścicielom działek nr [...], żadna z tych działek nie należała do Gminy, a zalewanie drogi miało stanowić wyłącznie dodatkowy argument na poparcie wniosku. Sąd jednoznacznie stwierdził, że wnioskodawca nie będąc właścicielem działki nr [...] nie mógł uruchomić postępowania w tym zakresie. Podobnego wyjaśnienia wymagało, zdaniem Sądu, objęcie postępowaniem działki nr [...]. Kolejne uchybienie dotyczyło rozpoznania odwołania, wniesionego przez podmiot, który nie był stroną. Końcowo Sąd zwrócił uwagę na treść nałożonego decyzją Organu I instancji obowiązku tj. przywrócenia stanu pierwotnego do południowej części działki nr [...] przez zasypanie rowu, w sytuacji gdy w toku postępowania wnioskodawca podnosił, że w starym rowie, którym wcześniej odprowadzane były wody do cieku wodnego miały zostać posadzone tuje. W związku z powyższym, zdaniem Sądu nie było pewne, że samo zasypanie rowu przywróci stan poprzedni, tj. czy woda będzie mogła płynąć tak, jak spływała poprzednio.
W ponowie prowadzonym postępowaniu sprawa została rozpoznana przez Burmistrza [...]. Przeprowadzono rozprawę, na którą poza stronami, świadkami stawili się również biegli: T. K. i R. B., każdy podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. R. B. o braku zmiany stosunków wodnych i przeczący mu T. K.
Wyjaśnienia wymaga, że M. P. zwrócił się z wnioskiem o uregulowanie stosunków wodnych na działkach nr ewid. [...] oraz na działkach nr [...] bezpośrednio graniczących z jego działką nr [...]. Wskazał, że od wielu lat wody spływały rowem w obrębie drogi gminnej położonej na działce nr [...], następnie zachodnią częścią działki nr [...] i ostatecznie działką nr [...], bezpośrednio do znajdującego się nieopodal ciągu wodnego ( strumyka). Wskazał, że państwo K. samodzielnie bez zgody właściwego organu i bez konsultacji, zmienili kierunek spływu wód poprzez wykopanie rowu równolegle do południowej części jego działki. Treść wniosku wyznaczyła zakres postępowania i konieczne do wyjaśnienia kwestie w tym czy doszło do zmiany stosunków wodnych, w wyniku których powstały szkody, kiedy to nastąpiło, jak wyglądała sytuacja przed ewentualną zmianą, jak i po.
Zdaniem Sądu nie wszystkie kwestie zostały wyjaśnione.
W sprawie w zasadzie nie jest kwestionowane to, że strony zmieniły położenie dotychczasowego rowu. Z wyjaśnień stron, świadków, jak również opinii R. B., jak i T. K. wynika, że spływ wód powierzchniowych z działki nr [...], jak również z terenów położnych powyżej odbywał się w kierunku południowo-wschodnim po działkach nr [...], do odbiornika jakim jest rów o nr działki [...]. Ustalono, że na działce nr [...] znajduje się rów, który jest odbiornikiem wód opadowych przechwytywanych przez rowy przy drodze prowadzącej do przysiółka [...]. Spływ wód powierzchniowych z działki nr [...], jak również z terenów położonych powyżej odbywał się w kierunku południowo-wschodnim, który następnie przechwytywany był przez rów na działkach nr [...] i odprowadzany w kierunku drogi gminnej do przysiółka [...] na działkach nr [...]. Właściciele działek o numerze ewidencyjnym nr [...] położonych w miejscowości [...], w celu, jak zeznali, zabezpieczenia swoich posesji przed zalewaniem wodami napływającymi z terenów położnych wyżej, wykonali rów na swoich działkach wzdłuż granicy z działką nr [...], którego zadaniem miało być przejęcie wód opadowych spływających z działki nr [...]. W części północnej przy granicy z działką nr [...] dokonali utwardzenia dojazdu do swoich posesji poprzez nawiezienie gruzu i kruszywa. Przy utwardzeniu drogi doszło do zasypania rowu poprzednio znajdującego się w odległości około 3 m od nowego rowu, gdzie obecnie przebiega wodociąg ( opinia T. K.). Miało to miejsce w kwietniu 2020 r., kiedy Państwo K. otrzymali pozwolenie na budowę.
W ocenie Sądu na podstawie powyższych dokumentów Organy prawidłowo przyjęły, że doszło do zmiany stosunków wodnych. Skoro przed zmianą usytuowania rowu wody spływały zgodnie z kierunkiem spływu w kierunku działek nr [...], częściowo też poprzednio usytuowanym rowem, a aktualnie część tych wód przepływa przez nowy rów, to niewątpliwie doszło do zmiany stosunków wodnych.
Podkreślić w tym miejscu należy, że zmiana stanu wody na gruncie to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 maja 2024 r. II SA/Kr 480/24, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orezcenia.nsa.gov.pl) Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2024 r. II SA/Kr 1607/23 ).
W ocenie Sądu stwierdzone zmiany kierunku spływu wód są przyczyną powstających na działce wnioskodawcy szkód. Jak wynika z wyjaśnień Skarżących, świadków, jak również opinii T. K. w okresach silnych opadów deszczu czy roztopów woda stagnuje, tworząc zastoje także na części jego działki. Na tej części działki gdzie stagnuje wodna znajdują się słupki ogrodzeniowe, ich podmywanie i utrzymywanie wody przez dłuższy czas spowodowało uszczerbki w fundamentach, co niewątpliwie dowodzi powstania szkody o jakiej mowa w art. 234 P.w. Przed tą zmianą do takich zjawisk nie dochodziło, o czym zapewnili państwo P. jak również Z. L. Tak też stwierdził w swojej opinii T. K. Z wnioskami tymi nie zgodził się R. B. niemniej jednak brak wyjaśnienia tego stanowiska, a dodatkowo przeczące mu dowody nakazywały przyznać rację Organom.
Nie można bowiem zgodzić się z wnioskami biegłego B. że nie doszło do zmiany stosunków wodnych poprzez wskazanie jedynie, że zmiana usytuowania rowu nie wpłynęła na dotychczasowy spływ tych wód, ponieważ w miejsce dotychczasowego rowu powstał nowy, przesunięty o 3 m.
Nie ulega wątpliwości że kierunek spływu wód wynikający z ukształtowania terenu kierował je z kierunku południe - wschód. Miejsce wykonanie na tym kierunku poprzecznego rowu jak się okazuje nie pozostaje bez znaczenia. Jak się bowiem, okazało przesunięcie dotychczasowego rowu zmieniło ukształtowanie stosunków wodnych poprzez stagnowanie na części działki [...], należącej do wnioskodawcy wód, które dotychczas spływały na działki przeciwników procesowych i były przechwytywane w umiejscowionym niżej w stosunku do nowego, rowie.
Kwestia ta wybrzmiała z kolei z drugiej opinii sporządzonej przez biegłego T. K., który nie miał co do tego wątpliwości, a potwierdziły to dołączone do akt zdjęcia i zeznania stron i świadków. Stwierdzenia T. K. o braku szkód po stronie wnioskodawcy pozostaje w sprzeczności zarówno z wnioskami sporządzonej przez tego biegłego opinii, jak również ze znajdującymi się w aktach zdjęciami. Prawdopodobnie było jedynie stwierdzeniem braku tych szkód w trakcie przeprowadzonych oględzin.
Nie ulega zatem wątpliwości, że pomiędzy stronami brak jest porozumienia co do powstałej sytuacji. Nie ma wątpliwości co do tego, że do czasu powstania zabudowań na działkach [...] wody spływały po nich nie powodując żadnych szkód, z uwagi na to, że były to łąki i pola. Stan ten uległ zmianie po realizacji budynków. Fakt, że napływające wody stały się uciążliwe dla zmienionego przeznaczenia działek nie uprawniał do samowolnego podjęcia działań, ze szkodą dla innych działek. Jeśliby podjęte działania nie spowodowały tego skutku to działania te, jako mieszczące się w ramach uprawnień właścicielskich nie byłyby sankcjonowane. Inaczej w sytuacji, gdy w wyniku tych działań powstaje szkoda innego właściciela.
Niewątpliwie spływająca woda która wcześniej przelewała się przez pola, aktualnie przepływając przez działki budowalne uzasadnia wniosek o potrzebie regulacji tego stanu, nie mniej nie może usprawiedliwiać każdego działania właścicieli.
Skoro postępowanie dowiodło, że doszło do zmiany stosunków wodnych bo wody które spływały zatrzymują się wzdłuż działki wnioskodawcy powodując szkody w słupkach ogrodzeniowych to wniosek Skarżącego o przywrócenie tych stosunków jest uzasadniony.
Ostatnią zatem kwestią było ustalenie sposobu przeciwdziałania powstałym szkodom, i ta kwestia zdaniem Sądu nie została prawidłowo ustalona.
Dokonanie wyboru jednej z sankcji przewidzianych w art. 234 ust. 3 P.w. wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom nakłada na organ obowiązek precyzyjnego określenia sposobu jego wykonania, umiejscowienia, określenia jego wymiarów.
Jak wynika z decyzji organ nakazał przywrócenie stanu poprzedniego poprzez zasypanie rowu i odtworzenie poprzedniego.
O ile można zgodzić się z tym, że zasypanie wykonanego rowu nie nastręcza wątpliwości, wiadomo bowiem gdzie ten rów jest i to że wykonanie ma polegać na jego likwidacji, o tyle już odtworzenie poprzedniego rowu jest całkowicie nieczytelne.
Organ powinien precyzyjnie wskazać szczegółowe parametry, sposób wykonania prac przez podmioty obowiązane, w taki sposób, aby możliwe było doprowadzenie gruntów do stanu nakazanego przez organ oraz późniejsza ich weryfikacja poprzez porównanie stanu po wykonaniu robót ze stanem wynikającym z decyzji. Aby decyzja nadawała się do wykonania obowiązek powinien być na tyle czytelny, że dla przeciętnej osoby powinno być widome kto i w jakim zakresie ma obowiązek wykonać, i na czym ma on polegać.
Niewskazanie, na których odcinkach i do jakich rozmiarów rów ma być przywrócony do stanu poprzedniego, uniemożliwia wykonanie zawartych w decyzji obowiązków. Tymczasem takich informacji nie można odnaleźć w decyzji Organu II instancji, który uchylił decyzję Organu I instancji ponownie nakładając obowiązek.
Organ II instancji wskazał, że stan sprzed zasypania rowu uwidoczniony jest na oryginalnej ortofotomapie pobranej z Centralnego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego, dodatkowo część rowu uwidoczniona jest na mapie zasadniczej. Rów ten był połączony przepustem z rowem biegnącym wzdłuż wschodniej granicy działki o nr ewid. [...]. Zadaniem zasypanego rowu było przechwycenie wód opadowych spływających z pagórkowatego terenu oraz działki [...] i odprowadzenie ich poprzez przepust i rów wzdłuż działki nr [...] do cieku o nr działki nr [...]. Rów ten przebiegał w odległości 4-4,5 m od granicy z działką o nr ewid [...].
Ustalono że rów ten został zasypany i wykopany po drugiej stronie ulicy. Zdaniem Organu II instancji wykonanie rowu o głębokości 0.4 m po drugiej stronie drogi wzdłuż działki nr [...] przywróci poprzedni stan wód na gruncie.
Nie wskazano jednak dokładnego przebiegu rowu, tak by było dokładnie wiadomo kto i w jakiej części i w jakim dokładnie miejscu ten rów odtworzyć. Wskazanie, że wcześniej rów znajdował się około 4 do 4.5 m od aktualnego, nie stanowi konkretyzacji obowiązku. Nie wiadomo na jakiej długości rów ten ma zostać odtworzony zwłaszcza jeśli chodzi o działkę Pana M. nr [...], który zaprzecza że w ogóle dokonał zmiany tego rowu, a w swoim piśnie z 5 lipca 2021 r. wskazuje, że nie wie gdzie on przebiegał. W sytuacji gdy już na tym etapie wiadomo, że miejsce usytuowania spornego rowu jest sporne, a decyzja tego nie wyjaśnia, wykonanie decyzji jest co najmniej wątpliwe. Jeszcze raz zaznaczyć należy, że obowiązek nie powinien budzić najmniejszych wątpliwości by jego egzekucja była możliwa. Nie wiadomo również na jakiej podstawie Organ II instancji przyjął, że głębokość rowu 0,4 m będzie wystarczająca do przywrócenie poprzednich stosunków wodnych. Nie wynika to z żadnych wyliczeń, ani też z opinii biegłych. Jeszcze raz zatem wskazać należy, że decyzja powinna dokładnie określać przebieg rowu podlegającego odtworzeniu, oraz przepustu, z wyjaśnieniem jaka części dotyczy konkretnej działki i jakie mają być dokładne parametry tego rowu. Przy czym w ocenie Sądu parametry tego rowu wymagają widomości specjalnych.
Jedynie na marginesie Sąd zwraca uwagę, że na rozprawie 8 listopada 2023 r. stawili się pełnomocnicy stron w tym D. J. oraz Z. F. przy czym w aktach brak jest pełnomocnictw.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 p.p.s.a. i 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).