II SA/Ke 664/24

II SA/Ke 664/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 80 i art. 107 § 3 , art. 77 § 1, art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c , art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 11 października 2024 r. znak: SKO.PW-61/2771/27/2024 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz I. S. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 11 października 2024 r. znak: SKO.PW-61/2772/ 27/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania I. S. nr [...], uchyliło decyzję Wójta Gminy Masłów znak: RGKiOŚ.6331.1.2023 o odmowie nałożenia nakazu na właściciela działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia nakazu na współwłaścicieli działki nr [...]położonej w [...] - M. B. i S. B. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Kolegium, rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji, powołało się na treść art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1087 ze zm.), zwanej dalej "ustawą - Prawo wodne" i wyjaśniło, że niniejsze postępowanie toczyło się z wniosku I. S. z 22 lutego 2023 r., w którym strona zwróciła się do organu w sprawie podniesienia terenu działek sąsiadujących z działką skarżącej, co w jej ocenie skutkuje nadmiernym spływem wody na jej działkę, powodując zniszczenia, podmakanie gruntu, zamulenie terenu, niszczy trawę i rośliny. Płynąca woda powoduje utrudnienia wjazdu na działkę, a podtopienia działki powodują obniżenie jej wartości.
W dniu 29 marca 2023 r. przeprowadzono oględziny spornego terenu, w trakcie których stwierdzono, że działka nr [...] jest zabudowana budynkiem mieszkalnym, ogrodzona przy granicy z działką nr [...], ogrodzenie z elementów betonowych (przęsło z trzech płyt betonowych), przy czym ogrodzenie to zostało wykonane około 20 lat temu. Stwierdzono także, że teren części działki nr [...]graniczącej z działką nr [...] jest porośnięty trawą, brak jest widocznych śladów wyrównywania świeżo nawiezioną ziemią. Nie stwierdzono na tej części działki śladów powierzchniowych urządzeń wodnych. W trakcie oględzin ujawniono, że działka nr [...]jest położona powyżej terenu działki nr [...]. Kierunek spływu wód powierzchniowych odbywa się w kierunku cieku wodnego [...] położonej powyżej działki nr [...], następnie przez tę działkę oraz działkę nr [...] i dalej na tereny położone niżej.
W protokole oględzin skarżąca wyjaśniła, że 2 - 3 lata temu część działki nr [...]w odległości około 2 m od ogrodzenia betonowego została podniesioną ziemią z piaskiem. To podniesienie spowodowało powstanie miejscowych ujść wody, co wcześniej nie miało miejsca. Przed podniesieniem części działki nr [...]spadek terenu był większy w kierunku działki nr [...] i takie skutki spływu wód nie występowały. Skarżąca jako stratę wskazała pęknięta płytę ogrodzenia. Z kolei M. B. oświadczyła, że działka nr [...]poprzednio była przez lata wykorzystywana rolniczo, obecnie jest porośnięta trawą. Dodała, że działka ta nie była wyrównywana, na części działki składowano materiały budowlane. Oświadczyła także, że po opadach deszczu na działce tworzą się zastoiny wodne.
Pismem z 12 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu ze zdjęć i filmów jej nieruchomości znajdujących się na załączonym pendrivie. Zwrócił się o nakazanie właścicielom gruntów sąsiednich - działek nr [...]i nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na jej działce, po uprzednim zasięgnięciu opinii biegłego z odpowiedniej specjalności w zakresie rodzaju tych urządzeń.
W dniu 7 czerwca 2023 r. do Wójta wpłynęło pismo skarżącej, w którym wniosła o przeprowadzenie dowodu z nagrań nieruchomości znajdujących się na pendrivie dołączonym do pisma, w celu wykazania ilości wody spływającej na teren działki nr [...] w związku ze zmianą ukształtowania działek sąsiednich.
W dniu 7 czerwca 2023 r. zostały przeprowadzone oględziny działek w sprawie zakłócenia spływu wód poprzez podwyższenie terenu działki sąsiedniej nr [...], co powoduje nadmierny spływ wód powierzchniowych na działkę nr [...]. Pomimo nieobecności właścicieli działki nr [...]teren ten został udostępniony do celu przeprowadzenia oględzin, co zostało uzgodnione telefonicznie z M. B.
W protokole oględzin znajduje się informacja, że od punktu łączenia się granic działek nr [...], nr [...] i nr [...] na długości 4 - 5 przęseł ogrodzenia betonowego pod dolną płytą widoczne są trzy miejsca ujścia wody powierzchniowej po opadach deszczu, które miały miejsce 6 czerwca 2023 r. Wskazano także, że woda przepływa bezpośrednio na działkę nr [...]. Woda powierzchniowa przepływa pod ogrodzeniem przy granicy działek nr [...]i nr [...] kilkunastoma małymi wyciekami (widoczne kilkanaście małych rozmyć). Wskazano, że pomiędzy działkami nr [...]i nr [...] na szerokości 2 m jest różnica około 1 m.
Kolegium podkreśliło, że w oparciu o wizję z 7 czerwca 2023 r. biegły ustalił, iż działka nr [...]na wysokości działek nr [...] i nr [...] to trawnik, na wysokości działek nr [...]znajduje się część zabudowana dwoma budynkami mieszkalnymi. Pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]jest betonowe ogrodzenie. Na działce nr [...]wzdłuż ogrodzenia jest około 60 cm pas nie porośnięty trawą. Różnica terenu pomiędzy działką nr [...]przy ogrodzeniu a działką nr [...] (około 1 m od ogrodzenia) wynosi około 0,7 m - 1 m. Wzdłuż ogrodzenia znaleziono kilkanaście małych rozmyć. Działka nr [...] ma kształt litery L. Biegły wskazał, że od północy sąsiaduje ona z działką nr [...]i także tu jest betonowe ogrodzenie, na odcinku od strony ul. [...] do altany teren, to utwardzony dojazd do altany, sama altana jest na nasypie. Odwodnienie dachu altany jest do trzech zbiorników na wodę o pojemności prawdopodobnie 200l lub 170l. Różnica poziomu terenu na działkach nr [...]i nr [...] do nasypu altany włącznie jest znikoma, miejscami na działce nr [...] teren jest wyżej niż na działce nr [...]. Od nasypu teren przy ogrodzeniu na działce nr [...]jest wyżej od terenu na działce nr [...], różnice są mniejsze, wynoszą kilkanaście cm. Na odcinku od nasypu altany do granicy z działką nr [...] znaleziono trzy duże rozmycia. W północno zachodniej części działki nr [...] znajduje się warzywnik. Od zachodu działka nr [...] sąsiaduje z działką nr [...]. Różnica poziomu pomiędzy działkami nr [...] a nr [...] wynosi kilkanaście cm. Wzdłuż granicy działek znajduje się pochylony płot betonowy i wykopany rowek szerokości ok. 20 cm i głębokości do 10 cm. W ogródku jest położona rynna, która odprowadza wodę do rowka, właściciel działki nr [...] wykonał rowek po ulewnym deszczu, w którym woda płynęła przez jego ogródek zalewając sąsiednią działkę nr [...]. Na działce nr [...] jest budynek mieszkalny oraz część ogrodowo-rekreacyjna. Opisując stan pierwotny biegły przyjął stan z 2017 r., gdyż z tego roku jest numeryczny model terenu, który można łatwo porównać ze stanem obecnym. Dokonując analizy stanu pierwotnego biegły stwierdził, że na działce nr [...], porównując dane z numerycznego modelu terenu ze stanem aktualnym, można stwierdzić anomalie przy granicy działek nr [...]i nr [...]. Według numerycznego modelu ogrodzenie powinno stać w skarpie, szerokość skarpy według numerycznego modelu terenu wynosi 2 m, ale ze względu na metodykę taki wynik otrzymujemy dla skarp o szerokości od 1 m do 2 m, w rzeczywistości szerokość skarpy wynosi poniżej 1 m. Rozbieżność ta może, zdaniem biegłego, wynikać z zasypania przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem a górą skarpy, ale może też przestrzeń ta uległa zamuleniu. Pozostały obszar działki nr [...](trawnik) zgadza się ze stanem z 2017 r. Biegły stwierdził, że w 2017 r. były już różnice kilkunastu centymetrów pomiędzy poziomami na działkach nr [...] i nr [...], zatem za stan pierwotny przyjął stan bez altany i przed wykonaniem nasypu pod altanę. Biegły stwierdził, że przy stanie pierwotnym kierunek naturalnego odpływu wód był w kierunku południowo zachodnim dla działki nr [...] i wschodniej części działki nr [...], na działce nr [...]na wysokości działki nr [...] ulegał odchyleniu na kierunek prawie południowy. Zdaniem biegłego, zasypanie lub zamulenie przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem a górą skarpy na działce nr [...]nie spowodowało istotnej zmiany kierunku spływu wód. Biegły stwierdził także, że zasypanie lub zamulenie przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem a górą skarpy na działce nr [...]nie spowodowało zmiany wielkości spływu wód. Odnosząc się do szkód wywołanych przez spływ wód podczas ulewnych deszczów, biegły ocenił, że doszło do wystąpienia szkód w postaci rozmyć i podmyć drzew i krzewów, co potwierdzają materiały przedstawione przez skarżącą w formie zdjęć i filmów umieszczonych na pamięci zewnętrznej. W uwagach końcowych do opinii biegły stwierdził kategorycznie, że właściciel działki nr [...]nie zmienił kierunku przepływu wód opadowych oraz nie zmienił wielkości odpływu wód.
Po zapoznaniu się z opinią 25 lipca 2023 r. zastrzeżenia do jej treści wniosła skarżąca, podnosząc że stan faktyczny opisany w opinii jedynie w części odnosi się do działki nr [...], nie obejmując istotnych informacji na temat stanu granicy oraz przepływu wody. W ocenie skarżącej omyłkowo został opisany stan pomiędzy działkami nr [...]i nr [...], a nie działką nr [...]i nr [...]. Skarżąca podniosła, że opis stanu poprzedniego nie jest zrozumiały, gdyż biegły opisuje sytuację pomiędzy działkami nr [...] i nr [...], a następnie traktuje o nasypie pomiędzy działkami nr [...]i nr [...]. Biegły opisał skarpę, nie wyjaśniając do czego odnosi się to określenie. Nadto używa skrótów, których znaczenia nie wyjaśnił. Skarżąca zarzuciła, że biegły nie odpowiada na pytanie, czy nastąpiła zmiana powierzchni działki nr [...]przez jej nawiezienie a w konsekwencji, czy spowodowało to zmianę w kierunku lub natężeniu wód opadowych lub roztopowych. Strona wniosła o zlecenie biegłemu wykonania opinii uzupełniającej, celem odpowiedzi na zarzuty oraz ustalenia jasnego i precyzyjnego opisu stanu faktycznego tak, aby strony nie musiały domyślać się do której części działki odnosi się wywód i jaki stan nieruchomości biegły przyjął podczas opiniowania.
Pismem z 7 lutego 2024 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z filmów i zdjęć jej działce, znajdujących się na załączonej do pisma płycie CD, w celu wykazania ilości wody spływającej na teren tej działki, w związku ze zmianą ukształtowania działek sąsiednich oraz podtopień domu na jej działce.
W dniu 14 lutego 2024 r. biegły ustosunkował się do zarzutów wobec opinii, uzupełniając, że wody z działki nr [...]dostają się na działkę nr[...] bezpośrednio jak i przez działkę nr [...]. Zaopiniował, że powierzchnia działki nr [...]nie uległa zmianie. Na podstawie analizy danych z zasobów i dane NMT na działce nr [...]nie ma różnic między rzędnymi z mapy a numerycznym modelem terenu. Na działce [...] jest jedna anomalia - ubyło 0,12 m warstwy ziemi w rogu przy granicy z działkami nr [...]i nr [...]. W północno zachodnim fragmencie działki nr [...] jest największa anomalia - ubyło 0,25 m ziemi. Analizując numeryczny model terenu, biegły stwierdził, że na działce nr [...]nastąpiło zasypanie części skarpy a ogrodzenie pełni funkcje murka oporowego. W pozostałej części działki nr [...]nie zaszły zmiany. Wskazał także, że na działce nr [...] nastąpiła zmiana w celu wypłaszczenia terenu pomiędzy domem na tej działce a granicą działki nr [...]- podcięto skarpę. Biegły ocenił, że podcięcie skarpy i zasypanie z drugiej strony nie zmienia kierunku spływu wód.
W dniu 27 lutego 2024 r. skarżąca ponownie wniosła zastrzeżenia do opinii, wskazując na brak odpowiedzi przez biegłego na pytania zawarte w poprzednich zarzutach, tj. czy podcięcie skarpy na granicy działek nr [...] i nr [...]zmieniło natężenie odpływu wód. Skarżąca podniosła, że biegły nie zapoznał się z całością materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym z dokumentacją zdjęciową oraz video złożoną pismem z 7 lutego 2024 r., która obrazuje skalę zalewania jej działki przez sąsiadów, sposób oraz intensywność przepływu wody w porze zwiększonej intensywności opadów. Zdaniem skarżącej, fakt nachylenia terenu w kierunku jej działki nie wyłącza naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli nieruchomości sąsiednich wskutek zmiany natężenia spływu wód.
W dniu 25 marca 2024 r. w Urzędzie Gminy sporządzono notatkę służbową w której spisano wyjaśnienia biegłego dotyczące zarzutów skarżącej. W wyjaśnieniach biegły podtrzymał swoje wnioski końcowe wyrażone w opinii.
Opierając się na opinii biegłego Wójt Gminy wydał decyzję o odmowie nałożenia nakazu na właściciela działki nr [...].
W ocenie Kolegium, w badanej sprawie biegły bezsprzecznie ustalił, że nie doszło do podniesienia poziomu działki nr [...]oraz, że zmiany jakie zaszły na tej działce - w tym zasypanie lub zamulenie części skarpy do ogrodzenia betonowego pomiędzy działkami nie miało wpływu na zmianę kierunku spływu wód czy też natężenia tego spływu. W ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że w tej sprawie nie doszło do spełnienia warunków określonych w art. 234 ustawy - Prawo wodne, tj. do zmiany kierunku lub natężenia odpływu znajdujących się na gruncie działki nr [...]wód opadowych. Okoliczność, że w wyniku intensywnych opadów doszło do zalania i zniszczeń na działce nr [...] przez wodę spływającą z działek sąsiednich nie jest wystarczającą przesłanką do nałożenia na właścicieli działki nr [...]- M. B. i S. B. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Biegły w swojej opinii wykazał bowiem, że nie doszło do zmian na działce nr [...], które mogłyby spowodować szkody na działce skarżącej. Porównanie rzędnych z 2017 r. oraz obecnych wskazuje, że nie miało miejsca podniesienie poziomu działki nr [...], zaś jedyna zmiana stwierdzona przez biegłego - wyrównanie poziomu skarpy w stosunku do ogrodzenia betonowego mogła mieć charakter naturalny i nie powoduje zmian odpływu wód opadowych, czy też zwiększenia natężenia tego odpływu.
Kolegium stwierdziło, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy,
w szczególności opinia biegłego, pozwala na wyjaśnienie wszelkich okoliczności tej sprawy i uznanie, że decyzja Wójta o odmowie nałożenia nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom przez właścicieli na działce nr [...]jest zasadna. Jednocześnie z uwagi na fakt, że niedostatecznie w sentencji decyzji organu pierwszej instancji określono strony postępowania, Kolegium zreformowało sentencję tej decyzji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach wniosła I. S. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:
1) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
– art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz oparcie się wyłącznie na wadliwym dowodzie z opinii biegłego;
– art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji i orzeczenie o odmowie nałożenia zakazu, podczas gdy w okolicznościach sprawy konieczne było przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ I instancji.
2) przepisów prawa materialnego, a to art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, przez jego niezastosowanie w sprawie, podczas gdy zachodziły do tego przesłanki.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi jej autorka podniosła w szczególności, że nie przeprowadzono w pełni postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu fatycznego sprawy. Nie uzyskano bowiem opinii uzupełniającej w wyniku zarzutów stawianych przez skarżącą w piśmie z 27 lutego 2024 r., mimo zlecenia biegłemu tej czynności. Za opinię taką nie można uznać notatki służbowej z 25 marca 2024 r. Skarżąca nie zgodziła się również z Kolegium, że zarzuty stawiane opinii są jedynie nieuzasadnioną polemiką z jej treścią. Zdaniem skarżącej, przy uważnej analizie opinii głównej i uzupełniających oraz zarzutów do nich kierowanych, nie trudno zauważyć szereg błędów dyskredytujących tę opinię jako dowód w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie 19 lutego 2024 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę. Sąd dopuścił dowód z akt sprawy tutejszego Sądu o sygn. akt II SA/Ke 661/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że w sprawie niniejszej organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy - co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.
W ocenie Sądu, organy nie wyjaśniły istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności pozwalających na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.
Przedmiotem kontroli sądowoadministacyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca decyzję organu pierwszej instancji o odmowie nałożenia nakazu na właściciela działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom i w to miejsce orzekająca o odmowie nałożenia nakazu na współwłaścicieli tej działki - M. B. i S. B. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Z uzasadnienia skargi oraz załączonych do niej dowodów w postaci materiału fotograficznego i audiowizualnego dokumentujących zakłócenie stosunków wodnych na gruncie wynika, że skarżąca kwestionuje ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, w szczególności w oparciu o sporządzoną w sprawie opinię biegłego. W sytuacji zatem gdy w skardze zarzuca się błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w pierwszej kolejności kontroli Sądu zostaje poddana ocena zastosowania przez organy przepisów procedury administracyjnej. Zastosowanie się przez organy do zawartych w niej zasad w istotny bowiem sposób rzutuje na prawidłowość ustalonego stanu faktycznego. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że tylko należycie ustalony stan faktyczny pozwala ocenić zasadność zastosowanych przez organ przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co pozwoli dokonać oceny ustalonego stanu faktycznego, a następnie jego odniesienia do konkretnej normy prawa materialnego. Prawidłowa realizacja tej zasady w pierwszej kolejności nakłada na organ obowiązek oceny, jakie fakty mają znaczenie dla załatwienia sprawy oraz jakimi dowodami okoliczności faktyczne istotne w sprawie mogą być wykazane. Konkretyzację tej zasady stanowi art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązujący organ prowadzący postępowanie do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Jednocześnie z mocy art. 80 k.p.a. obowiązkiem organu jest dokonanie oceny dowodów zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny.
W sprawie niniejszej organy obu instancji nie uczyniły zadość tym wymogom.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 234 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, zgodnie z którym właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 ww. ustawy zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 ustawy przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z 4 marca 2021 r., II SA/Kr 1219/20, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).
Podkreślić należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 ustawy - Prawo wodne wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak np. oględziny, czy zeznania świadków nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18, CBOSA).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - w tym w szczególności opinii biegłego mgr inż. D. W. sporządzonej w czerwcu 2023 r., poprzedzonej przeprowadzeniem oględzin 7 czerwca 2023 r. - uznało, że nie doszło do zmiany kierunku lub też natężenia odpływu znajdujących się na gruncie działki nr [...]wód opadowych. Kolegium podkreśliło, że biegły w swej opinii bezsprzecznie ustalił, że nie doszło do podniesienia poziomu działki nr [...], zaś zmiany jakie zaszły na tej działce, to jest zasypanie czy też zamulenie części skarpy do ogrodzenia betonowego między ww. działkami nie miało wpływu na zmianę kierunku spływu wód oraz natężenia tego spływu. Stwierdzone przez biegłego wystąpienie szkód na działce skarżącej w postaci rozmyć oraz podmyć drzew i krzewów, a także możliwe anomalie przy granicy działek nr [...]i nr [...] nie są, w ocenie Kolegium, wystarczające do spełnienia warunków z art. 234 ustawy - Prawo wodne.
Dokonując oceny opinii biegłego w kontekście całego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, Kolegium stwierdziło zatem, że opinia ta pozwala na wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy i uznanie, że decyzja Wójta o odmowie nałożenia nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jest zasadna.
Niemniej Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, dokonując oceny opinii biegłego w aspekcie jej rzetelności, spójności i jasności, doszedł do wniosku, że dowód ten nie mógł stanowić podstawy dokonywania kluczowych ustaleń faktycznych w tej sprawie. Podobne stanowisko zostało zaprezentowane również w sprawie tut. Sądu II SA/Ke 661/24 ze skargi I. S., a dotyczącej działki [...], która sąsiaduje z działkami [...] i [...].
W tym miejscu podkreślić należy, że organ ocenia opinię biegłego swobodnie na podstawie zasad wiedzy i nie jest nią związany. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Organ nie może ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego (zob. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 178 -179). Dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu - tak jak każdy dowód - z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2009 r., I OSK 1444/08).
W realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium przytaczając w uzasadnieniu fragmenty opinii biegłego i jej wnioski końcowe uchyliło się w istocie od jej oceny, czym naruszyło art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Szczegółowa lektura treści opinii nie pozwala bowiem na poczynienie ustaleń, wskutek jakich działań doszło do naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...]. W opinii biegłego zawarte są następujące niejednoznaczne, sprzeczne ze sobą stwierdzenia:
– "Od nasypu teren przy ogrodzeniu na działce [...] jest wyższy od terenu na działce [...], różnice są mniejsze wynoszą kilkanaście cm. Na odcinku od nasypu altany do granicy z działką [...] znaleziono trzy duże rozmycia."
– "Za stan pierwotny przyjęto stan z roku 2017, gdyż z tego roku jest numeryczny model terenu i można łatwo porównać stan z roku 2017 ze stanem aktualnym. Na działce [...] porównując dane z numerycznego modelu terenu za stanem aktualnym można stwierdzić anomalie przy granicy działek [...] i [...]."
– "Według numerycznego modelu ogrodzenie powinno stać w skarpie, szerokość skarpy według NMT wynosi 2m, ale ze względu na metodykę taki wynik otrzymujemy dla skarp o szerokości od 1m do 2m(charakterystyka przestrzenna 1m) w rzeczywistości mamy szerokość skarpy poniżej 1m."
– "Rozbieżność może wynikać z zasypania przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem
a górą skarpy, ale może też przestrzeń uległa zamuleniu."
– "Kierunek spływu wód był w kierunku południowo zachodnim dla działki [...] i wschodniej części działki [...], na działce [...] na wysokości działki [...] uległ odchyleniu na kierunek prawie południowy."
– "Zasypanie (lub zamulenie) przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem a góra skarpy na działce [...] nie spowodowało istotnej zmiany kierunku spływu wód".
Analiza tych twierdzeń opiniującego nie zawiera finalnie jednoznacznych wniosków, tj. jakie anomalie można stwierdzić przy granicy działek [...] i [...], jakie zmiany kierunku spływu wód spowodowało zasypanie lub zamulenie przestrzeni pomiędzy ogrodzeniem a górą skarpy na działce [...], czy wykonanie nasypu pod altaną na działce nr [...] wpływa na kierunek spływu wód, czy też na natężenie tego spływu, a jeśli tak, to czy wywołuje to szkodę na działce nr [...], jak również jaki wpływ na stosunki wodne panujące pomiędzy działkami nr [...]i nr [...] ma przepływ wody pomiędzy działkami nr [...]i nr [...]. Może bowiem okazać się, że stosunki wodne na analizowanym obszarze ukształtowane zostały na skutek działań zarówno właścicieli działki nr [...]jak i właścicieli działki nr [...].
Opinia uzupełniająca biegłego z 14 lutego 2024 r. powyższych niejasności nie usuwa, a wręcz wprowadza dodatkowe - związane ze skutkami napływu wód z działki nr [...]na działkę nr [...]. Nie sposób odczytać z treści opinii uzupełniającej, jaki wpływ na stosunki wodne panujące na działce nr [...] ma przepływ wody pomiędzy działkami nr [...]i [...].
Z kolei wyjaśnienia złożone przez biegłego pracownikowi organu, na okoliczność którą sporządzona została notatka służbowa z 15 marca 2024 r. nie mogą zastępować dowodu z opinii biegłego, nawet przy przyjęciu, że taka opinia byłaby składana w formie ustnej, skoro o terminie tych czynności strony nie zostały zawiadomione i nie mogły np. zadawać biegłemu pytań.
Ponadto bezkrytycznie organy podzieliły ustalenia biegłego przedstawione w opinii, nie odnosząc się przy tym do pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Obowiązkiem organu było w szczególności skonfrontowanie stanowiska biegłego przedstawionego w opinii z materiałem audiowizualnym i zdjęciowym obrazującym stan działki nr [...] po opadach. Okoliczność ta wymagała przeprowadzenia przez organ postępowania uzupełniającego, w szczególności uzupełnienia opinii biegłego o szczegółową wypowiedź odnośnie "zalewania" działki nr [...]. Z opinii biegłego zawartej w aktach sprawy nie wynika bowiem, aby biegły uwzględniał przy jej sporządzeniu stan ww. nieruchomości po intensywnych opadach deszczu.
W tym stanie rzeczy, nie przesądzając końcowego wyniku sprawy, jako przedwczesne należy ocenić wydanie decyzji o odmowie nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązków wynikających z art. 234 ustawy bez uzupełnienia materiału dowodowego o jasną, precyzyjną i kompletną opinię biegłego z zakresu hydrologii (niewykluczone, że opinii innego biegłego niż opiniujący dotąd w sprawie).
Z uwagi na wykazane naruszenia przepisów postępowania Sąd w punkcie
I sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II sentencji wyroku. Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Na koszty te, w łącznej wysokości 780 zł, złożyły się: wpis od skargi - 300 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł.
Rozpoznając sprawę ponownie organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględni przedstawione wyżej rozważania i wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.