II SA/Rz 578/21

II SA/Rz 578/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący sprawozdawca/
Karina Gniewek-Berezowska
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2286/21 - Wyrok NSA z 2023-10-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 23a ust. 1 i ust. 5, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A.K. (dalej: "Skarżąca") reprezentowanej przez pełnomocnika - adwokata, od decyzji Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz") z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] w przedmiocie uchylenia własnej decyzji znak: [...] z dnia [...] września 2016 r., przyznającej Skarżącej od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dwoje jej dzieci, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 21, art. 23a ust. 5, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Burmistrz decyzją znak: [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., przyznał prawo do zasiłków rodzinnych w kwotach po 89,00 zł i 118,00 zł miesięcznie na dwoje dzieci Skarżącej w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. oraz prawo do jednorazowego dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100,00 zł. W dniu 12 września 2019 r. małżonek Skarżącej złożył w MOPS oświadczenie, że w okresach: od dnia 7 czerwca 2016 r. do 27 listopada 2016 r., od dnia 7 lutego 2017 r. do 19 lutego 2017 r., od dnia 27 marca 2017 r. do 14 września 2017 r. i od dnia 1 września 2017 r. do 31 marca 2018 r., pracował i zamieszkiwał za granicą RP ([...]), gdzie podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Burmistrz (pismem z dnia 29 października 2019 r.) wystąpił do Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustalił (pismo z dnia [...] maja 2020 r. nr [...]), że w tym przypadku znajdą one zastosowanie w okresie od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2018 r. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., Burmistrz uchylił własną decyzję z dnia [...] września 2016 r. przyznającą od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dzieci. W odwołaniu pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i wskazało, że w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w art. 23a ust. 2 u.ś.r ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 u.ś.r.). Wówczas wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z przepisów wynika, że to wojewoda jest organem właściwym do ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. W konkluzji Kolegium wyjaśniło, że decyzja Burmistrza nie rozstrzyga o obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zasiłku rodzinnego na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu, w tym przypadku wojewody.
W skardze pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2020 r. i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając:
1. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., wyrażające się w braku podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przyjęciu za udowodnioną okoliczność, będącą podstawą uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku na dziecko,
2. naruszenie art. 107 K.p.a. w zw. z art. 23a ust. 5 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji i mimo braku ku temu podstaw zwrócenie się do Wojewody o ustalanie czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczania społecznego,
3. naruszenie art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze z mocą wsteczną, podczas gdy uchylenie lub zmiana decyzji na gruncie niniejszej ustawy nie może nastąpić z mocą wsteczną,
4. naruszenie art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z prawem, opartej na błędnej wykładni przepisów, co całkowicie podważa zaufanie obywateli do organów,
W uzasadnieniu podniesiono, że organ nie zbadał, czy mąż Skarżącej był uprawniony do świadczeń na rodzinę w państwie, w którym pracował w tym okresie. Stwierdzenie faktu wyjazdów za granicą jest niewystarczające. Konieczne jest ustalenie czy podlegał on ustawodawstwu państwa w zakresie wnioskowanych świadczeń w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzja zmieniająca decyzję przyznającą świadczenie rodzinne (czyli wydana na podstawie art. 32 ust.1 u.ś.r.) ma charakter konstytutywny i wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Z tego powodu może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od wydania decyzji i brak jest podstaw, by uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną (ex tunc). Wskazano również, że małżeństwo Skarżącej w chwili wydania decyzji przyznającej świadczenie przechodziło kryzys zakończony postępowaniem rozwodowym. Skarżąca nie posiadała i do dnia dzisiejszego nie posiada informacji, gdzie pracował jej mąż, ani jaka była jego sytuacja finansowa.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest nieuzasadniona.
I. Stan sprawy jest następujący. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., Burmistrz przyznał Skarżącej prawo do zasiłków rodzinnych na dwoje dzieci w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. oraz prawo do jednorazowego dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W dniu 12 września 2019 r. małżonek Skarżącej złożył w MOPS oświadczenie, że w okresach od dnia 7 czerwca 2016 r. do 27 listopada 2016 r., od dnia 7 lutego 2017 r. do 19 lutego 2017 r., od dnia 27 marca 2017 r. do 14 września 2017r. oraz od dnia 1 września 2017 r. do 31 marca 2018 r., pracował i zamieszkiwał w [...], gdzie podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Na tej podstawie Burmistrz w dniu 29 października 2019 r. wystąpił do Wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W piśmie z dnia 28 maja 2020 r. Wojewoda stwierdził, że w tym przypadku przepisy o koordynacji mają zastosowanie w okresie od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2018 r. Na tej podstawie Burmistrz, decyzją z dnia [...] października 2020 r., uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2016 r., przyznającą od dnia 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dzieci. Po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika Skarżącej, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium z dnia [...] grudnia 2020 r. stanowi przedmiot skargi.
II. Stosownie do art. 23a ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Zgodnie z ustępem 2, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W myśl ustępu 3, w przypadkach, o których mowa w ustępie 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast art. 23a ust. 5 u.ś.r. stanowi, że w przypadku gdy wojewoda, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Ze wskazanych przepisów jednoznacznie wynika, że to wojewoda jest organem właściwym do ustalenia czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy (burmistrza) mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. Natomiast organ właściwy do załatwienia danej sprawy administracyjnej, zanim nastąpiło ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych, z tą chwilą posiada kompetencję wyłącznie do uchylenia swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, jednocześnie tracąc swoją właściwość rzeczową w pozostałym zakresie (zob. wyrok NSA z 18 października 2018 r., sygn. I OSK 949/18).
III. W stanie faktycznym sprawy Wojewoda, mając na uwadze oświadczenie małżonka Skarżącej dotyczące pracy i podlegania ubezpieczeniu społecznemu w [...] m.in. w okresie od dnia 7 czerwca 2016 r. do 27 listopada 2016 r. ustalił, że w tym przypadku mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Konsekwencją tego ustalenia jest to, że z mocy art. 23a ust. 5 u.ś.r., właściwy dotychczas organ (w realiach sprawy – Burmistrz), posiada wyłącznie kompetencję do uchylenia swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Organ ten (Burmistrz), nie jest uprawniony do podważania tych ustaleń, nie jest też uprawniony, aby w tym zakresie dokonywać własnych ustaleń. Burmistrz jest związany ustaleniem Wojewody dokonanym na podstawie art. 23a ust. 3 u.ś.r. o zastosowaniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W świetle powyższego niezasadne są zarzuty skargi wskazujące na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Ponownie stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie wiążące dla Burmistrza było ustalenie Wojewody dokonane na podstawie art. 23a ust. 3 u.ś.r. o zastosowaniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Czynienie więc w ramach niniejszego postępowania dodatkowych ustaleń sygnalizowanych skargą było nie tylko zbędne, ale niedopuszczalne.
Konsekwencją ustaleń Wojewody była zaskarżona decyzja, mająca oparcie w przepisie art. 23a ust. 5 u.ś.r. Zatem Sąd stwierdza, że o naruszeniu prawa materialnego nie może być mowy.
Końcowo zaznaczyć należy, że utrata właściwości rzeczowej przez Burmistrza i uchylenie decyzji przyznającej świadczenia ma ten skutek, że to Wojewoda orzekał będzie w sprawie świadczeń rodzinnych oraz będzie decydował w sprawie ustalania czy też zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za ten okres (art. 23a ust. 4 i ust. 6 - 9 u.ś.r.).
Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).