II SA/RZ 569/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zwrocie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobyt syna w szpitalu psychiatrycznym na mocy postanowienia sądu karnego nie stanowił podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane z uwagi na wyjątek w ustawie.
Skarżąca kwestionowała decyzję o zwrocie świadczenia pielęgnacyjnego, które pobierała na syna. Organy uznały świadczenie za nienależnie pobrane, ponieważ syn przebywał w szpitalu od października 2023 r., co miało wykluczać sprawowanie opieki. Skarżąca argumentowała, że nie została właściwie pouczona i nadal sprawuje opiekę. Sąd uchylił decyzje organów, stwierdzając, że pobyt syna w szpitalu psychiatrycznym na mocy postanowienia sądu karnego jest traktowany jako pobyt w placówce wykonującej działalność leczniczą, co zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym nie stanowi podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Sprawa dotyczyła skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. Świadczenie było wypłacane na syna skarżącej, K.P., który od 23 października 2023 r. przebywał w szpitalu na mocy postanowienia sądu karnego. Organy uznały, że pobyt w szpitalu wyklucza sprawowanie opieki i tym samym prawo do świadczenia, a skarżąca nie poinformowała o tej zmianie. Skarżąca podnosiła, że nadal sprawuje opiekę, odwiedza syna i nie została właściwie pouczona o konsekwencjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, umarzając jednocześnie postępowanie administracyjne. Sąd wskazał, że kluczowy jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Sąd uznał, że pobyt syna w szpitalu psychiatrycznym, nawet na mocy postanowienia sądu karnego, jest pobytem w placówce wykonującej działalność leczniczą, co stanowi wyjątek od zasady. W związku z tym, organy błędnie zinterpretowały przepis, uznając świadczenie za nienależnie pobrane. Sąd podkreślił również znaczenie prawidłowego pouczenia strony o skutkach prawnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, pobyt w szpitalu psychiatrycznym, który jest placówką wykonującą działalność leczniczą, stanowi wyjątek od zasady wykluczającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku umieszczenia w placówce zapewniającej całodobową opiekę.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że szpital psychiatryczny jest placówką wykonującą działalność leczniczą, a przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera wyjątek dla takich placówek. W związku z tym, pobyt syna skarżącej w szpitalu nie mógł stanowić podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą.
u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi, jeżeli osoba pobierająca świadczenia została pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 25 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.k. art. 93a § § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
Środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym.
k.k.w. art. 200 § § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy
k.k.w. art. 202
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy
k.k.w. art. 204 § § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy
u.dz.l. art. 2 § ust. 1 pkt 10
Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej
u.dz.l. art. 3 § ust. 1
Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pobyt syna w szpitalu psychiatrycznym na mocy postanowienia sądu karnego jest pobytem w placówce wykonującej działalność leczniczą, co stanowi wyjątek od zasady wykluczającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy błędnie zinterpretowały przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pouczenie strony nie było wystarczająco jasne i pewne.
Odrzucone argumenty
Pobyt syna w szpitalu wyklucza sprawowanie opieki i prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie poinformowała organu o zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
pobyt w placówce podmiotu wykonującego działalność leczniczą wyjątek od wyrażonej w nim zasady określającej sytuacje, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje pobyt w szpitalu psychiatrycznym postanowieniem sądu karnego, rodzi konieczność poinformowania organu o tej sytuacji mogła ona trwać w uzasadnionym przekonaniu, że pobyt syna w szpitalu nie wypełnia hipotezy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.
Skład orzekający
Elżbieta Mazur-Selwa
przewodniczący sprawozdawca
Joanna Zdrzałka
członek
Karina Gniewek-Berezowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście pobytu w szpitalu psychiatrycznym na mocy postanowienia sądu karnego oraz wymogi prawidłowego pouczenia strony."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji pobytu w szpitalu psychiatrycznym na mocy postanowienia sądu karnego. Może być pomocne w podobnych przypadkach, ale wymaga analizy indywidualnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i jego utraty w nietypowej sytuacji prawnej (pobyt w szpitalu psychiatrycznym na mocy postanowienia sądu karnego). Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne stosowanie przepisów i prawidłowe pouczanie stron.
“Czy pobyt syna w szpitalu psychiatrycznym pozbawił matkę świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd rozwiewa wątpliwości.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Rz 569/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2025-09-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-04-28 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/ Joanna Zdrzałka Karina Gniewek-Berezowska Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, § 3 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2024 poz 323 art. 3 pkt 7, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 25, art. 30 ust. 2 pkt 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2025 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 lutego 2025 r. nr SKO.405.ŚR.277.49.2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta [....] z dnia 7 lutego 2025 r. nr ŚS.III.5211.1560.2020/2021; II. umarza postępowanie administracyjne. Uzasadnienie Przedmiotem skargi S.P. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 28 lutego 2025 r. nr SKO.405.ŚR.277.49.2025 wydana w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 7 lutego 2025 r. nr ŚS.III.5211.1560.2020/2021, wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.) oraz art. 17, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.") w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., Prezydent Miasta [....] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") uznał, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od 23 października 2023 r. do 30 września 2024 r. w łącznej kwocie 32 521,61 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżącą do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K.P. do dnia 31 maja 2024 r. Następnie w związku z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U z 2023 r. poz. 2768), decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...], przedłożono skarżącej prawo do powyższego świadczenia do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym, nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Organ wyjaśnił dalej, że w dniu 2 października 2024 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek K.P. o zasiłek pielęgnacyjny, który został nadany z adresu [...] Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...]. W oparciu o informacje udzielone z ww. placówki w pismach z dnia 12 grudnia 2024 r. oraz z dnia 18 grudnia 2024 r., organ I instancji ustalił, że K.P. jest osobą internowaną i przebywa w szpitalu zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [....] Wydział Karny sygn. akt [...]. Wyżej wymieniony przebywa w placówce od 23 października 2023 r. do chwili obecnej, a wskazanie terminu wypisania ze szpitala nie jest obecnie możliwe. Prezydent stwierdził więc, że powyższe okoliczności wykluczają możliwość sprawowania przez skarżącą opieki nad synem, którego pobyt w ww. placówce jest przymusowy, a charakter oddziału, na którym przebywa o wzmocnionym zabezpieczeniu, wyklucza możliwość czasowego pobytu poza zakładem pod opieką rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że nie miała świadomości, że w związku z hospitalizacją syna nie jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, że pozostaje z synem w stałym kontakcie, regularnie go odwiedza, a także załatwia za niego wszystkie sprawy, a zatem sprawuje nad nim opiekę. Dodała również, że nie została pouczona przez organ wydający decyzję, że w takiej sytuacji nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że pouczenie jakie otrzymała było lakoniczne i wyjaśniało kiedy zaistnieje obowiązek zwrotu. W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 lutego 2025 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji. Kolegium wskazało, że warunkiem niezbędnym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki, której istotą jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W toku postępowania ustalono natomiast, że K.P. od dnia 23 października 2023 r. przebywa w szpitalu, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę. SKO wskazało, że o ile pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy, mogą zostać uznane za niewystarczające, o tyle pouczenie zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia należy uznać za należyte, bowiem zawarte jest w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca była pouczona o konieczności niezwłocznego informowania o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz o tym, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi zarówno we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., jak też w decyzji z dnia 18 czerwca 2024 r. zmieniającej wnioskowane świadczenie. Nie poinformowała jednak organu o umieszczeniu syna w placówce zapewniającej mu całodobową opiekę, a co miało wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym pobrane przez nią świadczenie należało uznać za pobrane nienależnie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 30 ust. 1 u.ś.r., z uwagi na fakt, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane; art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na rozpatrywaniu kwestii nienależnie pobranego świadczenia w całkowitym oderwaniu od czynnika subiektywnego w postaci winy świadczeniobiorcy; art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 w zw. z art. 10 k.p.a., polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i brak rzetelnego wyjaśnienia sprawy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest uzasadniona. Stan faktyczny sprawy przedstawiony w zaskarżonej decyzji nie jest kwestionowany. Sąd w zupełności ustalenia te akceptuje. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przepis ten wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek, to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi - to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 699/17). Wprowadzając zatem warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie u.ś.r., to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że strona miała świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19). Zgodnie z art. 25 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia (por. m.in. wyrok WSA z 15 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 281/22). W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które ujawnią się w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru (zob. wyrok WSA w Kielcach z 6 marca 2025r. II SA/Ke 57/25). Sąd poglądy te podziela. W realiach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma zestawienie treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. z pouczeniem skarżącej. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 991), działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 10, świadczenie zdrowotne to działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania. Szpital oznacza natomiast zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne (art. 2 ust. 1 pkt 10). Świadczenie szpitalne oznacza wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin (art. 2 ust. 1 pkt 11). Zakład leczniczy oznacza zespół składników majątkowych, za pomocą którego podmiot leczniczy wykonuje określony rodzaj działalności leczniczej (art. 2 ust. 1 pkt 11). Tym samym, przebywając w szpitalu, syn skarżącej przebywał w placówce podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Należy zauważyć ponadto, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. dotyczy innej instytucji niż ta, o której mowa w art. 3 pkt 7 u.ś.r. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że w art. 3 pkt 7 u.ś.r. mowa jest o instytucji zapewniającej całodobowe "utrzymanie", zaś w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. o zapewnieniu całodobowej "opieki". Są to dwa różne terminy zastosowane świadomie przez ustawodawcę dla oznaczenia dwóch różnych rodzajów placówek. O ile w art. 3 pkt 7 u.ś.r. jest mowa o "utrzymaniu", należy identyfikować także z bezpłatnością, to w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. jest mowa o "opiece". Chodzić więc tutaj będzie jedynie o zapewnienie sprawowania opieki, niezależnie od tego kto ponosi jej koszty (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 lipca 2008 r., III SA/Kr 421/08, CBOSA). W rezultacie kwestia odpłatności nie ma wpływu na zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. Hipoteza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. zawiera dwa konieczne elementy: 1. umieszczenie osoby niepełnosprawnej w placówce zapewniającej całodobową opiekę – za wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą; 2. korzystanie w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Pobyt syna skarżącej w szpitalu [....] zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. jest "umieszczeniem w placówce podmiotu wykonującego działalność leczniczą". Oceny tej nie zmienia charakter pobytu syna skarżącej w szpitalu psychiatrycznym jako osoby internowanej na podstawie postanowienia sądu karnego. Zgodnie z art. 93a § 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – kodeks karny – dalej k.k., środkiem zabezpieczającym jest m.in. pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Zgodnie z art. 200 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy – dalej k.k.w., przez zakład psychiatryczny, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 4 k.k., rozumie się podmiot leczniczy udzielający świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie opieki psychiatrycznej. Zgodnie art. 93b § 1 k.k., sąd może orzec środek zabezpieczający, gdy jest to konieczne, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego, a inne środki prawne określone w tym kodeksie lub orzeczone na podstawie innych ustaw nie są wystarczające. Środek zabezpieczający, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 4, można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości. Cele wykonywania środków zabezpieczających zostały wprost wskazane w przepisach kodeksu karnego wykonawczego. Zgodnie z art. 202 k.k.w. "sprawcę, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym – również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem". Z cytowanego przepisu wprost wynika, iż celem wykonywania środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym jest taka poprawa stanu zdrowia sprawcy i jego zachowania, że jego izolacja od społeczeństwa nie jest konieczna. A contrario, dalsze stosowanie izolacji psychiatrycznej może być uzasadnione wyłącznie takim brakiem poprawy stanu zdrowia psychicznego sprawcy, że nadal stwarza on zagrożenie dla innych osób. W przypadku, kiedy zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że sprawca nie popełni ponownie czynu zabronionego o wysokiej społecznej szkodliwości brak jest przesłanek do dalszego stosowania takiego środka zabezpieczającego, a pogląd taki został zaaprobowany w judykaturze. Ustawodawca wprost wskazuje, że celem wykonywania środków zabezpieczających jest również określenie sposobów leczenia po opuszczeniu zakładu psychiatrycznego. Pobyt sprawcy w izolacji psychiatrycznej winien być zatem ukierunkowany na takie działania lecznicze, terapeutyczne, czy rehabilitacyjne, które pozwolą zrozumieć sprawcy naturę swojego zaburzenia psychicznego i skutecznie je kontrolować poprzez m.in. farmakoterapię czy psychoterapię, która może być efektywnie kontynuowana po opuszczeniu zakładu psychiatrycznego. Zgodnie z art. 93d § 1 k.k. czasu stosowania środków zabezpieczających nie określa się z góry. Jest to słuszne rozwiązanie, albowiem nie sposób na samym wstępie procedowania ustalić, jaki okres leczenia psychiatrycznego będzie wystarczający do poprawy stanu zdrowia psychicznego sprawcy oraz uznania, że jego dalsza izolacja nie jest konieczna. Zasada ta rodzi konieczność cyklicznego orzekania w przedmiocie kontynuowania stosowania tegoż środka. Przepis art. 204 § 1 k.k.w. stanowi, że jeżeli wobec sprawcy orzeczono pobyt w zakładzie psychiatrycznym, sąd, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, orzeka w przedmiocie dalszego stosowania tego środka, a w wypadku uzyskania opinii, że dalsze pozostawanie sprawcy w zakładzie nie jest konieczne – bezzwłocznie. Sąd może ponadto zasięgnąć opinii jeszcze innych biegłych (por. Łaskawska Katarzyna, Postępowanie w przedmiocie dalszego stosowania środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, Opublikowano: Prok. i Pr. 2022/12/52-71, LEX). Sąd nie neguje, że skarżąca była pouczona przez organ I instancji o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o tym, że niepoinformowanie organu właściwego o zmianach może skutkować powstaniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Niespornie skarżąca była także pouczona o treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. Argumentacja Kolegium w skarżonej decyzji skupia się wyłącznie na niepoinformowaniu przez skarżącą organów o umieszczeniu syna w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzystaniu przezeń w niej z całodobowej opieki więcej niż 5 dni w tygodniu. Problem w tym, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. zawiera wyjątek od wyrażonej w nim zasady określającej sytuacje, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje. Dotyczy on umieszczenia osoby niepełnosprawnej w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez podmiot wykonujący działalność leczniczą. Niespornie syn skarżącej został umieszczony w szpitalu, placówce prowadzącej działalność lecznicza i był w niej leczony. Zdaniem Sądu zestawienia literalnej treści tego przepisu i otrzymanego przez skarżącą pouczenia nie wynika więc w sposób jasny i pewny, że umieszczenie syna skarżącej w szpitalu psychiatrycznym postanowieniem sądu karnego, rodzi konieczność poinformowania organu o tej sytuacji. Wręcz przeciwnie, mogła ona trwać w uzasadnionym przekonaniu, że pobyt syna w szpitalu nie wypełnia hipotezy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. Oznacza to, że organy skarżonymi decyzjami naruszyły prawo materialne, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a."). Ponieważ błędna wykładnia prawa materialnego spowodowała, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na syna było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.), dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne (pkt II wyroku).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI