II SA/Rz 56/24

II SA/Rz 56/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200, art. 205 § 1, art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 162
art. 18 ust. 1e, art. 20b,
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 344
art. 43 ust. 2, art. 50
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2024 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 5 grudnia 2023 r. nr N-III.7570.2.72.2023 w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 8 września 2023 r. nr GN.683.54.2023; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz strony skarżącej Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] kwotę 2 025 zł /słownie: dwa tysiące dwadzieścia pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego ( dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") utrzymująca w mocy decyzje Starosty L. ( dalej: "Organ I instancji") z 8 września 2023 r., Nr GN.683.54.2023 ustalającą odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną w operacie ewidencji gruntów gminy L., obręb [...], jako działki nr nr: [...] o pow. 0,0003 ha, [...] o pow. 0,0247 ha, [...] o pow. 0,0073 ha, [...] o pow. 0,2269 ha, [...] o pow. 0,1908 ha, [...] o pow. 0,0009 ha i [...] o pow. 0,1245 ha, która została objęła decyzją Starosty L. nr [...] z [...] kwietnia 2023 r. znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: "Rozbudowa i przebudowa drogi powiatowej Nr [...] - odcinek w km od 2+022 do km 8+711".
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że ostateczną decyzją Starosty L. nr [...] z [...] kwietnia 2023 r. znak: [...], zezwolono - m.in. na działkach nr nr: [...] o pow. 0,0003 ha, [...] o pow. 0,0247 ha, [...] o pow. 0,0073 ha, [...] o pcw. 0,2269 ha, [...] o pow. 0,1908 ha, [...] o pow. 0,0009 ha i [...] o pow. 0,1245 ha, położonych w obrębie [...], gmina L. - na realizację inwestycji drogowej pn.: "Rozbudowa i przebudowa drogi powiatowej Nr [...] - odcinek w km od 2+022 do km 8+711".
Po przeprowadzeniu postępowania Starosta L. decyzja z 8 września 2023 r. ustalił odszkodowanie w łącznej kwocie 103 533,00 zł, na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego "Lasy Państwowe" Nadleśnictwo L. za prawo własności wymienionych nieruchomości.
Od decyzji Starosty L. odwołanie złożył Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. wskazując na naruszenie art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 162, z późn. zm.; zwanej dalej: "specustawą drogową"). W uzasadnieniu podano, że już w dniu 24 kwietnia 2023 r. deklarowano gotowość do protokolarnego wydania nieruchomości i przekazanie jej w posiadanie właściwemu zarządcy drogi. 28 kwietnia 2023 r. Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. sporządziło, podpisało i przesłało do Starosty L. stosowne porozumienie do dokonania nieodpłatnie wycinki drzew i krzewów oraz ich uprzątnięcia. Podkreślono, że terminy wynikające z przepisów prawa i innych aktów administracyjnych tj. decyzji Wójta Gminy L. z [...] października 2021 r. znak: [...] o środowiskowych uwarunkowaniach, co do możliwości przeprowadzenia wycinki drzew poza okresem lęgowym ptaków przypadającym na okres od 01 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. nie mogą negatywnie obciążać Skarżącego i pozbawić go prawa do podwyższenia ustalonego odszkodowania o 5% z tytułu wydania przedmiotowej nieruchomości.
Wojewoda Podkarpacki nie podzielił powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymał decyzję Organu I instancji w mocy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 ust 1e specustawy drogowej poprzez niepowiększenie ustalonego odszkodowania o 5% stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Jak wyjaśnił z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej wynika, że w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17, doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo od dnia w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5 % wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.
Przyznał, że faktem bezspornym jest to, że 7 kwietnia 2023 r. Nadleśnictwo L. otrzymało zawiadomienie z 6 kwietnia 2023 r. znak: [...] o wydaniu decyzji Starosty L. nr [...] z [...] kwietnia 2023 r. znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: "Rozbudowa i przebudowa drogi powiatowej Nr [...] - odcinek w km od 2+022 do km 8+711". Następnie w piśmie z 24 kwietnia 2023 r. Zn. spr.: [...] Nadleśnictwo L. zadeklarowało "gotowość do protokolarnego wydania nieruchomości i przekazania jej w posiadanie właściwemu zarządcy drogi po dokonaniu przez nadleśnictwo wycinki drzew i uprzątnięcia terenu".
Jednocześnie Nadleśnictwo L. poinformowało, że w związku z decyzją Wójta Gminy L. znak: [...] z [...] października 2021 r. o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowej inwestycji (co do możliwości przeprowadzenia wycinki drzew poza okresem lęgowym ptaków przypadającym na okres od 01 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.) wycinka drzew nie może zostać zakończona w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienie o wydaniu decyzji o realizacji inwestycji drogowej, bez dostarczenia przez inwestora opinii ornitologicznej, w której stwierdzone zostanie, że żadne drzewo znajdujące się w liniach rozgraniczających teren inwestycji nie jest wykorzystywane jako miejsce gniazdowania, jak również, że ich wycinka nie będzie stanowiła zagrożenia dla innych gniazdujących w sąsiedztwie ptaków.
Ponadto poinformowano, że w przypadku niedostarczenia ww. opinii ornitologicznej w terminie do 31 sierpnia 2023 r., Nadleśnictwo L. rozpocznie wycinkę drzew niezwłocznie po tym terminie.
W aktach sprawy znajduje się również porozumienie zawarte 28 kwietnia 2023 r. pomiędzy Zarządem Powiatu L., a Skarbem Państwa - Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe, Nadleśnictwo L., z którego wynika (pkt 4 ppkt a) porozumienia), że zabieg wycinki, zrywki drzew i uprzątnięcia terenu zostanie wykonany niezwłocznie, jednak - zgodnie z decyzją Wójta Gminy L. z [...] października 2021 r. znak: [...] - nie wcześniej niż 1 września 2023 r. (z uwagi na okres lęgowy ptaków) oraz nie później niż 15 października 2023 r.
W świetle powyższego Wojewoda stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że po upływie 30 - dniowego terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, Skarżący nadal był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości oraz nadal ciążyły na nim obowiązki wynikające z art. 20b ust. 1 i 3 specustawy drogowej, związane z usunięciem drzewostanu.
W tym stanie rzeczy odstąpienie przez Organ I instancji od zastosowania podwyższonej o 5% stawki odszkodowania za przedmiotową nieruchomość (art. 18 ust. 1e specustawy drogowej) uznał za zasadne.
Zaznaczył również, że pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej rozumieć należy podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim rozporządzania rzeczą. Nie gotowość, a faktyczne wydanie (opróżnienie i opuszczenie nieruchomości) stanowi o spełnieniu warunku z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej stanowiącej podstawę do doliczenia wspomnianych 5% (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 34/22).
Nie zgadzając się z tym stanowiskiem Skarżący złożył skargę, w której zarzucił:
naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :
art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a."), poprzez nierozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz jego dowolną ocenę, wyrażającą się zwłaszcza w pominięciu przy wydawaniu decyzji istotnych faktów w zakresie terminu wydania nieruchomości oraz braku uznania, że zachodzą podstawy do powiększenia odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, podczas gdy w przedmiotowej sprawie Skarżący w należyty sposób wypełnił obowiązki wynikające z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, już w dniu 24 kwietnia 2023 r. deklarował gotowość do protokolarnego wydania nieruchomości i przekazania jej w posiadanie właściwemu zarządcy drogi, ponadto w dniu 28 kwietnia 2023 r. sporządził, podpisał i przesłał do organu stosowne porozumienie do dokonania nieodpłatnie wycinki drzew i krzewów oraz ich uprzątnięcia, natomiast terminy wynikające z przepisów prawa i innych aktów administracyjnych tj. decyzji Wójta Gminy L. z [...] października 2021 r. [...] o środowiskowych uwarunkowaniach, co do możliwości przeprowadzenia wycinki drzew poza okresem lęgowym ptaków przypadającym na okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. nie mogą negatywnie obciążać Skarżącego i pozbawiać go prawa do podwyższenia odszkodowania za wydanie nieruchomości, gdyż są to przyczyny niezawinione i niezależne od Skarżącego,
art. 7 w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez Organ wszelkich czynności niezbędnych do wszechstronnego rozpoznania sprawy oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy, biorąc pod uwagę interes społeczny i słuszny interes Skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji odmawiającej wypłaty powiększonego odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, podczas gdy przyczyna niezależna od Skarżącego dotycząca okresu lęgowego ptaków przypadająca od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. a uniemożliwiająca wykonanie obowiązków wynikających z art. 20b w terminie określonym w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej nie może negatywnie obciążać Skarżącego co do możliwości wydania nieruchomości już po wykonanej wycince drzew,
art. 8 w zw. z 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych i lakonicznych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji; organ winien był prowadzić postępowanie nie tylko zgodnie z prawem, ale także w sposób rzetelny i przejrzysty, tak aby Skarżący nie miał wątpliwości co do obiektywności organu, ponadto braku wskazania przyczyn i powodów, dla których organ odmówił zastosowania art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. specustawy drogowej,
art. 138 § 1 pkt 1) k. p. a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Organu I instancji, podczas gdy przy wnikliwiej analizie sprawy Organ II instancji powinien zastosować art. 138 § 1 pkt 2) k. p. a. tj. uchylić w części zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy poprzez ustalenie dodatkowej kwoty odszkodowania za nieruchomość w wysokości 5 176,65 zł.,
naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, poprzez jego niezastosowanie i odmowę wypłaty powiększonego odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, podczas gdy już w dniu 24 kwietnia 2023 r. Skarżący deklarował gotowość do protokolarnego wydania nieruchomości i przekazania jej w posiadanie właściwemu zarządcy drogi, ponadto w dniu 28 kwietnia 2023 r. sporządził, podpisał i przesłał do organu stosowne porozumienie do dokonania nieodpłatnie wycinki drzew i krzewów oraz ich uprzątnięcia, natomiast terminy wynikające z przepisów prawa i innych aktów administracyjnych tj. Decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] października 2021 r. [...] o środowiskowych uwarunkowaniach, co do możliwości przeprowadzenia wycinki drzew poza okresem lęgowym ptaków przypadającym na okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. nie mogą negatywnie obciążać skarżącego i pozbawiać go prawa do podwyższenia odszkodowania za wydanie nieruchomości, gdyż są to przyczyny niezależne od Skarżącego, nadto poprzez pominięcie wykładni celowościowej przedmiotowej regulacji w sytuacji, gdy ww. przepis powinien być stosowany tak, aby był najbardziej przydatnym środkiem do osiągnięcia celu, który przewiduje ustawa.
W oparciu o podnoszone zarzuty Skarżący, wniósł:
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i poprzedzającej jej decyzji Organu I instancji.
Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Obszerne uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie powoływanych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest uprawnienie dotychczasowego właściciela przejętej nieruchomości do dodatkowego świadczenia odszkodowawczego w wysokości 5% w związku z dobrowolnym i niezwłocznym wykonaniem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Uprawnienie takie wynika z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej. Wskazany przepis przewiduje powiększenie wysokości odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17 tej ustawy (pkt 1), doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności (pkt 2) albo w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (pkt 3).
Z powyższej regulacji wynika szczególne uprawnienie podmiotu, któremu odjęto prawo do nieruchomości, do uzyskania dodatkowego świadczenia odszkodowawczego w związku z dobrowolnym i niezwłocznym lub przyśpieszonym wykonaniem nieostatecznej decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jest to w istocie ustawowo zagwarantowana premia dla podmiotów, które poprzez dobrowolną akceptację treści decyzji ułatwiają i przyśpieszają realizację inwestycji drogowej poprzez eliminację konieczności przymusowego wykonania powyższej decyzji. Ratio legis regulacji ustanowionej w przepisach art. 18 ust. 1e specustawy drogowej opiera się na założeniu, że zakresem szczególnego uprawnienia do premii odszkodowawczej są objęte sytuacje, w których w następstwie działania (np. poprzez wyraźne złożenie oświadczenia woli, protokolarne przekazanie nieruchomości, przy czym obowiązujące przepisy nie przewidują żadnej szczególnej formy wydania nieruchomości – w szczególności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zdawczo-odbiorczego, ani złożenie jednostronnego oświadczenia woli o przekazaniu nieruchomości) lub zaniechania (np. poprzez zaniechanie wykonywania władztwa nad rzeczą, rezygnację z wnoszenia środków odwoławczych, tolerowania faktycznego wkroczenia inwestora na teren nieruchomości i rozpoczęcia prac budowlanych) dotychczasowy właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości manifestuje wolę dobrowolnego wydania tej nieruchomości zarządcy drogi, przez co możliwe staje się niezwłoczne objęcie nieruchomości we władanie i rozpoczęcie realizacji inwestycji bez konieczności składania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wydanie nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej może zatem nastąpić również w sposób dorozumiany w tym znaczeniu, że wola niezwłocznego wydania nieruchomości może być zamanifestowana poprzez byłego właściciela lub użytkownika wieczystego przez zaniechanie. W przypadku zajęcia nieruchomości pod drogę może to nastąpić np. poprzez brak czynienia przeszkód w wykonywaniu prac inwestycyjnych.
W wyroku z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1639/22 wskazał, że o tym uprawnieniu (bonusie) organ winien orzekać z urzędu. Wynika to, po pierwsze, z brzmienia art. 18 ust. 1e specustawy, zwłaszcza z użytego przez ustawodawcę sformułowania "wysokość odszkodowania powiększa się o...." Po drugie, przemawia za tym wykładnia funkcjonalna powołanego przepisu (stymulujący charakter 5% zwiększenia odszkodowania, który ma zachęcać do wcześniejszego przekazywania nieruchomości bez potrzeby stosowania przymusu administracyjnego). Po trzecie, świadczy o tym także charakter postępowania odszkodowawczego, którego "nieuchronność" jest gwarantowana przepisem nakazującym jego wszczęcie i zakończenie w terminie 30 dni od daty ostateczności decyzji. Przy uwzględnieniu powyższych argumentów organ ma obowiązek odnieść się do możliwości zwiększenia odszkodowania o 5% w toku prowadzonego postępowania odszkodowawczego, a tym samym w wydawanej decyzji.
W sprawie Starosta L. wydał w dniu [...] kwietnia 2023 r. decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, w której między innymi orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Powiatu L. nieruchomości w tym działek nr: [...] przeznaczonych na realizację inwestycji drogowej, a stanowiących własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego "Lasy Państwowe" Nadleśnictwo L. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r. skierowanym do Starostwa Powiatowego, Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwo L., w nawiązaniu do zawiadomienia o wydaniu decyzji, które otrzymał w dniu 7 kwietnia 2023 r. wskazał, że deklaruje gotowość protokolarnego wydania nieruchomości i przekazania jej w posiadanie właściwemu zarządcy drogi po dokonaniu przez Nadleśnictwo wycinki drzew i uprzątnięcia terenu. Wskazał przy tym, że wycinka drzew nie może zostać zakończona w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wydaniu decyzji o realizacji inwestycji drogowej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności bez dostarczenia przez inwestora opinii ornitologicznej, w której stwierdzone zostanie, że żadne drzewo znajdujące się w liniach rozgraniczających teren inwestycji nie jest wykorzystywane jako miejsce gniazdowania, jak również, że ich wycinka nie będzie stanowiła zagrożenia dla innych gniazdujących w sąsiedztwie ptaków. Naprowadzono także, że jeśli do dnia 31 sierpnia 2023 r. nie zostanie przedstawiona opinia, Leśnictwo przystąpi do wycinki.
W dniu 28 kwietnia 2023 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy Skarbem Państwa - Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. a Zarządem Powiatu L., na podstawie którego Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe zobowiązały się wydać nieruchomość stanowiącą przedmiot porozumienia ( działki objęte decyzją), na podstawie protokołu zdawczo – odbiorczego. Wyjaśniono, że w celu realizacji warunków, o jakich mowa w art. 20b specustawy drogowej strony zgodnie postanawiają, że zabieg wycinki, zrywki drzew i usunięcie terenu zostanie wykonany niezwłocznie, jednak zgodnie z decyzją Wójta Gminy L. z [...] października 2021 r., Nr [...] ( decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach ) nie wcześniej niż 1 września 2023 r. ( z uwagi na okres lęgowy ptaków) oraz nie później niż 15 października 2023 r.
Organ I instancji ustalając odszkodowanie za prawo własności, przejętej z mocy prawa, na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie wziął pod uwagę możliwości podwyższenia odszkodowania o 5%.
Organ II instancji z kolei ustosunkowując się do podniesionych w odwołaniu zarzutów wskazał, że z w sprawie bezsporne jest, że po upływie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji Nadleśnictwo nadal było posiadaczem przedmiotowej nieruchomości.
Skarżący stoi na stanowisku, że nie ponosi winy za niedotrzymanie terminu i podkreśla, że w terminie przewidzianym w ustawie zadeklarował chęć dobrowolnego wydania nieruchomości, które jednak z przyczyn od niego niezależnych nie mogło zostać wykonane. Brak możliwości wycinki drzew związany z okresem lęgowym ptaków, w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. uniemożliwiał wykonanie tego obowiązku przed końcem terminu.
W takim przypadku skorzystanie z przewidzianego w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej byłoby niemożliwe, co jest nie do pogodzenia z założeniem racjonalności ustawodawcy. W ocenie Skarżącego Organ powinien był odwołać się do terminu określonego w art 20 b specustawy drogowej, tj. w terminie ustalonym w odrębnym porozumieniu pomiędzy Skarbem Państwa Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe Nadleśnictwem L. a właściwym zarządcą drogi – Zarządem Powiatu L., tj. nie wcześniej niż 1 września 2023 r. i nie później niż do 15 października 2023 r.
W sporze tym rację należy przyznać Skarżącemu.
Zgodnie z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej:
W przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia:
1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17,
2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo
3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna
- wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.
Na podstawie z kolei art. 20b specustawy drogowej:
1. Lasy Państwowe, zarządzające nieruchomościami, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, na podstawie ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, są obowiązane do dokonania nieodpłatnie wycinki drzew i krzewów oraz ich uprzątnięcia w terminie ustalonym w odrębnym porozumieniu między Lasami Państwowymi a właściwym zarządcą drogi.
2. Drewno pozyskane z wycinki drzew i krzewów, o której mowa w ust. 1, staje się nieodpłatnie własnością Lasów Państwowych.
3. Koszty wycinki drzew i krzewów w wieku do 20 lat oraz ich uprzątnięcia ponosi właściwy zarządca drogi.
W świetle brzmienia powyższych przepisów oczywiste jest, że jeśli decyzja dotyczy nieruchomości znajdujących się z w zarządzie Lasów Państwowych, na których spoczywa obowiązek wycinki znajdujących się na niej drzew, to fizyczne wydanie nieruchomości nie może nastąpić przed wykonaniem tego obowiązku. Dodatkowo, w sytuacji gdy z treści decyzji bądź innych aktów prawnych pozostających z nią w związku wynikają dodatkowe ograniczenia dotyczące terminu wykonania tego obowiązku, jak chociażby powoływany przez Skarżącego okres ochronny związany z lęgiem ptaków, to określony w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej termin "wydanie" należy interpretować w powiązaniu z tymi okolicznościami i przepisami.
W świetle przedstawionych okoliczności nie ulega wątpliwości, że dochowanie terminu 30 dni na fizyczne wydanie nieruchomości od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej było niemożliwe. Jednocześnie podjęte przez Skarżącego działania w tym wyrażenie gotowości wydania nieruchomości, jak również porozumienie zawarte ze Starostą L., dokonane przed upływem przewidzianego terminu świadczą o tym, że Skarżący zdecydował się na dobrowolne wydanie nieruchomości, a podjęte przez niego działania świadczą o tym, że swoim działaniem zmierzał do jak najszybszego wydania nieruchomości, które jednak uzależnione było od okoliczności całkowicie od niego niezależnych.
W ocenie Sądu celem ustawodawcy było usprawnienia procedury wywłaszczeniowej i premiowanie podmiotów, które zgodziły się na dobrowolne wydanie nieruchomości. W ocenie Sądu w stosunku do Lasów Państwowych na których spoczywa wynikający z art. 20b specustawy drogowej obowiązek wycinki drzew, znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości termin wydania nieruchomości, od którego uzależnione jest przyznanie premii powinien być odczytywany w powiązaniu z treścią tego przepisu.
Z tych też powodów decyzja podlegała uchyleniu.
Sąd zwraca również uwagę na nieprawidłowe określenie podmiotu, do którego kierowana jest decyzja. Jak zostało na wstępie wyjaśnione działki, których dotyczy odszkodowanie stanowią własność Skarbu Państwa i znajdują się w zarządzie Lasów Państwowych.
Zatem podmiotem uprawnionym do zwrotu odszkodowania jest Skarb Państwa statio fisci Państwowe Gospodarstwo Leśne "Lasy Państwowe" Nadleśnictwo L., a nie jak wskazał Organ I instancji, a Organ II instancji to stanowisko podtrzymał Państwowe Gospodarstwo Leśne "Lasy Państwowe" Nadleśnictwo L.
Skierowanie decyzji bezpośrednio do Lasów Państwowych sugerowałoby przysługiwanie odszkodowania podmiotowi innemu niż Skarb Państwa. Tymczasem instytucja trwałego zarządu uregulowana w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2023 r., poz. 344; dalej: "u.g.n.") jest formą prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Trwały zarząd nie stanowi prawa podmiotowego o charakterze cywilnym państwowej lub samorządowej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. ( wyrok WSA w Warszawie z 3.06.2004 r., I SA 2372/02).
Na podstawie art. 43 ust. 2 u.g.n. postanawia się, że jednostka organizacyjna, której oddano nieruchomość w trwały zarząd, ma prawo korzystania z nieruchomości, w szczególności w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu jej działania (pkt 1). Może też, za zgodą organu nadzorującego, oddać nieruchomość lub jej część w najem, dzierżawę albo użyczenie. Z kolei, zgodnie z art. 50 u.g.n., do trwałego zarządu w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o użytkowaniu. Przepisy te nie mogą w żadnym razie uzasadniać poglądu, że trwały zarząd stanowi prawo podmiotowe o charakterze cywilnym państwowej lub samorządowej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej.
W świetle art. 34 oraz art. 44 k.c. w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nienależącego do innych państwowych osób prawnych, jest Skarb Państwa (fiskus) i to do niego należy mienie państwowe (własność i inne prawa majątkowe) nienależące do innych państwowych osób prawnych. (...) Państwowe i gminne jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, którym zostały oddane w trwały zarząd nieruchomości państwowe, nie stają się z tego tytułu podmiotami jakiegokolwiek prawa podmiotowego o charakterze prawnorzeczowym, jak również jakiegokolwiek innego prawa w rozumieniu cywilistycznym. W stosunkach cywilnoprawnych i procesowych (w odniesieniu do Skarbu Państwa na mocy art. 67 § 2 k.p.c.) działają za Skarb Państwa jako stationes fisci, a za gminę jako stationes communes i wykonują w określonym zakresie niektóre uprawnienia wypływające z własności przysługującej Skarbowi Państwa lub gminie, a mianowicie uprawnienia do korzystania z nieruchomości i pobierania pożytków (...). Umożliwia to im funkcjonowanie i realizację zadań, do których wykonywania zostały utworzone".
Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Kierując się zasadą dwuinstancyjności postępowania, a także faktem, że Organ I instancji w ogóle nie rozważył kwestii premii o jakiej mowa w art. 18 ust. 1e specustawy drogowej Sąd uchylił również decyzję Organu I instancji, korzystając z dyspozycji art. 135 p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Organy uwzględnią wyżej zaprezentowaną wykładnię prawa, jak również prawidłowo określą podmiot, do którego kierowana jest decyzja.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust.1 pkt1 lit. a w zw. z §2 pkt 4, zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego kwotę 2.025 zł, na którą skała się wpis od skargi w kwocie 208 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1800 zł oraz opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa w kocie 17 zł.