II SA/Rz 548/04

II SA/Rz 548/04 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk.
Robert Sawuła /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
II SA/Rz 548/04
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. B. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (KUSKiOR) z dn. [...].06.2004r. Nr [...] w przedmiocie potwierdzenia uprawnień kombatanckich. Postępowanie w tej sprawie wszczęte zostało na wniosek M. B., który pismem z dn.6.11.2003r. zwrócił się do organu o rozszerzenie uprawnień kombatanckich o okres od 1.03.1943r. do 2.07.1944r.. M. B. posiadał uprawnienia kombatanckie potwierdzone decyzją KUSKiOR z dn. [...].07.1993r. Nr [...], z tytułu służby w Wojsku Polskim podczas działań wojennych w okresie od lipca 1944r. do maja 1945r.. Do wniosku M. B. dołączył oświadczenia dwóch świadków – E. M. oraz W. M., z których wynikać miało, iż M. B. był członkiem Armii Krajowej od marca 1943r., nosił pseudonim "W.", a świadkowie pełnić mieli funkcje dowódcze w jego oddziale. Z wniosku wynika, iż wnioskodawca w 1943r. został zaprzysiężony i służył w kompanii AK "Sułkowszczyzna-Rudniki". Rekomendacji wnioskodawcy udzieliła sekretarz Ogólnopolskiej Federacji Autonomicznych Związków Kombatanckich oraz Stowarzyszeń Martyrologicznych Zarządu Krajowego w P. K. Z. Z akt sprawy, a ściślej z zalegającego w nim wyroku Sądu Rejonowego w P. z dn.19.09.2001r. [...] skazującego M. B. na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu wynika, że stowarzyszenie to zakładał sam wnioskodawca. Organ wystąpił do Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej "Okręgu Lwów" o udzielenie opinii w kwestii przynależności i działalności w AK M. B. W odpowiedzi w piśmie z dn.2.01.2004r. ŚŻŻAK Obszaru Lwowskiego wyjaśnił, że w posiadanych materiałach nie natrafiono na nazwisko M. B. oraz nazwiska świadków, mających potwierdzać jego działalność w AK.
Decyzją z dn. [...].04.2004r. Nr [...] KUSKiOR odmówił zmiany decyzji własnej z dn. [...].07.1993r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich M. B. W podstawie prawnej decyzji powołano art.155 ustawy z dn.14.06.1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm., zwany dalej k.p.a.) oraz art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dn.24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednol. Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz.371 zwana dalej ustawą o kombatantach). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek M. B. potraktowano, zgodnie z art.235 k.p.a., jako żądanie zmiany dotychczasowej decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich. Zdaniem organu strona nie wykazała, aby zachodziły okoliczności uzasadniające zmianę decyzji ostatecznej. Złożone przy wniosku oświadczenia świadków W. M. i E. M. odrzucono jako niewiarygodne, albowiem w materiałach ŚŻŻAK Ogólnopolskiego Okręgu Obszaru Lwowskiego nie natrafiono na nazwisko M. B. ani na nazwiska tych świadków. Nazwisk tych nie ma także w opracowaniu J.Węgierskiego "W lwowskiej Armii Krajowej" oraz w "Słowniku Biograficznym – Konspiracja Lwowska 1939-1944", autorstwa G.Mazura i J.Węgierskiego. Dołączona rekomendacja wedle organu nie jest rekomendacją związku właściwego dla tego rodzaju działalności i nie zawiera opinii Komisji Weryfikacyjnej. Wskazano, że w szczególności takimi związkami uprawnionymi do wystawiania opinii są: ŚŻŻAK oraz Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych. W świetle tych ustaleń organ stwierdził, że brak jest przesłanek z art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach do uznania, iż wnioskodawca pełnił służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach z lat 1939-1945r. Za zmianą decyzji nie przemawia także wzgląd na słuszny interes strony ani interes społeczny.
M. B. w terminie otwartym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skierował pismo do KUSKiOR, w którym wyraził swe niezadowolenie sposobem rozpatrzenia sprawy, uznał wydaną decyzję za obraźliwą dla siebie, wniósł o "wyrzucenie z pracy" osoby, która podpisała decyzję. Zarzucił, iż rozstrzygnięcie w jego sprawie jest woluntarystyczne, cyniczne, nadto ma mieć "kompromitujące uzasadnienie".
Traktując powyższe podanie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy KUSKiOR opisaną na wstępie decyzją z dn. [...].06.2004r. utrzymał w mocy własną decyzję z dn. [...].04.2004r. o odmowie zmiany decyzji ostatecznej w przedmiocie potwierdzenia uprawnień kombatanckich. W podstawie prawnej tej decyzji przywołano art.127 § 3 w zw. z art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach. W uzasadnieniu wskazano, że strona posiada uprawnienia kombatanckie nabyte z tytułu służby w Wojsku Polskim w okresie od lipca 1944r. do maja 1945r., zaś ubiega się w niniejszym postępowaniu o ich rozszerzenie z tytułu służby w Armii Krajowej w okresie od marca 1943r. do lipca 1944r. Dowodem pełnienia służby w Armii Krajowej mają być zeznania świadków, a to W. M. i E. M., wedle których M. B. złożył przysięgę, miał pseudonim "W." i stopień szeregowca AK. Zeznania te organ uznał za niewiarygodne, a to z kilku powodów. Przede wszystkim wskazano, że nazwisko strony i nazwiska świadków nie są znane w środowisku kombatantów – członków Światowego Związku Żołnierzy AK Obszaru Lwowskiego, nie występują w fachowych publikacjach biograficznych osób uczestniczących w konspiracji w okolicach Lwowa. Dodatkowo wskazano, że akta byłego ZBOWiD-u nie zawierają żadnego dowodu, z którego wynikać mogłoby, iż M. B. był członkiem AK. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego KUSKiOR analizuje możliwość przynależności do AK osób młodocianych i wywodzi, że w świetle instrukcji Komendanta Głównego ZWZ-AK dolna granica wieku osób przyjmowanych do tej organizacji wynosiła 17 lat, a później obniżono ją do lat 16. M. B. w 1943r. miał lat 13, nadto z materiału dowodowego wynikać ma, iż nie składał przysięgi. Organ nie wykluczył, że strona udzielała pomocy w różnej formie organizacji niepodległościowej, lecz akcentował iż nie wyczerpywało to pojęcia "służby" użytego w ustawie o kombatantach. Uzasadniając decyzję pod względem prawnym, organ uznał iż brak jest podstaw do uznania że znajduje uzasadnienie zmiana decyzji o uprawnieniach kombatanckich M. B., skoro brak jest ostatecznych dowodów na to, iż pełnił on służbę w AK.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. B. domagając się jej uchylenia. Decyzji zarzucono "sprzeczność z prawem, z obiektywną prawdą, z rzeczywistymi faktami, aksjologicznymi zasadami oraz racjonalnym rozumowaniem". Skarżący twierdzi, iż organ z góry założył, że wnioskodawca ubiegając się o rozszerzenie uprawnień kombatanckich podawał nieprawdziwe dane, a także przywołał liczne normy konstytucyjne oraz zasady odnoszące się do podejmowania rozstrzygnięć przez organ administracji publicznej.
Odpowiadając na skargę KUSKiOR wniósł o jej oddalenie wskazując, że skarga nie zawiera żadnych argumentów wskazujących na działalność strony w AK, mogących wpływać na kształt podjętego rozstrzygnięcia.
W pismach procesowych skarżący podnosił, że w telefonicznych rozmowach z pracownikami organu był zapewniany, iż wystarczyć mają do oceny wniosku zeznania dwóch świadków, zarzucił także iż decyzja organu i jej uzasadnienie są arbitralne i podważają oświadczenia wiarygodnych osób. W trakcie rozprawy M. B. podniósł, iż nie wszystkie stowarzyszenia mogą dysponować wyczerpującymi danymi odnośnie udziału danej osoby w konspiracji w czasie II wojny światowej, a rozmaite opracowania biograficzne nie muszą obejmować wszelkich danych dotyczących udziału poszczególnych osób w działalności podziemnej.
Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dn.30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (por. art.1 § 2 ustawy z dn.25.07.2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz.1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 Ppsa), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135 Ppsa).
Skarga jest uzasadniona, z przyczyn które sąd uwzględnił z urzędu. Trafnie organ zakwalifikował wniosek M. B. jako podanie o zmianę decyzji ostatecznej z dn. [...].07.1993r. w przedmiocie potwierdzenia uprawnień kombatanckich. Skarżący takie uprawnienia posiada z tytułu służby w Wojsku Polskim od lipca 1944r. do maja 1945r., a złożonym wnioskiem chciał objąć inny okres czasu, kiedy to miał pełnić służbę w Armii Krajowej. Poprawnie także organ dokonał analizy przepisów k.p.a. odnośnie dopuszczalnej zmiany decyzji ostatecznej, na podstawie które strona nabyła prawo. Zdaniem sądu zaskarżona decyzja narusza jednak przepisy o postępowaniu administracyjnym, inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl art.21 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie przysługują m.in. osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą jej działalność wymienioną w art.1 ust.2 tej ustawy. Z akt sprawy wynika, że M. B. ubiega się o potwierdzenie swej działalności w Armii Krajowej w latach 1943-1944, a więc chodzi tu o przypadek "pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945" (art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o kombatantach). O spełnieniu warunków, o których mowa w art.21 tej ustawy orzeka KUSKiOR na podstawie "udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej" (art.22 ustawy o kombatantach). Oceniając dopuszczalność zmiany decyzji ostatecznej z 1993r., którą przyznano skarżącemu uprawnienia kombatanckie, organ wykluczył w świetle zebranego materiału dowodowego, aby można było stwierdzić iż skarżący pełnił służbę w Armii Krajowej. Zdaniem sądu teza ta jest co najmniej przedwczesna, a decyzja zapadła bez wszechstronnego rozważenia wszystkich dowodów, ich obiektywnej oceny i wyważenia.
KUSKiOR podważył po pierwsze wiarygodność oświadczeń świadków W. M. i E. M., którzy mieli potwierdzać, że skarżący wstąpił do Armii Krajowej, złożył przysięgę, nosił pseudonim. Do podważenia wiarygodności tych oświadczeń świadków posłużyła organowi treść pisma Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej – Ogólnopolskiego Okręgu Żołnierzy AK Obszaru Lwowskiego im. Orląt Lwowskich z dn.2.01.2004r. (k.55 akt administracyjnych). Rzecz jednak w tym, że pismo powyższe poza opatrzeniem go pieczęcią prezesa tej organizacji kombatanckiej nie zostało przez niego podpisane. Organ na ten brak nie zwrócił żadnej uwagi, zatem jego treść nie może stanowić jednoznacznego dowodu w sprawie. Nie jest także dowodem na zaprzeczenie oświadczeniom przywołanych przez skarżącego świadków fakt, że ich nazwiska nie figurują w opracowaniach monograficznych poświęconych działalności konspiracyjnej na terenie, gdzie miał działać oddział AK, którego członkiem miał pozostawać M. B. Organ zaniechał chociażby ustalenia czy świadkowie E. M. i W. M. sami uzyskali uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w AK, co mogłoby potwierdzić lub zaprzeczyć ich oświadczeniom w aspekcie działalności konspiracyjnej skarżącego. W oświadczeniach świadków podano sygnatury zaświadczeń o ich uprawnieniach kombatanckich, z których organ może przeprowadzić dowód w takim zakresie, jaki będzie konieczny dla oceny wiarygodności ich oświadczeń, chociażby pozwalający na ustalenie czy istotnie świadkowie ci byli dowódcami oddziału AK – kompanii "Sułkowszczyzna-Rudniki". Zaniechanie takiego dowodu oznacza, że naruszono zasadę prawdy materialnej (art.7 k.p.a.) zobowiązującej organ do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Organ wywiódł, iż akta b. Związku Bojowników o Wolność i Demokrację nie zawierają żadnych danych na temat służby skarżącego w AK, nadto M. B. w latach 70-tych ubiegając się o świadczenia kombatanckie mógł ten fakt ujawnić, albowiem "nie było żadnych powodów, aby ukrywać wówczas ten fakt". Stwierdzenia te nie mogą stanowić o przekonywującym uzasadnieniu decyzji. Skarżący istotnie nie ujawniał w trakcie przynależności do ZBOWiD-u faktu swej działalności w AK, na rozprawie przed sądem tłumaczył tę okoliczność tym, że niedawno ustalił miejsce zamieszkania tych osób, które mogłyby tę działalność potwierdzić. Zdaniem sądu być może skarżący przejawiał w tym czasie inną postawę, eksponując swą działalność w różnych organizacjach społeczno-politycznych, a za rzecz doświadczenia życiowego sąd uznaje to, że nawet w latach 70-tych działalność w Armii Krajowej nie była powszechnie doceniana, by nie rzec iż osoby kojarzone z taką działalnością nie mogły liczyć chociażby na zajmowanie różnych stanowisk czy wykonywania różnych zawodów. Dodatkowo zauważyć należy, że w aktach ZBOWiD znajduje się wzmianka uczyniona przez skarżącego, która pośrednio może jednak wskazywać na jego działalność w organizacji podziemnej. Na k.7 akt administracyjnych skarżący oświadczył, iż przez trzy dni był więziony i torturowany przez gestapo i ukraińską policję, że wraz z nim był więziony E. J., z którym wspólnie "brał udział w paraliżowaniu transportów niemieckich jadących na wschodni front".
Znaczną część uzasadnienia decyzji organu poświęcono możliwości pełnienia służby w oddziale AK przez osoby niepełnoletnie. Organ wskazał, że skarżący w czasie, gdy miał wstąpić do oddziału AK był w wieku 13 lat, podczas gdy z instrukcji Komendanta Głównego ZWZ-AK z dn.4.12.1939r. wynika, że członkiem tej organizacji mogła zostać osoba licząca przynajmniej 16 lat. KUSKiOR wywodzi z tego faktu, wskazując iż kwestia ta była przedmiotem uwagi sądu administracyjnego (tu powołano m.in. wyrok SA/Rz 2217/00 z dn.21.06.2001r.), iż M. B. nie pełnił służby w AK, a z zebranego materiału dowodowego wynikać ma, że nie składał przysięgi. Ta ostatnia teza jest zupełnie dowolna, albowiem skarżący i powołani przez niego świadkowie konsekwentnie wskazują iż M. B. przysięgę miał złożyć. W przekonaniu sądu ustawa o kombatantach nie zawiera żadnych ograniczeń w aspekcie przyznania uprawnień na jej podstawie, biorąc pod uwagę granice wieku. Pogląd taki wyraził NSA w wyroku SA/Rz 607/94 z dn.8.08.1995r. (Prokuratura i Prawo Nr 7-8/1996, s.65). Pogląd ten skład orzekający podziela. Także i sama informacja udzielona przez KUSKiOR skarżącemu odnośnie ilości osób, które miały mniej niż 15 lat, a podejmowały służbę i zostały następnie uznane za kombatantów wskazuje, że uzasadnienie odmowne decyzji w tym zakresie jest dowolne. Powołane przez organ orzecznictwo sądowe nie stanowi źródła prawa, nadto odnosi się do stanów faktycznych o charakterze indywidualnym. Kwestia wieku i zdolności osoby małoletniej w pełnieniu służby w podziemnej formacji i organizacji w latach 1939-1945 musi następować z uwzględnieniem charakteru tej służby, indywidualnych cech tej działalności. Te aspekty można rozważać dopiero po wyjaśnieniu na czym polegała służba w AK skarżącego. W aktach sprawy brak jest takiego jednoznacznego wskazania, podkreślić należy także iż organ nie wzywał M. B. aby ten precyzyjnie wskazał charakter swojej działalności, na którą się powołuje. Wywodzenie przez organ w zaskarżonej decyzji przypuszczalnego charakteru działalności skarżącego w AK ma charakter spekulacji i nie może stanowić o prawidłowym uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w aspekcie wymogów z art.107 § 3 k.p.a.
Sąd zwraca także uwagę, że organ w decyzji wydanej w I instancji zakwestionował rekomendację udzieloną skarżącemu przez Ogólnopolską Federację Autonomicznych Związków Kombatanckich oraz Stowarzyszeń Martyrologicznych Zarząd Krajowy w P., wywodząc w szczególności iż rekomendacja nie zawiera opinii Komisji Weryfikacyjnej oraz wskazując na te stowarzyszenia, które zdaniem KUSKiOR są uprawnione do udzielania takich rekomendacji. Zdaniem sądu stwierdzenie to nie znajduje żadnego prawnego uzasadnienia. Art. 21 ustawy o kombatantach odnoszący się do rekomendacji "stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji" nie reglamentuje rodzajów stowarzyszeń uprawnionych do udzielania takich rekomendacji, ani nie nakłada obowiązku dołączenia opinii Komisji Weryfikacyjnej.. Takiego uprawnienia nie posiada także KUSKiOR, zobowiązany do działania na podstawie przepisów prawa. Uzurpowanie sobie takiego uprawnienia przez organ nie jest działaniem legalnym, nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Przeciwnie, ustawa o kombatantach w art.6 zawiera legalną definicję stowarzyszenia kombatanckiego, wskazując, iż chodzi tu o stowarzyszenia lub związki stowarzyszeń działające na podstawie prawa o stowarzyszeniach zrzeszające kombatantów lub ofiary represji wojennych i okresu powojennego. Akta nie zawierają żadnego dowodu wykluczającego, by stowarzyszenie udzielające rekomendacji skarżącemu wymogu tego nie spełniało. O ile organ ma wątpliwości co do charakteru tego stowarzyszenia winien uzupełnić postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, ustalając np. charakter tej organizacji, jej statut, kwestię reprezentacji na zewnątrz. Sprawa ta ma o tyle znaczenie, że skarżący, jak wynika to z akt, jest prezesem tego stowarzyszenia, które udzieliło mu rekomendacji.
Prowadząc ponownie postępowanie organ uzupełni je w kierunku wskazanym w uzasadnieniu wyroku, w szczególności ustali podstawę przyznania uprawnień kombatanckich świadków powołanych przez skarżącego, wezwie M. B. do wyjaśnienia charakteru jego działalności w AK. Organ winien także uzupełnić dokument z dn.2.01.2004r. sygnowany przez prezesa Światowego Związku Żołnierzy AK Obszaru Lwowskiego o jego podpis, o ile potwierdzi on treść tego pisma. W zależności od poczynionych ustaleń faktycznych organ wyda stosowną decyzję.
Z tych przyczyn, uznając iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, o którym mowa w art.145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa sąd postanowił jak na wstępie. Za niecelowe sąd uznał opatrywanie wyroku klauzulą niewykonywania zaskarżonej decyzji w okresie do jego uprawomocnienia się (art.152 Ppsa). O kosztach sądowych nie orzekano, albowiem skarżący będąc pouczonym w trybie art.210 Ppsa nie złożył oświadczenia w tym zakresie.