II SA/Gl 546/23

II SA/Gl 546/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-07-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik
Beata Kalaga-Gajewska
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. W. (W.) i E. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 lutego 2023 r. nr SKO I 427/58/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza W. z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej solidarnie na rzecz skarżących 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2022 r. Burmistrz W. odmówił wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości położonej w D., stanowiącej własność obecnie skarżących K. i E. W., oznaczonej jako działka nr 1 z nieruchomością oznaczona jako działka nr 2 stanowiąca własność B. K.
Organ I instancji wskazał, że w dniu 27 listopada 2009 r. została wydana decyzja rozgraniczeniowa, którą próbowano wzruszyć w roku 2016 na podstawie art 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Z uwagi na upływ terminu przewidzianego w art 146 § 1 pkt 1 k.p.a. organ nie uchylił decyzji lecz ograniczył się do stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Organ wskazał; że w przedmiotowej sprawie nieruchomość została już raz rozgraniczona, a upływ wszystkich terminów skutkuje brakiem wyeliminowania wydanej z naruszeniem prawa decyzji z 2009 r.
Na skutek wniesionego przez skarżących zażalenia na powyższe postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r., poz. 1990), zwanej dalej p.g.k., jak i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. Nr 45, poz. 453). Powołując się na stanowisko judykatury, organ wyjaśnił też istotę ustalenie granic nieruchomości w trybie postępowania rozgraniczeniowego.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że granica działki nr 2 z działką nr 1 została ustalona ostateczną decyzją organu I instancji z dnia 27 listopada 2009 r. Decyzja ta nie została zaskarżona w ustawowo przewidzianym terminie. Postępowanie zakończone tą decyzją zostało wznowione, a decyzją organu I instancji z dnia 14 czerwca 2017 r. stwierdzono wydanie decyzji z dnia 27 listopada 2009 r. z naruszeniem prawa. Decyzja ta pozostaje nadal w mocy prawnej, a co za tym idzie, reguluje prawnie kwestię granic w/w nieruchomości.
Reasumując, w ocenie Kolegium zaskarżone postanowienie organu I instancji jest zasadnie wydane, ponieważ przedmiotowe nieruchomości zostały już rozgraniczone, co zostało potwierdzone wydaniem ostatecznej decyzji z dnia 27 listopada 2009 r. Decyzja ta jest decyzją ostateczną i mimo, że stwierdzono jej wydanie z naruszeniem prawa, to nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a zatem nadal wywołuje skutek prawny.
W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 152 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 29 ust 1, 2 i 3 p.g.k. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, podczas gdy granice tych nieruchomości stały się sporne (z uwagi na zmianę stanu faktycznego) już po wydaniu decyzji rozgraniczeniowej z dnia 27 listopada 2009 r.
Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji (winno być: postanowienia), o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych, o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie, a ponadto o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w B. o nadesłanie akt sprawy [...] w sprawie z powództwa skarżących o wydanie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić przyjdzie, że pomimo wniosku skarżących o rozpoznanie sprawy na rozprawie, została ona rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a to na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest właśnie takie postanowienie. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie powołanego przepisu jest niezależne od woli stron. Sąd może rozpoznać niniejszą sprawę w trybie uproszczonym, gdyż przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Dyskrecjonalnym uprawnieniem sądu administracyjnego w takiej sytuacji jest ocena, czy sprawę rozpoznać w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, czy też zgodnie z art. 122 p.p.s.a. na rozprawie (por.: wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).
Sąd nie uwzględnił też wniosku skarżących o nadesłanie przez Sąd Rejonowy w B. akt sprawy o sygn. [...]. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń, co oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy. W orzecznictwie NSA zwraca się uwagę, że "Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Ponadto dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OSK 840/11; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2501/15). Wnioskowany przez skarżących dowód, wobec niżej wskazanych motywów uwzględnienia skargi, pozostawał bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy na obecnym etapie postępowania. Nie jest jednak wykluczone, że wnioskowane akta sprawy cywilnej okażą się konieczne do załatwienia sprawy przez organy administracji w ponownie prowadzonym postępowaniu.
Przechodząc do meritum sprawy przypomnieć przyjdzie, że przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej rozgraniczenia nieruchomości położonej w D., oznaczonej numerem działki 1 z nieruchomością o numerze 2. Organ I instancji wydając swoje rozstrzygnięcie powołał się na fakt, że rozgraniczenie wspomnianych nieruchomości nastąpiło ostateczną decyzją o rozgraniczeniu z dnia 27 listopada 2009 r. Rozstrzygnięcie to zostało następnie poddane kontroli w ramach postępowania wznowieniowego, zakończonego decyzją 14 czerwca 2017 r., którą stwierdzono wydanie decyzji z dnia 27 listopada 2009 r. z naruszeniem prawa. Podstawą odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie było stwierdzenie przez organ, że rozgraniczenie pomiędzy wspomnianymi nieruchomościami zostało dokonane na mocy decyzji z dnia 27 listopada 2009 r., która nadal pozostaje w obrocie prawnym, co oznacza w ocenie organu, że brak jest podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tej sprawie.
Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wypada zwrócić uwagę, że treść przywołanego przepisu wskazuje na to, iż ustawodawca miał na myśli okoliczności o charakterze oczywistym, dostrzegalne "na pierwszy rzut oka", których wystąpienie znosi obowiązek czynienia przez organ jakichkolwiek ustaleń o charakterze faktycznym lub prawnym. O ile bowiem powstają jakiekolwiek wątpliwości odnośnie strony podmiotowej, przedmiotowej lub normatywnej danego stosunku administracyjnoprawnego, wówczas organ winien postępowanie wszcząć i podjąć działania zmierzające do poczynienia ustaleń w tym zakresie. W zależności od uzyskanych wyników, wydana zostanie decyzja rozstrzygająca sprawę co do meritum, bądź też, o ile okaże się, ze nie było podstaw do prowadzenia postępowania – umarzająca je.
Wniosek o rozgraniczenie nieruchomości z dnia 1 października 2021 r. powoływał się na istotną z punktu widzenia przedmiotu postępowania okoliczność, jaką była treść oświadczenia geodety złożonego w postępowaniu sądowym, toczącym się przed Sądem Rejonowym w B. pod sygn. akt [...]. Wynikało z niego, że przebieg granicy pomiędzy opisanymi wyżej nieruchomościami został ustalony bez uwzględnienia operatu z dnia 13 września 1984 r. Organ pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii akcentując wyłącznie fakt pozostawania w obrocie prawnym obarczonej wadą decyzji, która w jego ocenie stanowi ostateczne rozstrzygnięcie kwestii przebiegu granicy pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego postanowienia podkreślił z kolei, że organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające i w jego wyniku doszedł do przekonania, że decyzja z dnia 27 listopada 2009 r. jest w opisywanym zakresie wiążąca.
Stanowisko organów obu instancji jest w sposób oczywisty błędne, gdyż oparte zostało na nieuprawnionym przekonaniu, iż pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości wyklucza prowadzenie jakiegokolwiek postępowania w tym przedmiocie, niezależnie od istniejących okoliczności. Pomijając fakt, że istnienie decyzji ostatecznej nie wyklucza, przy spełnieniu prawem przewidzianych okoliczności, zmiany stosunku prawnego nią ukształtowanego, uwagę zwraca fakt, iż wspomniana decyzja z 27 listopada 2009 r. obarczona jest wadą prawną, co samo w sobie, przy uwzględnieniu okoliczności powołanych we wniosku o wszczęcie postępowania, winno stanowić przesłankę do wszczęcia postępowania administracyjnego i wyjaśnienia tej okoliczności. W tym miejscu Sąd zauważa, że przedstawione mu akta administracyjne są niekompletne, albowiem brak jest w nich decyzji Burmistrza W. z dnia 14 czerwca 2017 r. nr [...], mocą której po wznowieniu postępowania stwierdzono, że decyzja z dnia 27 listopada 2009 r. wydana została z naruszeniem prawa. Nie sposób tym samym dociec jakiego rodzaju uchybienie spowodowało taką konstatację organu i w jaki sposób wada ta rzutuje na ewentualne, dalsze losy rozgraniczenia nieruchomości. Co więcej, we wspomnianych aktach brak jest również bliżej niezidentyfikowanej decyzji z dnia 2 września 2019 r., o której wspomina Sąd Okręgowy w B. w wyroku z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt [...]. Stąd też Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie jest w stanie wypowiedzieć się odnośnie trafności wydanych przez organy obu instancji rozstrzygnięć, skoro w przedstawionych, jak się okazuje niekompletnych, aktach administracyjnych brakuje kluczowych dokumentów dla dokonania takiej oceny.
W kontekście uwag zawartych w uzasadnieniu postanowienia wydanego przez organ odwoławczy, zauważyć trzeba, że odmowa wszczęcia postępowania jest instytucją wykluczającą przeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Albo bowiem, już na pierwszy rzut oka organ widzi, że zachodzą okoliczności wykluczające prowadzenie postępowania, albo dostrzega konieczność ich zbadania, a wówczas nie może odmówić jego wszczęcia – tertium non datur. Tymczasem w niniejszej sprawie doszło do powstania nigdzie nieuregulowanej, swoistej "hybrydy" w działaniach organów, gdzie z jednej strony twierdzą one, że decyzja z 27 listopada 2009 r. pozostaje w obrocie prawnym i wyklucza możliwość przeprowadzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, z drugiej natomiast podejmują działania zmierzające do ustalenia określonych okoliczności faktycznych i prawnych i dopiero w ich wyniku dochodzą do konstatacji, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania.
Prowadząc ponownie postępowanie organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności zgromadzi cały, dostępny materiał dowodowy. Następnie, biorąc pod uwagę spostrzeżenia zawarte w niniejszym orzeczeniu, przeanalizuje okoliczności dotyczące podziału nieruchomości, w tym rozważy zarówno argumenty powołane we wniosku z dnia 1 października 2021 r. jak i skutki jakie dla przedmiotu sprawy wywołuje fakt pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości względem której przesądzono, iż obarczona jest wadą prawną, przy jednoczesnym istnieniu bliżej niezidentyfikowanego rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu nieważnościowym.
Mając powyższe na względzie orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się wpis od skargi, opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).
Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl