II SA/RZ 540/23

II SA/Rz 540/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-11-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Maria Mikolik /sprawozdawca/
Paweł Zaborniak
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2013 poz 1476
§ 1 ust. 1, ust. 2 i ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków  poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej
Dz.U. 2015 poz 1800
§ 4 ust. 1 pkt 6
Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Dz.U. 2018 poz 536
§ 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych  przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2023 r. sprawy ze skargi adwokat E. U. na akt Wojewody Podkarpackiego z dnia 26 sierpnia 2019 r. nr O-II.6151.1478.2017 O-II.6151.1447.2017 O-II.6151.1448.2017 O-II.6151.1449.2017 w przedmiocie przyznania wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora uchyla zaskarżony akt.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi adwokat E. U. (dalej: skarżąca) jest akt Wojewody Podkarpackiego (dalej: Wojewoda, organ) z 26 sierpnia 2019 r. nr O-II.6151.1478.2017 O-II.6151.1447.2017 O-II.6151.1448.2017 O-II.6151.1449.2017 w przedmiocie przyznania wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora w wysokości 240 zł.
W podstawie prawnej aktu, Wojewoda powołał § 1 ust. 1-2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla stron w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536, dalej: rozporządzenie z 2018r.) w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).
W uzasadnieniu aktu, Wojewoda wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2018 r. sygn. akt [...] adwokat E. U. została ustanowiona kuratorem dla nieobecnej obywatelki Iraku S. H. A. w celu reprezentowania jej w czterech postępowaniach administracyjnych zainicjowanych przed Wojewodą Podkarpackim w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy dla niej oraz trójki jej małoletnich dzieci, obywateli Iraku: A. T. A., Z. T. A. i R. T. A.
W związku z nieuzupełnieniem braków formalnych podań o udzielenie zezwoleń na pobyt czasowy cudzoziemców, Wojewoda pozostawił ww. podania bez rozpoznania. Zatem rola kuratora w ww. postępowaniach została zakończona.
W dniu 12 marca 2019 r. skarżąca zwróciła się do Wojewody z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla czterech osób (...) w wysokości według norm prawem przepisanych, które to koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części. Uzasadniając powyższe, skarżąca powołała się na § 14 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r., poz. 18 z późn. zm.), z którego wywiodła, że za pełnienie funkcji kuratora powinno być jej wypłacone 1440 zł (360 zł netto x 4). Skarżąca wniosła także o zwrot poniesionych wydatków w postaci znaczków listowych w liczbie 10 sztuk, w łącznej kwocie 52,00 zł (10 zł x 5,20 sztuka).
Odnosząc się do zgłoszonego przez skarżącą żądania, Wojewoda wyjaśnił, że kwestia wynagrodzenia kuratora za udział w postępowaniu administracyjnym podlega rozważeniu w zakresie formy w jakiej następuje wypłata wynagrodzenia oraz podstawy prawnej regulującej wypłatę wynagrodzenia. Dodatkowa kwestia, którą należało wyjaśnić związana jest z faktem, że przed Wojewodą toczyły się cztery postępowania administracyjne, w których jedna osoba (matka) występowała w swojej sprawie oraz jako przedstawiciel ustawy w trzech jednorodnych sprawach dotyczących jej dzieci. Zdaniem Wojewody należało więc ustalić, czy wynagrodzenie kuratora podlegało zwielokrotnieniu, czy też jedynie podwyższeniu z uwagi na fakt, że główną osobą nieobecną była matka w swojej sprawie oraz jako przedstawiciel ustawowy swoich dzieci (to dla niej jako jednej osoby, a nie dodatkowo dla trójki dzieci, sąd ustanowił kuratora).
Wojewoda wyjaśnił, że wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego wyznaczonego przez sąd należy do kosztów postępowania administracyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, Wojewoda wyjaśnił, że obowiązujące przepisy nie dają podstawy do wydania decyzji lub postanowienia w przedmiocie przyznania wynagrodzenia przedstawicielowi strony, ustanowionemu na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. Przedstawiciel ten jest podmiotem niepodporządkowanym służbowo i organizacyjnie organowi administracji, zaś jego rolą jest ochrona interesów strony. Mandat swój czerpie z orzeczenia sądu powszechnego, wskazującego go jako przedstawiciela strony. Jego uprawnienie do uzyskania wynagrodzenia jest nierozerwalnie związane z wykonywaniem powierzonych mu zadań, a zatem rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostaje w zakresie administracji publicznej. Uprawnienie to wynika z przepisów prawa.
Wobec powyższego organ uznał, że przyznanie wynagrodzenia przedstawicielowi strony, ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a. stanowi akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie. Dopiero takie założenie powoduje, że przedstawiciel taki uzyska możliwość obrony swych praw w drodze skargi do sądu administracyjnego. Akt, od czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. odróżnia jego sformalizowany charakter, który przejawia się w tym, że przybiera on formę pisma, wykazu itd.
Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że wykluczona jest zatem możliwość przyznania wynagrodzenia przedstawicielowi strony ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a. na podstawie art. 264 § 1 k.p.a., gdyż regulacja ta służy określeniu łącznej wysokości kosztów postępowania i osoby zobowiązanej do ich zapłaty na rzecz organu, a nie do określenia wysokości należności przysługujących jakiejkolwiek osobie od organu administracji.
Odnosząc się z kolei do kwestii podstawy prawnej regulującej wypłatę wynagrodzenia, organ podał, że jego zdaniem do ustalenia stawki minimalnej winno być brane pod uwagę rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, a nie jak podnosi skarżąca dotyczące ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawej udzielnej przez adwokata z urzędu. Rozporządzenie, na które powołuje się skarżąca ma zastosowanie w sytuacji osób znanych z miejsca pobytu, które np. złożą oświadczenie o tym, że nie są w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Następnie Wojewoda wyjaśnił, że toczyły się przed nim cztery odrębne postępowania legalizacyjne, jednak są one ze sobą połączone osobą obywatelki Iraku S. H. A., która złożyła wnioski o legalizację pobytu dla siebie oraz trójki jej małoletnich dzieci, jako ich przedstawiciel ustawowy. Z sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 2018 r. wynika, że adwokat E. U. została ustanowiona kuratorem jedynie dla nieobecnej obywatelki Iraku S. H. A., której udział był niezbędny w postępowaniach administracyjnych dotyczących jej oraz jej dzieci. Wobec powyższego nie chodziło o to, że nieobecne są dzieci ww. obywatelki, a o to, że nieobecna jest ona sama. Zatem kurator pełnił funkcję wyłącznie dla matki trójki dzieci, a nie dla każdego z nich. Zatem zdaniem Wojewody wynagrodzenie powinno być przyznane kuratorowi z tytułu pełnienia tej funkcji wyłączenie wobec S. H. A., ponieważ to ona była główną osobą nieobecną, co odpowiada sentencji postanowienia SR w [...] z [...] lutego 2018 r.
Wojewoda wskazał również, że zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla stron w sprawie cywilnej, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny - w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych nad podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł.
W ocenie organu w przedmiotowej sprawie dla ustalenia stawki minimalnej winno być brane pod uwagę rozporządzenie Ministra z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Z uwagi na to, że wspomniane rozporządzenie nie określa spraw z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców, przyjęto za podstawę stawkę w sprawie o najbardziej zbliżonym rodzaju (zezwala na to przepis § 1 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r.).W ocenie Wojewody może mieć tu zastosowanie § 4 ust. 1 pkt 6 powołanej normy, tj. rozstrzygnięcie w istotnych sprawach rodziny lub co do zarządu majątkiem wspólnym - 480 zł. Oprócz wynagrodzenia kurator może otrzymać zwrot uzasadnionych wydatków, które poniósł w związku ze swoimi czynnościami. Nie mogą one przekraczać kwot wynikających z przepisów w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (§ 2 ww. rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r.).
Końcowo Wojewoda wyjaśnił, że obowiązujące rozporządzenie w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia kuratora nie przewiduje możliwości podwyższenia wynagrodzenia o VAT. Wobec powyższego w niniejszej sprawie przyjęta stawka minimalna wynosi 480 zł, a 40% z tej kwoty wynosi 192 zł. Do kwoty tej należy doliczyć udokumentowane wydatki w kwocie 52 zł. Zatem łączna kwota wynagrodzenia dla kuratora wynosi 244 zł, która zostanie wypłacona na wskazany rachunek bankowy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, adwokat E. U. zawnioskowała o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla czterech osób, tj. S. H. A., m. A. T. A., m. T. Z. A. oraz m. R. T. A. w pełnej wysokości wraz z należnym podatkiem VAT względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie Podkarpackiemu.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
1. § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określania wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 536) w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800), poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że kurator został ustanowiony tylko dla jednej osoby, tj. S. H. A., w sytuacji, gdy kurator podejmował czynności na rzecz każdego uczestnika oddzielnie, w czterech postępowaniach dotyczących odrębnych sygnatur, oraz zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2019 r., sygn. akt [...], w treści którego "ponad wszelką wątpliwość ustalono, że E. U. ustanowiona została kuratorem dla nieznanych z miejsca pobytu S. H. A. oraz małoletnich A. T. A., T. Z. A. i R. T. A.";
2. § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r., poprzez ich zastosowanie, w sytuacji, gdy Sąd Rejonowy w [...] ustanowił E. U. kuratorem dla nieznanych z miejsca pobytu osób postanowieniem z [...] lutego 2018 r., sygn. akt [...], tj. przed dniem wejścia w życie ww. przepisów, co powinno skutkować zastosowaniem § 3 ww. rozporządzenia i przyznania wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji w pełnej wysokości na podstawie dotychczasowych przepisów;
3. § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 1476) polegające na jego niezastosowaniu, gdzie z uwagi na ustanowienie kuratora do pełnionej funkcji nastąpiło przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r., co skutkowało odmową podwyższenia wynagrodzenia o należną kwotę podatku od towaru i usług, w sytuacji, gdy z przedmiotowego przepisu wynika wprost, iż przyznając wynagrodzenie kuratorowi będącemu podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towaru i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu;
4. art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, przez jego niezastosowanie polegające na braku pouczenia strony o możliwości i trybie odwołania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jako kurator podejmowała czynności w imieniu: S. H. A., małoletnich A. T. A., T. Z. A. oraz R. T. A. jako pojedynczych uczestników, w czterech odrębnych sygnaturach, w tym występowała z wnioskami do instytucji publicznych w imieniu każdego z małoletnich. Podniosła również, że w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania prawa małoletniemu, stroną zawsze jest małoletni i to jego nieobecność jako strony jest kluczowa. Małoletni w postępowaniu administracyjnym reprezentowany jest przez przedstawicieli ustawowych, którymi są rodzice. Jeżeli jednak żadne z rodziców nie może reprezentować małoletniego pozostającego pod władza rodzicielską reprezentuje je ustanowiony przez sąd opiekuńczy kurator, który działa jako przedstawiciel ustawowy małoletniego i tym samym wyłącza w stosunku do małoletniego wynikające z władzy rodzicielskiej rodziców uprawnienia. Uprawnienia i obowiązki przechodzą wówczas na kuratora. W niniejszej sprawie małoletni: A. T. A., T. Z. A. i R. T. A. nie mogli być reprezentowani przez rodziców, gdyż byli oni nieznani z miejsca pobytu, a zatem dla zabezpieczenia ich praw należało ustanowić dla nich kuratora.
Zdaniem skarżącej zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r., w sprawach cywilnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, do wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony przed tym dniem do czasu zakończenia postępowania w danej instancji stosuje się przepisy dotychczasowe. Kurator został ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2018 r., sygn. akt [...], zatem przed dniem wejścia w życie ww. rozporządzenia, zatem organ powinien stosować przepisy dotychczasowe, tj. przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r., co winno skutkować przyznaniem kwoty w pełnej wysokości. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., stawki minimalne wynoszą w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego o rozstrzygnięcie w istotnych sprawach rodziny lub co do zarządu majątkiem wspólnym - 480,00 zł. Ponadto stosownie do § 1 ust. 3 ww. rozporządzenia wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczania podatku od towarów i usług podwyższa się kwotę podatku VAT, określoną zgodnie z stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o sprawie.
Wobec powyższego w ocenie skarżącej, Wojewoda powinien przyznać jej, jako kuratorowi kwotę 480,00 zł podwyższoną o należny podatek VAT (23%), tj. kwotę 590,40 zł od każdego z uczestników. Mając na uwadze, że prowadzone były cztery postępowania w sprawach należy przyznać kuratorowi kwotę 1920,00 zł wraz z 23% VAT, tj. kwotę 2361,60 zł oraz 52 zł udokumentowanych kosztów - łącznie kwotę 2413,60 zł. Biorąc pod uwagę, że kurator otrzymał wynagrodzenie w wysokości 244 zł, skarżąca wniosła o przyznanie wynagrodzenia w pozostałej części, tj. w wysokości 2169,60 zł.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Odnosząc się do zarzutu błędnego zastosowania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r., które na moment ustanawiania skarżącej kuratorem (dzień 12.02.2018 r.) jeszcze nie obowiązywało, Wojewoda wyjaśnił, że organ brał pod uwagę przepisy obowiązujące w dniu orzekania o przyznaniu wynagrodzenia. W tej sprawie sporządzono pismo z dniem 26 sierpnia 2019 r., kiedy to ww. rozporządzenie było aktualne, zaś rozporządzenie z dnia 13 listopada 2013 r. było już rozporządzeniem nieobowiązującym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z kolei z ostatnio powołanym przepisem sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżony akt narusza prawo w sposób uzasadniający jego uchylnie.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że nie budzi wątpliwości Sądu i nie była w sprawie kwestionowana forma rozstrzygnięcia. W orzecznictwie przeważa pogląd, zgodnie, z którym ustalenie wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym dla nieznanej z miejsca pobytu osoby następuje, jak w niniejszej sprawie, w formie aktu z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2748/12, por. również wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 578/20, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2261/19, wyrok NSA z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt I OSK 488/20, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 312/10). Trafne w tym zakresie stanowisko przedstawił Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonego aktu.
Skarga została wniesiona również zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 2 P.p.s.a. Skarga została wniesiona do Organu, który wydał zaskarżony akt z zachowaniem 30-dniowego terminu. Jednak w wyniku jej przekazania do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, skarga wpłynęła do WSA w Rzeszowie dopiero 13 kwietnia 2023r.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddano akt, w którym Skarżącej przyznano wynagrodzenie w wysokości 244 zł z tytułu pełnienia roli kuratora.
Spór sprowadzał się po pierwsze do zasadności przyznania wynagrodzenia jak za jedno toczące się postępowanie, podczas gdy Skarżąca wnioskowała o przyznanie wynagrodzenia za cztery toczące się postępowania. Po drugie pomiędzy Skarżącą a Organem spór dotyczył również prawidłowości zastosowania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla stron w sprawie cywilnej. Po trzecie Skarżąca wnioskowała również o powiększenie należnego jej wynagrodzenia o podatek VAT podczas gdy Wojewoda stanął na stanowisku, że przepisy rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r. nie przewidują w tym zakresie podstawy prawnej do powiększenia wynagrodzenia o podatek VAT.
Sąd stwierdził, że rację w odniesieniu do tych trzech kwestii należało przyznać Skarżącej z następujących powodów.
Nie budzi wątpliwości, że Wojewoda zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] wnioskiem z [...] grudnia 2017r. o ustanowienie kuratora dla nieobecnego. Z wniosku tego wynikało, że toczą się cztery postępowania administracyjne w sprawie udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy obywatelce Iraku S. H. A. oraz trójce jej małoletnich dzieci, obywatelom Iraku: A. T. A., Z. T. A. i R. T. A., które to osoby są nieznane z miejsca pobytu.
Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z [...] lutego 2018r. [...] postanowił ustanowić kuratora dla nieobecnej obywatelki Iraku S. H. A. w celu reprezentowania w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy w/w jak również jej małoletnim dzieciom: A. T. A., Z. T. A. i R. T. A. Z postanowienia tego wynikało, że Skarżąca została ustanowiona kuratorem dla nieznanych z miejsca pobytu: S. H. A., A. T. A., Z. T. A. i R. T. A., co potwierdził również Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z [...] stycznia 2019r. [...]. Nie budzi wątpliwości, że Wojewoda prowadził cztery postępowania w sprawie udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy dla ww. czterech obywateli Iraku. Skarżąca podejmowała czynności w sprawie ustalenia miejsca ich pobytu w odniesieniu do ww. czterech osób. Co do występowania S. H. A. w podwójnej roli, tj. zarówno jako strony i przedstawiciela ustawowego małoletnich to wskazać należy, że obywatelka w postępowaniach dotyczących udzielenia czasowych zezwoleń na pobyt nie pełniła roli przedstawiciela ustawowego, bowiem była nieznana z miejsca pobytu i nie reprezentowała w tych postępowaniach swych dzieci. W ich imieniu działał kurator, który podejmował czynności w każdym z czterech postępowań. Wojewoda doręczył również Skarżącej cztery zawiadomienia o pozostawieniu bez rozpoznania podań ww. czterech obywateli Iraku.
Powyższe okoliczności świadczą zdaniem Sądu o zasadności przyznania Skarżącej wynagrodzenia za pełnienie roli kuratora w czterech postępowaniach, toczących się w sprawie czterech osób – S. H. A., A. T. A., Z. T. A. i R. T. A., względem których Skarżąca pełniła rolę kuratora.
W sprawie nie budziło wątpliwości, że Skarżącej przysługuje wynagrodzenie z tytułu pełnionej funkcji kuratora (stosownie do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2748/12 i Sądu Najwyższego w uchwale z 9 lutego 1989 r. sygn. akt III CZP 117/88 (OSNC z 1990 r. nr 1, poz. 11). Sporna okazała się natomiast kwestia dotycząca zastosowania odpowiedniego rozporządzenia, określającego podstawę wysokości wynagrodzenia. W obowiązujących przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, jak też przepisach szczególnych brak jest regulacji określających wprost wysokość tego wynagrodzenia i tryb jego przyznawania. W takiej sytuacji Sąd uznaje, że ustalenie wynagrodzenia kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu osoby powinno nastąpić w oparciu o przepisy określające wynagrodzenie za czynności adwokackie, stosowane w sprawach administracyjnych odpowiednio, tak jak i odsyłające do nich przepisy o wynagrodzeniu i zwrocie wydatków kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Nie można bowiem przyjąć, by w demokratycznym państwie prawnym jednostka ponosiła konsekwencje ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy. Koniecznym jest w takiej sytuacji odszukanie w systemie prawa przepisów, których zastosowanie w drodze analogii pozwoliłoby na wypełnienie zaistniałej luki prawnej, nieuzupełnionej przez ustawodawcę. Lukę tę w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zastosowanie powinny znaleźć przepisy § 1 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476 ze zm. – zwane dalej "rozporządzeniem z 13 listopada 2013 r.") w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, dalej: rozporządzeniem z 22 października 2015r.") oraz w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536)
Zgodnie z § 3 rozporządzenia MS z dnia 9 marca 2018 r., w sprawach cywilnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, do wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony przed tym dniem, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, stosuje się przepisy dotychczasowe.
W niniejszej sprawie, na dzień 15 marca 2018 r. – tj. wejścia w życie ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. postępowania administracyjne w sprawie udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy ww. czterem obywatelom nie były zakończone. Postępowania zostały natomiast wszczęte 8 września 2017r. Ponadto kurator został ustanowiony przed wejściem w życie ww. rozporządzenia, tj. 12 lutego 2018r. Zostały więc spełnione przesłanki do zastosowania przepisu przejściowego, wynikającego z § 3 rozporządzenia MS z 9 marca 2018r. W konsekwencji wynagrodzenie kuratora należało określić na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia MS z dnia 13 listopada 2013 r.
Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 listopada 2013 r. wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. Z kolei § 1 ust. 2. ww. rozporządzenia stanowi, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Opłaty za czynności adwokackie określa z kolei obowiązujące w czasie pełnienia przez Skarżącą funkcji kuratora rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. ( Dz.U. 2015 r., poz. 1800), w tym § 4 ust. 1 pkt 6 dotyczący wynagrodzenia w istotnych sprawach rodziny lub co do zarządu majątkiem wspólnym.
Ponadto § 1 ust. 3 rozporządzenia MS z 13 listopada 2013r. wyraźnie stanowił, że wynagrodzenie za pełnienie funkcji kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu.
Z przyczyn powyżej wskazanych Sąd uznał, że Wojewoda błędnie określił wysokość wynagrodzenia kuratora. W oparciu o § 1 rozporządzenia MS z dnia 13 listopada 2013 r. w zw. z § 3 rozporządzenia MS z 9 marca 2018r. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia MS z 22 października 2015r. należało określić wysokość wynagrodzenia za kuratora za cztery postępowania administracyjne, przy czym stawka wynagrodzenia za jedno postępowanie winna wynosić 480 zł, powiększona o podatek VAT.
Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżony akt na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Obliczając wysokość wynagrodzenia organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd wykładnię. Sąd nie zasądził zwrotu kosztów postępowania sądowego, gdyż Skarżąca do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosiła wniosku o przyznanie należnych kosztów, stosownie do art. 210 § 1 P.p.s.a.