II SA/RZ 535/23

II SA/Rz 535/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 29
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 30 grudnia 2022 r. nr SKO.4171/73/2019 w przedmiocie nakazu wykonania rowu przydrożnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 7 sierpnia 2019 r. nr IR.6331.6.2014.KF.36; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej Gminy [...] kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ II instancji", "Organ odwoławczy") z 30 grudnia 2022 r. nr SKO.4171/73/2019 wydana w przedmiocie nakazania wykonania rowu przydrożnego.
W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121) w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625 z późn. zm.).
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Wnioskiem z 9 października 2014 r. K. K. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przekierowanie biegu wody opadowej biegnącej wzdłuż działki nr [...], będącej wewnętrzną drogą gminną.
Postanowieniem z [...] października 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie wyznaczyło Wójta Gminy [...] do załatwienia sprawy dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie.
Po rozpoznaniu sprawy, Wójt Gminy [...] (dalej: "Organ I instancji", "Wójt") decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku.
Po rozpatrzeniu złożonego odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wójt decyzją z [...] listopada 2015 r. nr [...] ponownie odmówił uwzględnienia wniosku K. K.
Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.
W trakcie ponownie przeprowadzanego postępowania, Wójt wyznaczył rozprawę administracyjną na dzień 25 października 2016 r., podczas której K. K. podtrzymała swoje stanowisko twierdząc, że powodem zmiany stosunków wodnych jest komasacja gruntów przeprowadzona ok. 19 lat temu. W wyniku scalania gruntów nie zostały wydzielone rowy melioracyjne, co spowodowało chaotyczny spływ wód, gdzie ujście znajduje się na działce nr [...], będącej własnością jej oraz jej córki - działka nr [...]. Ponadto zaproponowała, by rów będący jej własnością oraz jej córki umocnić korytkami, kosztami obciążyć Gminę [...], a wykonanie byłoby wspólnym czynem sąsiadów. Podczas tej rozprawy Wójt Gminy [...] zaproponował, by włączyć do postępowania Skarb Państwa, który jest właścicielem przyległej działki (nr ewid. [...]), celem ewentualnego umożliwienia skierowania i odprowadzania wód na tę działkę.
Następnie pismem z 31 października 2016 r. Wójt Gminy [...] odwołał złożony w dniu rozprawy do protokołu wniosek o poszerzenie kręgu stron postępowania, ponieważ działka o nr ewid. [...] położona w miejscowości B. stanowi własność Gminy [...]. Jednocześnie podtrzymał swoje stanowisko o zatrzymaniu wody na działce nr ewid. [...] i zaproponował wykonanie studni zwalniającej wodę, która zostałaby wykonana po usunięciu drzew, które w tym momencie uniemożliwiają realizację tej inwestycji.
W dalszej kolejności, Organ I instancji wyznaczył kolejną rozprawę administracyjną na dzień 28 marca 2017 r., podczas której przedstawiono mieszkańcom propozycję Wójta Gmina [...] dotyczącą wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom w postaci studni zwalniającej wodę na działce Gminy [...] o nr ewid. [...]. Strony obecne na rozprawie wyraziły zgodę na ww. propozycję i zaproponowały, by wodę ze studni skierować na wschód do istniejącego rowu, przed działką należącą do Państwa S. (działka nr [...]) w kierunku Pani K. (działka nr [...]).
po tak przeprowadzonym postępowaniu, Wójt Gminy [...] decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...] nakazał Gminie [...] wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom na działce o nr ewid. [...], poprzez zastosowanie studni zwalniającej wodę.
Po rozpoznaniu złożonego przez Wójta Gminy [...] odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] kolejny raz uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania Organowi I instancji.
Organ I instancji kierując się zaleceniami zawartymi w kolejnej decyzji kasacyjnej Kolegium, powołał biegłego z zakresu postępowania wodnoprawnego mgr S. M., w celu sporządzenia opinii hydrologicznej dotyczącej ustalenia czy na działce o nr ewid. [...] w miejscowości B., gmina [...] doszło do zmiany stosunków wodnych.
Na dzień 7 grudnia 2018 r. Wójt Gminy [...] wyznaczył kolejną rozprawę administracyjną, tym razem z udziałem biegłego hydrologa. Na rozprawę zgłosili się: A. C. - pełnomocnik Gminy [...], J. T. oraz A. Ż. reprezentujący córki – W. Ż. oraz A. S., K. K. - działająca w imieniu własnym oraz reprezentująca córkę K. K. oraz jej męża P. K., E. S., D. S., B. S. i J. Ł.
W wyniku przeprowadzonych oględzin oraz przesłania świadków ustalono, że działkę nr [...] stanowi poscaleniowa droga gminna zmodernizowana w ramach komasacji gruntów w obrębie miejscowości B. Przedmiotowy odcinek drogi ciągnie się od drogi gminnej (działka nr [...]) do drogi gminnej (działka nr [...]) na długości ok. 480 m. Różnica wysokości na powyższym odcinku drogi wynosi 68 m, a średni spadek jej powierzchni wynosi 14%. Szerokość drogi wynosi 6 m. Wody opadowe w obrębie działki nr [...] obejmują wody deszczowe i roztopowe z jej powierzchni utwardzonej klińcem kamiennym, a także wody napływające z obszaru naturalnej zlewni hydrologicznej wynikającej z ukształtowania terenu, (oznaczonej w ekspertyzie symbolem F1), które spływają do ziemnego rowu przydrożnego. Do powyższego rowu spływają także wody z drogi gminnej (działka nr [...]) z obszaru jej zlewni hydrologicznej oznaczonej w ekspertyzie symbolem F2. Wody opadowe z obu tych obszarów, które kumulują się w przydrożnym rowie biegnącym po stronie zachodniej drogi (działka nr [...]) są przekierowywane przepustem nr [...] na wschodnią stronę pasa drogowego i biegną do granicy z działką nr [...], gdzie następnie skręcają w przepust nr [...] pod drogą i przechodzą w rów prywatny na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] i nr [...]. W dnie oraz krawędziach tego rowu obserwuje się bardzo silne procesy erozyjne wywołane przez spływające wody. Prowadzą one do podmywania i obrywania jego brzegów, a także wysokiej skarpy po jego zachodniej stronie. Powyższe przepusty są wykonane z kręgów betonowych ᴓ 40 cm. Według stron obecnych na rozprawie przepust nr [...] został wykonany w 1995 r. przez Gminę [...], natomiast nieznana jest data wykonania przepustu nr [...].
W okresach intensywnych opadów atmosferycznych wody nie mieszczą się w przepustach z uwagi na ich małe przekroje i wylewają się na działki sąsiednie (nr [...] i nr [...]) oraz na powierzchnię drogi. W przypadku działki nr [...] powyższe wody spływają po powierzchni obniżenia terenowego nie wyrządzając wymiernych szkód, natomiast w obszarze działki nr [...] powodują okresowe podtapianie budynku gospodarczego i mieszkalnego. Z uwagi na duże zestromienie koryta dna rowu, które wynika z warunków topograficznych terenu, płynące szybko wody erodują silnie jego dno oraz brzegi. Powoduje to osuwanie się skarp rowu oraz pogłębianie koryta. Zagraża stabilności ogrodzeniom na działkach, a także grozi uszkodzeniem przyłącza gazu g20, gazociągu g32 oraz kolektora kanalizacji sanitarnej ks200, przecinających dno rowu. W przeszłości powyższe procesy erozyjne w dnie rowu doprowadziły do odsłonięcia powyższej infrastruktury podziemnej. Wówczas władze Gminy [...] podjęły interwencję polegającą na przykryciu odsłoniętych instalacji faszyną. Spowolniło to procesy erozyjne w dnie rowu, lecz rozwiązanie to należy uznać za tymczasowe. Według opinii biegłego hydrologa zjawiska erozji dennej powrócą w najbliższym czasie z uwagi na krótkotrwały okres trwałości zastosowanej faszyny. Erozja boczna zachodniej skarpy rowu, której wysokość sięga 1,5-2,8 m stwarza zagrożenie uaktywnienia się procesów osuwiskowych zagrażających nowemu budynkowi mieszkalnemu na działce nr [...]. Powyższe zjawisko jest wynikiem naruszenia pierwotnych stosunków wodnych w obrębie działki nr [...] ze szkodą dla działki nr [...] i nr [...]. W okresie przed wykonaną modernizacją drogi, czyli podniesienia i utwardzenia jej nawierzchni, wody opadowe spływały koleinami drogi zagłębionymi w jej powierzchnię gruntową do rowu przydrożnego przy drodze gminnej (działka nr [...]). Z uwagi na zagłębienie drogi w stosunku do terenu przyległego, nie wpływały na jego powierzchnię (działki przyległe). Z odcinka drogi od granicy działki nr [...] do aktualnego przepustu nr [...] spływały "ukośnicą" przez działki nr [...] i [...] do obniżenia w miejscu obecnej drogi (działka nr [...]). Po modernizacji drogi (działka nr [...]) odpływ wód został przekierowany wzdłuż drogi do przepustu nr [...]. Następnie od przepustu woda spływała do rowu przy drodze gminnej (działka nr [...]). Działkę nr [...] również stanowi poscaleniowa droga gminna, utwardzona i poszerzona w ramach komasacji gruntów.
Przedmiotem ekspertyzy sporządzonej przez biegłego specjalistę jest jej odcinek o długości 300 m ciągnący się od granicy z działką nr [...] i nr [...] w kierunku zachodnim, a następnie południowym do granicy działek nr [...] i nr [...]. Szerokość pasa wynosi 8 m, w tym pas ok. 4 m stanowi część jezdną, a pozostałą część obejmują szerokie pobocza. Droga ta częściowo posiada utwardzone koleiny klińcem kamiennym i żwirem. Wypełnienie kolein, a zarazem i powierzchni drogi do poziomu powierzchni działek nr [...] i [...] znajdujących się po jej północnej stronie powoduje spływ wód opadowych z drogi w ich obszar w trakcie intensywnych opadów atmosferycznych. Na odcinku ok. 15 m od skrzyżowania z drogą (działka nr [...]) po stronie północnej drogi (działka nr [...]) znajduje się rów ziemny o głębokości 0,2-0,5m, który łączy się z rowem przydrożnym (działka nr [...]). Odprowadza on wody spływające drogą – działką nr [...]. Od granicy z działką nr [...] oraz nr [...] powyższa droga posiada nawierzchnię gruntową, w której wyżłobione koleiny odprowadzają wody opadowe z obszaru znajdującego się nad drogą o nr [...]. Natomiast przy wschodniej granicy tej drogi, na odcinku od rowu do jej zakrętu po stronie zachodniej, usypany jest wał ziemny 0,2-0,4m, który zabezpiecza działki nr [...] i [...] przed spływem wód z ww. drogi. Zjawisko spływu wód na działce nr [...] podyktowane jest podniesieniem powierzchni drogi (dz. [...]) w wyniku zasypania kolein żużlem ze żwirem i częściowo klińcem oraz usypanym ww. wałem ziemnym. Wody spływając koleinami drogi rozlewają się na jej wyrównaną powierzchnię, nachyloną w kierunku działki nr [...], zgodnie z ukształtowaniem terenu, a następnie spływają do powyższego rowu w obrębie działki nr [...]. Potęguje to zjawiska erozyjne w rowie działki nr [...] oraz na działkach nr [...] i [...] i związanych z nimi szkód.
Przedstawione aktualne stosunki wodne w obrębie działki nr [...] wynikające z jej stanu obecnego oraz wprowadzenia do niej wód z działki nr [...], naruszają pierwotne stosunki wodne w jej obrębie i wpływają niekorzystnie na stosunki wodne w obrębie działek nr [...] ze szkodą dla nich. Wynika to z wykonania odcinka rowu w działce nr [...] od strony działki nr [...] odprowadzającego wody ze zlewni F2 do rowu przydrożnego w działce nr [...], podniesienie pierwotnej powierzchni drogi gminnej działki nr [...] w stosunku do poziomu przyległej działki nr [...], likwidacji ukośnicy w obrębie działek nr [...] na etapie modernizacji drogi i przekierowanie wód spływających rowem przydrożnym od działki nr [...] rowem wzdłuż działki nr [...] do przepustu nr [...]. Zmiana powyższego stanu wód powoduje zmianę stosunków wodnych w obrębie działki nr [...] ze szkodą dla działek nr [...] obejmującą: okresowe podtopienia budynków gospodarczych i budynku mieszkalnego na działce nr [...], które powodują szkody w postaci zawilgocenia fundamentów, ścian oraz sprzętów i płodów rolnych znajdujących się w budynku gospodarczym; bardzo silne procesy erozyjne w dnie oraz brzegach rowu w granicy działek nr [...] i [...], powodujących osuwanie się brzegów rowu, wymycia gruntu i odsłonięcia kolektora kanalizacji sanitarnej i gazociągu, biegnących pod dnem rowu, co grozi poważnymi awariami; osuwanie się brzegów rowu i stwarzanie zagrożenia w postaci uaktywniania się procesów osuwiskowych w obrębie wysokiej skarpy po stronie zachodniej rowu, które stanowić będą duże zagrożenie dla nowego budynku na działce nr [...].
Powyższe zjawiska stanowią naruszenie pierwotnych stosunków wodnych w obrębie działek nr [...] i [...] ze szkodą dla działek nr [...] i [...], wpisując się tym samym w art. 29 ust. 1 p.w.
W okresie przed wykonaną modernizacją drogi (działki nr [...] i [...]) wody opadowe spływały koleinami w każdej z dróg, zagłębionymi w jej powierzchnię ziemną. Natomiast ze względu na zagłębioną powierzchnię dróg pierwotnych w stosunku do powierzchni terenu przyległego, nie wpływały w jego obszar.
Biegły w swojej ekspertyzie zaproponował 3 sposoby rozwiązania i zażegnania sporu pomiędzy właścicielami działek nr [...] (własność Gminy [...]) i nr [...] (własność K. K.) oraz nr [...] (własność P. i K. K.). Pierwsze z rozwiązań dotyczy uregulowania stosunków wodnych w obrębie działki nr [...] (droga gminna) w taki sposób, aby uniemożliwić spływ wód opadowych ze zlewni morfologicznej F2 do rowu w obszar działki nr [...]. Wybranie tego wariantu wymagałoby wykonania rowu przydrożnego wzdłuż południowej granicy działki nr [...], rozpoczynającego się od zakrętu drogi przy rogu działki nr [...] oraz po jej zachodniej stronie. Druga propozycja polega na przebudowie przepustu nr [...] pod działką nr [...] i wyłożeniu dna rowu (na odcinku co najmniej 20 m przed przepustem i na całym odcinku za przepustem do rowu przy drodze – działka nr [...]) korytkami betonowymi ściekowymi w celu wyeliminowania erozji dennej i bocznej w rowie oraz zapobieżenie osuwaniu się jego ścian bocznych, a także zabezpieczenie gazociągu oraz kolektora kanalizacji sanitarnej przed uszkodzeniem. K. K. w czasie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 7 grudnia 2018 r. oznajmiła, że wyraża zgodę na odstąpienie niezbędnego pasa gruntu (w osi aktualnego rowu), celem modernizacji istniejącego rowu ziemnego zapewniającej prawidłowy spływ wód opadowych i wyeliminowanie procesów erozyjnych koryta i krawędzi do niego przyległych. Trzecim wariantem, będącym alternatywą do wariantu drugiego jest przedłużenie rowu od przepustu nr [...] wzdłuż drogi, a następnie przekierowanie go dodatkowym przepustem na zachodnią stronę drogi wzdłuż działek nr [...] i [...] do rowu przydrożnego w działce nr [...].
Po zapoznaniu się stron z opinią hydrologiczną, do Urzędu Gminy [...] wpłynęło pismo od Wójta Gminy [...], w którym przedstawił propozycję zawarcia ugody z pozostałymi stronami postępowania. Realizacja tej ugody polegałaby na wykonaniu przez Gminę [...] studni o głębokości 2 m i ᴓ 150 zlokalizowanej na działce nr [...] stanowiącej własność Gminy [...] przy granicy z działką nr [...] i [...] oraz odprowadzenia zebranej w niej wody rurą o długości ok. 20 m, poprowadzoną za linię gazową oraz linię kanalizacji sanitarnej w granicy działek nr [...] i [...]. Natomiast utrzymanie przedmiotowego rowu należałoby do właścicieli działek nr [...]. Po sporządzeniu projektu ugody Organ I instancji przesłał go do wszystkich stron postępowania oraz zawiadomił, że w dniu 19 czerwca 2018 r. należy stawić się w Urzędzie Gminy [...], celem podpisania ww. ugody i zakończenia toczącego się postępowania administracyjnego. Na spotkanie w wyznaczonym terminie zjawili się: K. K., D. S., E. S., A. Ż., Z. N., J. N. oraz przedstawiciel Urzędu Gminy [...]. K. K. (właściciel działki nr [...]) oraz A. Ż. działający z upoważnienia córki A. S. (właściciela działki nr [...]) nie wyrazili zgody na podpisanie sporządzonej ugody twierdząc, że wyłożenie korytkami całego rowu byłoby dla nich zbyt dużym obciążeniem finansowym.
W związku z faktem niezawarcia ugody Wójt Gminy [...] wydał decyzję w oparciu o propozycje biegłego zawarte w opinii hydrologicznej. Natomiast z uwagi na fakt, że Wójt Gminy [...] nie ustosunkował się do propozycji K. K., która wyraziła chęć odstąpienia niezbędnego pasa gruntu (w osi aktualnego rowu) celem modernizacji istniejącego rowu ziemnego, w ocenie Wójta wariant drugi jest niemożliwy do wykonania, ponieważ przedmiotowy rów nie jest własnością Gminy [...].
Organ I instancji biorąc pod uwagę wariant pierwszy oraz wariant trzeci zawarte w sporządzonej ekspertyzie stwierdził, że wariant pierwszy jest najbardziej efektowny. Rów przydrożny wzdłuż południowej granicy działki nr [...] rozpoczynający się od zakrętu drogi przy rogu działki nr [...] oraz po jej zachodniej stronie zatrzyma znaczną część wód opadowych ze zlewni morfologicznej F2, a tym samym zabezpieczy przedmiotowy rów przed szkodami. Wymiary winny gwarantować przepływ co najmniej Q=451/sek., co wynika z obliczeń biegłego specjalisty. Zaletą tego rozwiązania będzie zmniejszenie o 94% rocznego spływu wód rowem w działce nr [...] i o 96% spływu deszczu nawalnego.
W niniejszej sprawie stwierdzono, że brak urządzeń zabezpieczających spływ wody z drogi na tzw. "[...]" (działka nr [...]) skutkuje ujemnymi konsekwencjami, gdyż wytwarza dodatkowe immisje wodne w kierunku drogi (działka nr [...]), a następnie do spornego rowu znajdującego się na działce K. K. (działka nr [...]) oraz Państwa K. (działka nr [...]).
W związku z zaistniałym stanem faktycznym sprawy oraz wymogiem dotyczącym ochrony interesów osób trzecich Wójt Gminy [...] decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] nakazał Gminie [...] - właścicielowi nieruchomości - działki nr ewid. [...] - położonych w B., gmina [...], wykonanie rowu przydrożnego wzdłuż południowej granicy działki o nr ewid. [...], rozpoczynającego się od zakrętu drogi przy rogu działki nr ewid. [...], po jej zachodniej stronie, a kończącego się przy drodze (działka o nr ewid. [...]).
W wyniku rozpoznania odwołania Wójta Gminy [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji wskazując na uchybienia polegające na braku w sentencji decyzji, określenia jakie konkretne działania powinny być podjęte przez zobowiązanych, w jakim zakresie mają je wykonać, jakie parametry mają zostać tym uzyskane, aby prawidłowo zostało wykonane urządzenie zapobiegające szkodom.
Opierając się o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie oraz mając na uwadze rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 124) wydał w dniu [...] kwietnia 2019 r. decyzję nr [...] nakazującą Wójtowi Gminy [...] wykonanie rowu trapezowego wzdłuż południowej granicy działki nr [...], który kończy się przy drodze (działka nr [...]) i ma uregulować stosunki wodne w obszarze objętym postępowaniem administracyjnym oraz wyeliminować szkodę powstającą przy aktualnym stanie stosunków wodnych (spływu wód opadowych). Dno rowu powinno mieć szerokość co najmniej 0,4 m, a głębokość rowu nie powinna być mniejsza niż 0,5 m, przy czym jeżeli górna część korpusu drogi jest odwadniana drenami lub warstwą odsączającą, dno rowu powinno być poniżej poziomu wylotu drenu, sączka lub warstwy odsączającej nie mniej niż 0,2 m, a na odcinku wododziału nie mniej niż 0,1 m. Pochylenie skarpy rowu nie powinno być większe niż 1:1,5.
Od powyższej decyzji ponownie odwołanie złożył Wójt Gminy [...]. Po jego rozpoznaniu, SKO w Rzeszowie decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. Jako przyczyny uchylenia decyzji wskazano brak precyzyjnego określenia wykonania "urządzeń" zapobiegawczych przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę, dlatego zasugerowano zwrócenie się do biegłego aby uzupełnił swoją opinię poprzez szczegółowe określenie parametrów projektu zaproponowanego rozwiązania problemu.
W związku z ww. zaleceniami Organu odwoławczego, Wójt zwrócił się do biegłego hydrologa opracowującego ekspertyzę z wnioskiem o jej uzupełnienie. W odpowiedzi biegły stwierdził, że wydana przez niego opinia hydrologiczna nie może zostać uzupełniona. W piśmie tym, biegły wskazał również, że opracowana ekspertyza nie jest projektem technicznym proponowanych rozwiązań, a jedynie stanowi proponowany sposób rozwiązania problemu dotyczącego zmiany stosunków wodnych. W ekspertyzie na str. 14 pkt c autor wyraźnie zaznaczył, że "wykonanie proponowanych wariantowych rozwiązań prac przedstawionych w punkcie (a-c) wymagać będzie opracowania projektu budowlanego i uzyskania stosownych zezwoleń wynikających z przepisów ustawy Prawo wodne i Prawo budowlane. Szczegółowe projekty powyższych rozwiązań nie są przedmiotem niniejszej ekspertyzy". W świetle obowiązujących przepisów prawa budowlanego i wodnego ekspertyza nie może zastępować projektu i stanowić podstawy do wykonywania robót wymagających opracowania projektów, w których podawane i wyliczane są szczegółowe parametry zamierzonego przedsięwzięcia. Szczegółowe dane techniczne proponowanego rozwiązania zawierać będzie projekt techniczno-budowlany przedsięwzięcia oraz operat wodnoprawny.
Mając powyższe na uwadze, Wójt Gminy [...] decyzją z 7 sierpnia 2019 r. nr IR.6331.6.2014.KF.36 nakazał Gminie [...], właścicielowi nieruchomości nr [...] położonych w B., gmina [...], wykonanie rowu przydrożnego wzdłuż południowej granicy działki o nr ewid. [...], rozpoczynającego się od zakrętu drogi przy rogu działki nr ewid. [...] po jej zachodniej stronie, a kończącego się przy drodze (dz. nr [...]) wraz z niezbędnymi do jego wykonania opracowaniem projektu technicznego oraz operatu wodnoprawnego i uzyskania stosownych zezwoleń i pozwolenia wodnoprawnego - wynikających z przepisów Prawo budowlane i Prawo wodne.
Organ I instancji wyjaśnił, że decyzje pozwoleń na budowę oraz pozwolenia wodnoprawnego wydaje się podmiotom prawnym, które będą użytkować przedmiotowe urządzenie wodne. W zaistniałej sytuacji obowiązek niezbędnych projektów i opracowań, jak operat wodnoprawny na wykonanie rowu i odprowadzenie z niego wód opadowych leży po stronie Wójta Gminy [...] z uwagi na wykazaną w ekspertyzie zmianę stanu wód, stanowiącą naruszenie pierwotnych stosunków wodnych, która opisana została w rozdziale 8 pkt. 1-8 ekspertyzy. Wójt podkreślił, że Gmina [...] nie jest zobowiązana administracyjnie, jak również podmiotowo do wykonania powyższych opracowań na rzecz Gminy [...].
Od powyższej decyzji Wójt Gminy [...] złożył odwołanie, w którym podniósł, że w sentencji decyzji jak i w jej uzasadnieniu brak jest precyzyjnych danych dotyczących urządzenia, do wykonania którego Gmina [...] została zobowiązana. Samo wskazanie, że należy wykonać "rów" bez określenia jego parametrów (rodzaju, głębokości, szerokości dna, pochylenia skarp) nie może być wystarczające do stwierdzenia, że będzie to urządzenie zapobiegające szkodom. Zobowiązany, przez brak doprecyzowania parametrów rowu, nie ma możliwości jego wykonania, tak aby mieć pewność, że decyzja została wykonana. Ogólnikowo sformułowany obowiązek powoduje także brak możliwości weryfikacji jego wykonania przez organ zobowiązujący.
Wójt Gminy [...] zarzucił, że Organ wydający decyzję nie zastosował się do zaleceń zawartych w decyzjach z [...] stycznia 2019 r. nr [...] decyzji z [...] czerwca 2019 r. nr [...] wydanych w przedmiotowej sprawie. Ponadto ekspertyza biegłego powinna zawierać założenia do projektu sformułowane na podstawie specjalistycznych wyliczeń biegłego. Brak założeń do projektu powoduje niemożność jego wykonania. Ekspertyza biegłego nie uwzględnia także wpływu zaproponowanego do wykonania rowu na nieruchomości sąsiednie, na które proponuje się skierować wodę opadową zebraną ze spornego obszaru. Powyższe powoduje, że ekspertyza hydrologiczna wykonana w przedmiotowej sprawie, jako opracowanie niepełne, nie może być podstawą wydania decyzji.
Wobec tak sformułowanych zarzutów względem zaskarżonej decyzji, Wójt Gminy [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 30 grudnia 2022 r. nr SKO.4171/73/2019 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ II instancji podzielił stanowisko Organu I instancji i wskazał, że postępowanie administracyjne prowadzone było przy zapewnieniu czynnego udziału stron na każdym jego etapie. Wójt Gminy [...] zebrał kompletny materiał dowodowy, dający podstawy do podjęcia rzetelnego rozstrzygnięcia w sprawie. W szczególności istotny walor dowodowy stanowi ekspertyza hydrologiczna wykonana przez S. M., która w sposób szczególny dokonuje diagnozy zmiany stanu wody na gruncie wskazując, że naruszenie pierwotnych stosunków wodnych w obrębie działki nr [...] ze szkodą dla działek nr ewid. [...] i [...] nastąpiło na skutek modernizacji drogi, która została podniesiona i utwardzona, a uprzednio woda spływała koleinami drogi zagłębionymi w jej powierzchnię gruntową do rowu przydrożnego przy drodze gminnej - działka nr [...]. Z uwagi na zagłębienie drogi w stosunku do terenu działek przyległych, wody nie wpływały na ich powierzchnię. Z odcinka drogi od granicy działki nr [...] do aktualnego przepustu nr [...] spływały ukośnicą przez działkę nr [...] i [...] do obniżenia w miejscu obecnej drogi - działki nr [...]. Po modernizacji drogi przekierowano odpływ wód wzdłuż drogi do przepustu, gdzie następnie woda spływa do rowu przy drodze gminnej - działka nr ewid. [...]. W wyniku dokonanych ustaleń stwierdzono, że wystąpiła szkoda związana z nadmiernym skierowaniem wody na grunty przyległe z drogą.
W ocenie Organu odwoławczego zarzuty odwołania wskazują na oględny i nieokreślony charakter sentencji decyzji, natomiast zmodyfikowane na skutek wytycznych organu odwoławczego rozstrzygnięcie umożliwia wykonanie decyzji i ewentualną jej egzekucję. Zatem wykonanie rowu przydrożnego wzdłuż południowej granicy działki o nr. ewid. [...], poczynając od zakrętu drogi przy rogu działki nr ewid. [...] po jej zachodniej stronie, a kończącego się przy drodze (działka nr [...]) wraz z niezbędnymi do jego wykonania opracowaniem projektu technicznego i operatu wodnoprawnego i uzyskania stosownych zezwoleń i pozwolenia wodnoprawnego - wynikających z przepisów prawa budowlanego i prawa wodnego gwarantuje niwelację naruszonych stosunków wodnych.
Od powyższej decyzji Gmina [...] (dalej: "Strona skarżąca"), którą reprezentuje Wójt Gminy [...] złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz kosztów zastępstwa procesowego.
Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
- niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;
- niewyjaśnienie przyczyn, z powodu których Organ odwoławczy uznał za wiarygodny dowód z opinii biegłego mimo, iż jest to opracowanie niepełne (bez określonych parametrów urządzenia proponowanego do wykonania), co czyni opartą na tej opinii decyzję Organu I instancji niemożliwą do wykonania;
- niewyjaśnienie dlaczego nieuzupełnioną o parametry urządzenia opinię sporządzoną w 2017 r. uznaje się za podstawę wdania decyzji, gdyż zachodzi duże prawdopodobieństwo, że jest ona nieaktualna;
- nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
- niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji;
- brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych;
- niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach.
2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji, gdyż decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
3. art. 29 ust. 1 pkt. 1 i ust. 3 ustawy Prawo wodne z 2017 r. w związku z art. 545 ust. 4 pw., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, niepełną wykładnię stanu faktycznego, dowolną ocenę materiału dowodowego, oparcie decyzji na niekompletnej opinii biegłego.
W uzasadnieniu skargi, Wójt podniósł, że z zaskarżonej decyzji wynika jedynie, że rów ma zostać wykonany, jednak nie wynika z niej jaki to ma być rów, jakiej szerokości, jakiej głębokości, o jakiej szerokości dna, o jakim pochyleniu brzegów, czy brzegi rowu mają być zabezpieczone, jeśli tak to w jaki sposób. Precyzyjnych parametrów rowu jako urządzenia zapobiegającego szkodom w konkretnym przypadku będącym przedmiotem postępowania, nie sposób także wyczytać z przepisów prawa budowlanego i prawa wodnego wskazanych w sentencji decyzji Organu I instancji. Organ nie wskazał bowiem konkretnego przepisu ustaw, w których opisany został szczegółowo rów rozwiązujący ten konkretnie problem będący przedmiotem postępowania. Taki przepis prawa nie istnieje, dlatego rozwiązania tego typu spraw w większości oparte są o opinie biegłych w zakresie hydrologii i dziedzin pokrewnych. Organ I instancji nie uzyskując od biegłego uzupełnienia opinii o wskazanie parametrów rowu świadczy o tym, że opracowanie jest niekompletne a biegły swojej opinii i sformułowanych w niej zaleceń jest niepewny.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja Organu I instancji obarczone są wadami, które uzasadniają uchylenie tych decyzji.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawą materialnoprawną orzekania przez Organy był przepis art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121; dalej jako: "P.w."), a to z uwagi na treść art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566), zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe. Ostatnio wymieniona ustawa weszła (co do zasady) w życie w dniu 1 stycznia 2018 r., zaś postępowanie w rozpatrywanej sprawie zostało wszczęte przed tą datą.
Zgodnie z art. 29 P.w.:
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
W sprawie aktualnie nie ma sporu co do tego, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Miało to miejsce na skutek podniesienia powierzchni drogi działka [...], w wyniku zasypania kolein żużlem ze żwirem i częściowo klińcem oraz usypanym wałkiem ziemnym od strony działki [...] i [...]. Na skutek podwyższenia oraz wykonania nasypu na granicy działki [...] wody zostały przekierowane znajdującym się tu rowem na działkę nr [...], która aktualnie zbiera wody z drogi kieruje je następnie dwoma przepustami w kierunku prywatnego rowu przy działkach [...] i [...], powodując obrywanie skarp, zalewanie działek i podtopienia domów.
Przedmiotowy odcinek drogi ciągnie się od drogi gminnej dz. nr [...] na północy do drogi gminnej dz. nr [...] na południu, na długości około 480 m, w miejscu starej drogi gruntowej. Jej szerokości wynosi 6m, nawierzchnia utwardzona jest klińcem kamiennym. Pierwotnie w miejscu obecnej drogi była droga gruntowa służąca jako dojazd do pól o szerokości 2,5 -3m. W jej powierzchni wyżłobione były koleiny przez sprzęt rolniczy, którymi spływały wody opadowe. Różnica wysokości na powyższym odcinku wynosi 68 m. Średni spadek nachylenia powierzchni to około 14 %. Teren od strony południowej jest najwyższym miejscem określanym jako tzw. "[...]", z którego woda spływa częściowo w kierunku wschodnim, wzdłuż drogi gminnej nr [...], a częściowo wzdłuż terenu objętego postępowaniem tj. drogą poscaleniową nr [...] oraz po terenie przyległym do drogi. Szczyt drogi ma około 311 m.n.p.m. Działka wnioskodawczyni [...] i działka należąca do jej córki i zięcia K. i P. K. [...] leżą w najniższym punkcie terenu objętego postępowaniem, około 244 m.n.p.m. Różnica terenu wynosi około 67 m.n.p.m. Teren objęty postępowaniem posiada naturalną siatkę spływu wód, które zbierają wodę z wyżej położonych terenów kierując ją kilkoma pasami w kierunku zaniżeń terenu czyli w stronę północną do drogi nr [...]. ( protokół rozprawy z 23 czerwca 2015 r., k.115).
Na odcinku od działki nr [...] do końca działki [...] po jej zachodniej stronie biegnie rów przydrożny ziemny usytuowany w miejscu starej drogi gruntowej. Odprowadza on wody opadowe z działek przyległych nr [...] częściowo z działek [...] oraz z drogi gminnej usytuowanej na działce nr [...]. Powyższy rów ziemny przechodzi dalej przepustem oznaczonym na załączniku nr 1 do opinii na wschodnią stronę pasa drogi i biegnie do granicy z działką nr [...], gdzie następnie skręca w przepust nr [...] pod drogą i przechodzi w rów prywatny na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] i [...]. Powyższe przepusty wykonane są z kręgów betonowych Ø 40 cm. Rów na odcinku od przepustu nr 1 do przepustu nr [...] wykonany został w trakcie prac modernizacji drogi w 1995 r. przez gminę, nie ustalono daty powstania przepustu nr [...], który przekierowuje wody z rowu przydrożnego do rowu biegnącego po wschodniej granicy działki [...] ( protokół rozprawy 7 grudnia 2017 r. - akta administracyjne k.345). Na odcinku drogi dz. [...] poniżej przepustu nr [...] znajduje się płytki rów ziemny zaznacza się od strony działki [...], a następnie po drugiej stronie drogi tj. przy działce [...] i biegnie wzdłuż drogi do rowu przy drodze gminnej dz. nr [...].
Jak wyżej wskazano modernizacja drogi doprowadziła do zmiany stosunków wodnych poprzez znaczne zwiększenie ilości odprowadzanych wód deszczowych i opadowych. Z opinii biegłego wynika, że różnica ilości spływu wód między stanem obecnym, a stanem pierwotnym wynosi 93 % w przypadku deszczu nawalnego 96 %.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ma również wątpliwości, że zmiana stanu wód na gruncie jest przyczyną powstawania szkód w postaci okresowych podtopień budynków gospodarczych i budynku mieszkalnego na działce nr ewid. [...] powodujących szkody w postaci zawilgocenia fundamentów, ścian oraz sprzętu i płodów rolnych zgromadzonych w budynku gospodarczym, bardzo silnych procesów erozyjnych w dnie oraz brzegach rowu w granicy działki [...], powodujących osuwanie się ich i rozmywanie. Dodatkowo stwierdzono, że prowadzi to do odsłonięcia gazociągu g20 i g32 oraz kolektora kanalizacji deszczowej. W przeszłości powyższe procesy erozyjne w dnie rowu doprowadziły do osłonięcia powyższej infrastruktury podziemnej, co wymagało interwencji władz gminy [...] polegającej na przykryciu faszyną odsłoniętych inwestycji. Zabieg ten spowolnił, ale nie zapobiegł dalej pogłębiającym się procesom erozyjnym w dnie rowu.
Okoliczności te wynikają zarówno z opinii biegłego S. M., jak również z zeznań świadków złożonych na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r., 23 czerwca 2015 r., 25 października 2016 r., 28 marca 2017 r., 7 grudnia 2017 r.
Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący i może stanowić podstawę rozstrzygania.
Spór w zasadzie sprowadza się do sposobu rozwiązania istniejącego problemu.
Podczas rozpraw w dniu 25 października 2016 r. i 28 marca 2017 r. podjęto próby zawarcia ugody celem zażegnania problemu.
Na rozprawie w dniu 25 października 2016 r. mąż K. K. zaproponował umocnienie rowu znajdującego się na działce stanowiącej własność jego córki K. K., przez wyłożenie go korytkami. Z kolei wójt Gminy zaproponował włączenie do postępowania Skarbu Państwa, właściciela działki przyległej celem umożliwienia odprowadzania wód na tą działkę i wykonanie na niej studni zwalniającej. Podobne rozwiązanie zaproponowano na rozprawie w dniu 28 marca 2017 r. Wnioskodawcy zaproponowali by spływ wód z działki nr [...] z tzw. [...] został skierowany w stronę wschodnią. Jednocześnie wyrazili zgodę na realizację studni zwalniającej na działce nr [...], do której zostałaby skierowana część wód, pozostała część skierowana na wschód do istniejącego rowu w kierunku działki Pani K.
Biegły zaproponował trzy rozwiązania:
1) Wykonanie rowu przydrożnego wzdłuż południowej granicy działki nr [...] rozpoczynającego się od zakrętu drogi przy rogu działki nr [...] oraz po jej zachodniej stronie, przy zachowaniu przepływu rowu co najmniej Q 45 l/sek, co spowoduje zmniejszenie o 94% rocznego spływu wód rowem na działce [...] i o 96 % spływu deszczu nawalnego.
2) Uregulowanie warunków spływu wód w rowie ziemnym odprowadzającym wody opadowe z rowu przydrożnego w obrębie [...] biegnącym wzdłuż granicy działki nr [...] i [...], poprzez:
- przebudowę przepustu nr [...] pod działką nr [...] ( zwiększeniu jego średnicy do Ø 60 cm ),
- wyłożeniu dna rowu ( na odcinku co najmniej 20 m przed przepustem i na całym odcinku za przepustem do rowu przy drodze -działka nr [...]) korytkami betonowymi ściekowymi typu rozwartego o przepustowości co najmniej 50 l/sek. Celem powyższych korytek miało być wyeliminowanie erozji dennej i bocznej w rowie oraz zapobieżenie osuwaniu się jego ścian bocznych, jak również wyeliminowanie zagrożeń rozmycia i uszkodzenia kolektora kanalizacji sanitarnej i gazowego, biegnących pod jego dnem. Zaznaczono przy tym, że właściciele działek nr [...] i [...], w obrębie których biegnie rów, jak również działki sąsiedniej [...] wyrażają zgodę na przeprowadzenie powyższych prac, a także na odstąpienie na rzecz Gminy [...] niezbędnego pasa gruntu wraz z rowem dla wykonania powyżej regulacji i przejęcia przez Gminę,
3) Jako wariant zastępczy przewidziano przedłużenie rowu do przepustu nr [...] wzdłuż drogi, następnie przekierowanie jego dodatkowym przepustem na zachodnią stronę drogi wzdłuż działki [...] i [...] do rowu przydrożnego w działce nr [...].
Organ wybrał wariant nr 1.
Strona Skarżąca zarzuca określenie w decyzji nader ogólnego obowiązku wykonania rowu bez wskazania, jak rów ma być wykonany, tj. jakiej szerokości, głębokości, o jakim pochyleniu brzegów, czy brzegi mają zostać zabezpieczone, jeśli tak to w jaki sposób. Zwrócono również uwagę, że nałożony obwiązek wykonania rowu o dużym spadku, długości ponad 600 m, spowoduje, że woda opadowa z kilkunastu hektarów ziemi skumuluje się w przepuście drogowym pod drogą na działce nr [...], który nie został zaprojektowany na taką ilość wody nie przyjmie takiej ilości wody. Zablokowanie przepustu nadmiarem wody opadowej spowoduje przelewanie się wody, a w konsekwencji uszkodzenia nawierzchni, zwłaszcza sąsiednich, niżej położonych nieruchomości, zabudowanych budynkami mieszkalnymi. W konsekwencji zarzucono nieprawidłową ocenę sporządzonej opinii i nie wzięcie pod uwagę czasu, który upłynął od wydania zaskarżonej decyzji Organu I instancji do wydania decyzji przez Organ II instancji, co mogło mieć wpływ na ustalenia.
Większość z postawionych zarzutów okazała się uzasadniona.
Już sam wybór wariantu budzi wątpliwości Sądu. Całkowicie odbiega on od propozycji ugodowych zgłaszanych przez obie strony sporu i jak się wydaje z uwagi na powierzchnię do realizacji jest najmniej ekonomiczny.
Unormowanie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne przewiduje alternatywny sposób załatwienia sprawy. Wybór jednego ze sposobów przywrócenia naturalnego stanu wód na gruncie pozostawiony został uznaniu organu administracyjnego. Ustawa nie zawiera żadnego dodatkowego unormowania, z którego wynikałby preferowany sposób rozwiązania problemu. Organ w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiednie, winien nakazać w decyzji taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2022 r. III OSK 4528/21.
Wybierając wariant nr I Organ I instancji stwierdził, że jest on najbardziej efektywny, jednocześnie stwierdził, że wariant nr II jest niemożliwy do wykonania z uwagi na to, że objęty wariantem rów nie stanowi własności Gminy, a Wójt Gminy [...] nie ustosunkował się do propozycji K. K., która wyraziła chęć odstąpienia niezbędnego pasa gruntu w osi rowu celem jego modernizacji, w związku z powyższym nie można było nałożyć w tym zakresie obowiązków na Gminę.
Wybrany Wariant polega na wykonaniu wzdłuż południowej granicy działki nr [...], od zakrętu przy rogu działki nr [...] oraz po jej zachodniej stronie rowu prowadzącego do przepustu pod drogą nr [...], według załączonych do opinii map nr 4.2 i 4.3.
Już z porównania samego opisu wariantu zawartego w opinii i dołączonych map wynikają pewne nieścisłości. Mianowicie w opisie wskazano, że rów ma przebiegać od zakrętu przy działce nr [...]. Z kolei na rysunku 4.3 rów ten przebiega od niżej położonej działki nr [...]. W związku z powyższym nie wiadomo czy w istocie rów ma przebiegać, tak jak opisano od zakrętu przy działce nr [...], czy też jak wynika z części graficznej zaznaczonego na mapie 4.3 fragmentu działki [...].
Ponadto nie wiadomo dokładnie gdzie ten rów ma się kończyć. Według decyzji rów ma kończyć się przy drodze na działce nr [...], jednak brak jest dokładnego opisu a również nie wynika on z opinii biegłego ani z dołączonych do niej map ( 4.2 i 4.3), na których nie ma działki nr [...].
Trudno zatem odnieść się do stawianych w skardze zarzutów dotyczących zlewania się całej wody z planowanego rowu na działce nr [...] do przepustu na działce [...], jak też zarzutu niemożności przyjęcia takiej ilości wód przez ten przepust. Odniesienie się do tych zarzutów jest tym bardziej trudne, że pomimo ich podniesienia na etapie postępowania odwoławczego nie ustosunkował się do nich Organ II instancji. Tymczasem tej treści zarzuty strona skarżąca kierowała już do poprzednio wydanej przez Organ I instancji decyzji z [...] października 2018 r.
Natomiast jak już wyżej wskazano dokonując wyboru określonego wariantu uregulowania stosunków wodnych na gruncie Organ ma obowiązek uzasadnienia swojego wyboru. Jeśli pojawiają się jakiekolwiek wątpliwości, co do skuteczności zaproponowanego rozstrzygnięcia powinny one zostać wyjaśnione chociażby poprzez skierowanie w tym zakresie odpowiedniego wezwania do biegłego celem ich wyjaśnienia. Tego w sprawie zabrakło.
Ponadto Sąd zwraca uwagę na to, co również już zostało wcześniej podkreślone, że dokonany wybór wariantu powinien być najłatwiejszy do wykonania. Patrząc na zaproponowany sposób usunięcia szkodliwej zmiany stosunków wodnych to również i to budzi wątpliwości, ze względu na długość zaproponowanego do realizacji wariantu w stosunku do wariantu wskazanego alternatywnie. W takim przypadku Organ powinien wyjaśnić dlaczego ostatecznie dokonano wyboru tego wariantu.
Co jeszcze bardziej istotne dla oceny wybranego wariantu, jego przebieg pozostaje poza obszarem objętym postępowaniem, w tym przeprowadzonymi z udziałem stron oględzinami. Zauważyć bowiem należy, że strefa oddziaływania planowanego rowu przebiega przez działki, których właściciele nie uczestniczyli w postępowaniu.
Z akt sprawy wynika, że postępowanie toczyło się z właścicielami działek przyległych:
- nr. [...] - Gmina [...],
-nr. [...] – K. K.,
-nr [...] – M. S.,
-nr [...] Gmina [...],
-nr [...] P. i K. K.,
- nr [...] K. K. ,
- nr [...] - Gmina [...],
- nr [...] – W. Ż.,
-nr [...] – K. i R. W.,
-nr [...] – B. S.,
-nr [...] – D. S.,
-nr [...] – E. S.,
-nr [...] – J. O.
- nr [...] – A. Ż.
Jako strony postępowania wymieniono również J. Ł., Z. i J. N., D. i D. S., E. i W. R., brak wypisów z ewidencji gruntów uniemożliwia jednak przypisanie działek.
Tymczasem planowany przebieg rowu przebiega wzdłuż działek nr: [...], których w aktach brak wypisów ewidencji gruntów by stwierdzić, udział wszystkich stron w postępowaniu.
Pomimo tego, że na zarzut pozbawienia czynnego prawa do udziału w postępowaniu może powoływać się strona, której prawa zostały naruszone to w przypadku sprawy o naruszenie stosunków wodnych pozbawienie prawa do udziału stron postępowania, na których prawa oddziałuje treść decyzji może nie tyle naruszać ich prawa jako strony postępowania co skutecznie uniemożliwiać wykonanie decyzji. Postępowanie powinno toczyć się z udziałem właścicieli działek znajdujących się w zasięgu oddziaływania.
Zwrócić należy uwagę na to, że również biegły w swojej opinii wskazał, że przedmiotem ekspertyzy jest odcinek o długości 300 m ciągnący się od granicy z działką [...] w kierunku zachodniemu, a następnie południowym do granicy działek [...]. Przyjęty przez Organ wariant biegnie od zakrętu przy działce [...] aż do działki [...], przekraczając ten teren.
W dalszej kolejności zgodzić należy się ze Stroną skarżącą, że nałożony decyzją obowiązek realizacji rowu nie został określony wystarczająco precyzyjnie.
Poza miejscem usytuowania rowu nie określono żadnych parametrów, którym ma on odpowiadać. Należy postawić pytanie na ile precyzyjnie decyzja w sprawie zmiany stosunków wodnych powinna określać parametry urządzenia służącego regulacji stosunków wodnych, dla którego realizacji wymagane jest pozwolenie wodnoprawne.
Przepisy Prawa wodnego stanowią, że do wniosku o uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego należy dołączyć operat wodnoprawny odpowiadający wymogom o jakich mowa w art. 409 P.w. zawierający m.in. opis urządzenia wodnego, w tym podstawowe parametry charakteryzujące to urządzenie i warunki jego wykonania, oraz jego lokalizację za pomocą informacji o nazwie, numerze obrębu ewidencyjnego z numerem lub numerami działek ewidencyjnych oraz współrzędnych ( art. 409 ust. 1 pkt 3 ), zasadnicze przekroje podłużne i poprzeczne urządzeń wodnych oraz koryt wód płynących w zasięgu oddziaływania tych urządzeń ( art. 409 ust. 2 pkt 2 P.w.).
Z powyższego wynika, że szczegółowe parametry techniczne urządzenia są określane w pozwoleniu wodnoprawnym. W związku powyższym zgodzić należy się z Organem, że opinia biegłego wydana w sprawie zmiany stosunków wodnych nie może zastępować treści operatu wodnoprawnego. Nie oznacza to jednak, że w decyzji dotyczącej regulacji stosunków wodnych nie powinny znaleźć się żadne parametry urządzenia, które ma służyć regulacji stosunków wodnych. Powinny tam bowiem znaleźć się te parametry, bez których zachowania nie możliwe byłaby regulacja stosunków wodnych, takie jak chociażby przepustowość czy lokalizacja urządzenia. To właśnie te elementy decydują o rozwiązaniu problemu, jakim jest wywołująca szkody zmiana stosunków wodnych, a których ustalenie odbywało się postępowaniu dotyczącym zmiany stosunków wodnych.
Tymczasem w decyzji nie określono wskazanej przez biegłego przepustowości rowu, która ma zapewnić przywrócenie stosunków wodnych. W opinii biegłego wyraźnie wskazano, że wymiary rowu mają zagwarantować przepływ co najmniej Ø 45 l/sek.
W tym zakresie stawiany zarzut okazał się skuteczny.
Za prawidłowy Sąd natomiast ocenia nałożony obowiązek uzyskania pozwolenie wodnoprawnego w sytuacji realizacji urządzenia wodnego, dla którego taki obowiązek istnieje. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 234 ust. 4 P.w.: nałożony decyzją nakaz regulacji stosunków wodnych nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane i oznacza, że w przypadku gdy istnieje obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego organ powinien o tym wskazać w decyzji. Wprawdzie znajdujący w niniejszej sprawie zatasowanie przepis art. 29 P.w. nie zawiera takiego sformułowania ale nie zwalniało to organu z nałożenia tego obowiązku.
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 września 2022 r. II SA/Rz 579/22, z którym skład orzekający się zgadza: bardzo poważną wadą materialnoprawną decyzji jest pominięcie w treści ich sentencji istotnego zastrzeżenia, że wykonanie nowego urządzenia wodnego musi zostać poprzedzone uzyskaniem przez podmioty zobowiązane do jego wykonania odpowiednich decyzji, w tym decyzji o zmianie zagospodarowania terenu oraz pozwolenia wodnoprawnego. Brak uwzględnienia tego zastrzeżenia może prowadzić - szczególnie w zakresie stosowania art. 29 P.w. 2001 - do niewykonalności prawnej decyzji, skoro zakresem dyspozycji decyzji nie objęto obowiązku uprzedniego uzyskania wymaganych prawem decyzji warunkujących legalność wykonania urządzenia wodnego.
Odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia odległości czasowej od ostatnio dokonanych oględzin, co mogło wpłynąć na zmianę ustaleń, Wójt gminy nie wskazał żadnych okoliczności, które wskazywałyby na taką zmianę. Niemniej jednak Organ powinien wyjaśnić, czy takie ewentualne zmiany miały miejsce.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.