II SA/Rz 506/05

II SA/Rz 506/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Ewa Wojtyna /sprawozdawca/
Robert Sawuła /przewodniczący/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 7 poz 58
art. 135 e
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.- tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] lutego 2005 r. L.dz [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej – nagany I. uchyla zaskarżone orzeczenie; II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku;
Uzasadnienie
II SA/Rz 506/05
U z a s a d n i e n i e
Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2005 roku Komendant Miejski [...] w postępowaniu dyscyplinarnym J. K. - kierownika Referatu do walki z Przestępczością Gospodarczą i Ochrony Obrotu Gospodarczego KMP, obwinionego o to, że:
- w dniu 19 czerwca 2004 roku pełniąc służbę w sekcji dochodzeniowo-śledczej KMP odmówił wykonania polecenia przełożonego podinsp. Naczelnika Sekcji Dochodzeniowo Śledczej KMP H. H., tj. powrotu do jednostki – co stanowi naruszenie dyscypliny służbowej określonej z art. 132 ust. 3 pkt 1 Ustawy o Policji,
- w dniu 19 czerwca 2004 roku nie dopełnił obowiązków służbowych w ten sposób, że opuścił miejsce pełnienia służby nie informując o tym przełożonych i nie odnotowując tego faktu w "ewidencji wyjść w godzinach służbowych" tj. o naruszenie dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 5 ust. 4 regulaminu organizacyjnego Komendy Miejskiej Policji z [...] lipca 2003 roku
o r z e k ł o uznaniu obwinionego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów, za co wymierzył mu karę dyscyplinarną nagany.
Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał przepis art. 135 j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji /Dz. U. z 2002 roku nr 7 poz. 58/.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2004 roku Komendant Miejski Policji uznał J. K. za winnego zarzucanych mu czynów. Komendant Wojewódzki, w wyniku rozpatrzenia odwołania, orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2004 roku uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że organ I instancji nie przesłuchał obwinionego po wydaniu nowego postanowienia o uzupełnieniu zarzutów, nie przesłuchał świadków na okoliczności podane w notatce służbowej i urzędowej, a w uzasadnieniu nie wskazał okoliczności wziętych pod uwagę przy rozstrzyganiu o winie.
Rozpatrując ponownie sprawę Komendant Miejski orzeczeniem z dnia [...] września 2004 roku, uznając obwinionego winnym, nie wykonał w całości poleceń organu odwoławczego, dlatego ten, po raz kolejny uchylił orzeczenie I instancji.
Kolejne orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji, opisane na wstępie, pochodzi z [...] stycznia 2005 roku, zaskarżone zostało odwołaniem J. K., w którym zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktyczno-prawnych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez brak zweryfikowania materiału dowodowego celem wyjaśnienia, czy czyn obwinionego polegał na odmowie wykonania polecenia, czy na jego nie wykonaniu. Zarzucił też nieuzasadnione oddalenie wniosków dowodowych i nieprawidłowe przeprowadzenie konfrontacji z podinspektorem H.
- naruszenie zasad prawdy materialnej i czynienie podstępnych zabiegów z wykorzystaniem podległych pracowników.
Odwołujący domaga się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy rzecznikowi dyscyplinarnemu innej jednostki.
Rozpatrując to odwołanie Komendant Wojewódzki utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego a w motywach swojej decyzji wskazał, że poza sporem pozostaje, że w dniu 19 czerwca 2004 roku nadkomisarz J. K., zgodnie z grafikiem służby Sekcji Dochodzeniowo – Śledczej KMP Policji powinien pełnić służbę w godzinach od 7.30 do 15.30.
Około godziny 9.00 Zastępca Komendanta Miejskiego Policji, nie mogąc skontaktować się telefonicznie z J. K., zlecił jego bezpośredniemu przełożonemu /H. H./ skontaktowanie się z nim i wyjaśnienie przyczyny nieobecności w pracy. Ten dwukrotnie skontaktował się telefonicznie z J. K. Podczas pierwszej, rejestrowanej rozmowy H. polecił mu powrócenie do jednostki. Podczas drugiej, nie rejestrowanej, przeprowadzonej z pokoju służbowego, ponowił polecenie wobec J. K., by ten stawił się niezwłocznie w KMP, gdzie miał być poddany badaniu trzeźwości. J. K. odmówił powrotu, nie podał przyczyny uniemożliwiającej mu stawienie się do służby, co H. H. odebrał jako odmowę wykonania polecenia.
Dalej Komendant podał, że obwiniony wychodząc w dniu 19 czerwca 2004 roku poza teren jednostki nie potwierdził tego faktu wpisem do ewidencji wyjść, ani nie zgłosił wyjścia Zastępcy Komendanta Miejskiego. Swoje zaniechanie nazwał uchybieniem, a nie naruszeniem dyscypliny.
Powyższe ustalono na podstawie dowodów z zeznań M. R., H. H., B. R., B. S., wyjaśnień obwinionego, z dokumentów – notatki urzędowej z 20.09.2004, odsłuchu rozmowy telefonicznej, grafiku dyżurów, listy obecności, ewidencji wyjść.
Organ wskazał, że policjant na mocy ustawy o Policji pozostaje w stosunku służbowym w szczególnym charakterze. Wynika to z dobrowolnego podporządkowania się dyscyplinie służbowej, polegającej na ścisłym przestrzeganiu porządku i zasad określonych w przepisach prawa, regulaminach i innych przepisach policyjnych oraz obowiązku wykonywania rozkazów i poleceń przełożonych. Wynika z art. 58 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy. W myśl ust. 2 tego przepisu – policjant obowiązany jest odmówić wykonania rozkazu lub polecenia, a także polecenia prokuratora(...) jeśli jego wykonanie łączyłoby się z popełnieniem przestępstwa. W innych przypadkach podwładny nie ma prawa odmówić wykonania polecenia.
Nie odnotowanie faktu wyjścia poza teren jednostki nie jest uchybieniem – jak chce obwiniony. Obowiązek wpisu do ewidencji wynika z regulaminu KMP z [...] lipca 2003, z którym obwiniony zapoznał się, co potwierdził własnoręcznym podpisem.
Nie godząc się z tą decyzją, J. K. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Decyzji zarzucił:
- błąd w ustaleniach faktyczno-prawnych i dowodowych, w szczególności rażące naruszenie prawa skutkującego wycofanie orzeczenia z obrotu prawnego i poddanie go, na zasadzie art. 3 § 2 pkt 1 i art. 13 § 1 P.p.s.a. sądowej kontroli, oraz
- zarzucenie obwinionemu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, mimo, że wykonywał w dniu 19czerwca 2004 roku czynności służbowe w Prokuraturze Okręgowej, oraz
- zaniechanie przeprowadzenia dowodów ze świadków, a to przesłuchania prokuratora Prokuratury Okręgowej na okoliczność że w dniu 19 czerwca 2004 obwiniony brał udział w czynnościach służbowych, oraz
- obrazę prawa dowodowego polegającą na wydaniu orzeczenia o ukaraniu przy braku obiektywnego materiału dowodowego, który by potwierdził, że przełożony w sposób oczywisty i nie budzący wątpliwości wydał polecenie powrotu do jednostki.
W uzasadnieniu skargi J. K. zarzucił, że zarzucanych mu czynów nie popełnił, bowiem:
1/ polecenie powrotu do jednostki nie zostało wydane w sposób realny i z zachowaniem przyjętej w Policji formy,
2/ opuszczenie miejsca służby w dniu 19 czerwca 2004 w warunkach wykonywania czynności służbowych, pominięto przy orzekaniu o winie. Pominięto też dowód z przesłuchania prokuratora, a okoliczności które miał potwierdzić są istotne, bowiem miejscem pracy skarżącego jest nie tylko KMP ale też siedziba prokuratury.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki wniósł o jej oddalenie.
Wskazał, że skarżący jest policjantem w KMP. Zdarzenie, które skutkowało wszczęciem postępowania dyscyplinarnego miało miejsce w dniu 19 czerwca 2004 roku. Polegało na niewykonaniu polecenia służbowego powrotu do jednostki Policji, oraz opuszczeniu jednostki bez zgody przełożonego i nie odnotowaniu faktu wyjścia w książce ewidencji wyjść w godzinach służbowych.
Postępowanie dyscyplinarne potwierdziło stawiane zarzuty, dlatego policjant został uznany winnym i został ukarany karą nagany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 poz.1269 z 2002 roku/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku/ zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, narusza prawo w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania, narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Kontroli legalności w rozpatrywanej sprawie poddane zostało orzeczenie nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] lutego 2005 roku utrzymujące w mocy orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...] stycznia 2005 roku o wymierzeniu kary dyscyplinarnej nagany w stosunku do nadkom. J. K.
Stan faktyczny sprawy w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia przedstawia się następująco.
W dniu 19 czerwca 2004 roku kierownik Referatu do walki z Przestępczością Gospodarczą i Ochrony Obrotu Gospodarczego Komendy Miejskiej Policji, J. K., winien pełnić służbę w godzinach od 7,30 do 15,30, co wynika z grafiku /k.60 akt adm./,w którym widnieje zapis: "11.06.2004 r. jest dniem wolnym od pracy, w zamian sobota dn.19.06.2004 jest dniem pracującym w godz. 7.30 – 15.30". Około godz. 9.00 Zastępca Komendanta Miejskiego Policji, nie mogąc połączyć się telefonicznie z J. K. polecił jego bezpośredniemu przełożonemu H. H. skontaktowanie się z nim i ustalenie przyczyny jego nieobecności w pracy. H. H. dwukrotnie telefonował do J. K. Podczas pierwszej rozmowy, zarejestrowanej na cyfrowym rejestratorze rozmów, przełożony polecił J. K. powrócić do jednostki. W drugiej, nie rejestrowanej rozmowie, ponowił polecenie, a reakcję J. K. – słowa "poradzisz sobie sam" - odebrał jako odmowę tego polecenia. Ustalono, że J. K. nie zgłosił nikomu opuszczenia miejsca pracy ani też nie dokonał wpisu do ewidencji wyjść w godzinach pracy.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 roku, na podstawie art. 134i ustawy o Policji /Dz. U. z 2002 r. Nr 7 poz. 58/, Komendant Miejski Policji wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciw J. K., powołując jednocześnie rzecznika dyscyplinarnego do prowadzenia sprawy.
Odmowę przez funkcjonariusza wykonania polecenia służbowego powrotu do jednostki, opuszczenie miejsca pełnienia służby bez zgłoszenia i odnotowania wyjścia w ewidencji zakwalifikowane zostały przez przełożonych dyscyplinarnych jako przewinienia dyscyplinarne określone w art. 132 ust. 3 pkt 1 i 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 5 ust. 4 regulaminu organizacyjnego KMP, co skutkowało uznaniem go za winnego popełnienia zarzucanych czynów i wymierzeniem kary nagany.
Przepis art. 132 ustawy o Policji zawiera definicję dyscypliny służbowej, naruszenie której skutkuje odpowiedzialnością służbową. Policjant odpowiada za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej /ust. 1/. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów /ust. 2/.
Przepis art. 132 ust. 3 wymienia przykładowo czyny będące naruszeniem dyscypliny służbowej. Takim naruszeniem jest m.in. odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom /pkt 1/, a także niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa /pkt 3/. Przepisem szczególnym przywołanym w zaskarżonym orzeczeniu i utrzymanym w mocy orzeczeniu organu I instancji jest akt normatywny o charakterze wewnętrznym, którym jest Regulamin Organizacyjny Komendy Miejskiej Policji z dnia [...] lipca 2003 roku [...]. Powołując się na treść przepisu § 5 ust. 4 tego regulaminu, organy dyscyplinarne wskazały na wynikający z niego obowiązek każdorazowego odnotowywania faktu opuszczenia jednostki w przeznaczonych do tego ewidencjach. Nawiązując do tego przepisu organ I instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia wskazał na pismo Komendanta Miejskiego Policji z dnia 12 grudnia 2003 roku [...] zobowiązujące wszystkich przełożonych do nadzoru nad przestrzeganiem obowiązku wpisu do ewidencji wyjść, pod rygorem konsekwencji służbowych.
Odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej policjantów poświęcony jest rozdział 10, art. od 132 do 144a, ustawy o Policji. Zgodnie z przepisem art. 135e ust. 1 rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Obwiniony, w toku postępowania dyscyplinarnego ma prawo m.in. do zgłaszania wniosków dowodowych /art. 135f pkt 2 ustawy/. J. K. złożył wnioski dowodowe, na okoliczność, że w dniu 19 czerwca 2004 roku nie naruszył dyscypliny służbowej.
Przepis art. 135h ust. 1 ustawy zobowiązuje przełożonego dyscyplinarnego i rzecznika dyscyplinarnego do badania oraz uwzględnienia okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Dopiero po przeprowadzeniu czynności dowodowych i uznaniu, że zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy, rzecznik dyscyplinarny zapoznaje obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego /art. 135i ust. 1/, a przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o ukaraniu, na podstawie oceny zebranego materiału dowodowego/ art. 135 j ust. 1/.
Odmowę uwzględnienia wniosku dowodowego obwinionego rzecznik dyscyplinarny uzasadnił tym, że jedynym celem postępowania dyscyplinarnego było ustalenie, czy obwiniony opuścił miejsce pełnienia służby nie informując o tym przełożonych oraz czy odmówił wykonania polecenia przełożonego. Uznał, że inne okoliczności podnoszone przez obwinionego nie mają znaczenia w sprawie.
W ocenie sądu przełożeni dyscyplinarni uchybili przepisowi 135e ustawy i nie podjęli wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. W szczególności pominęli podnoszoną przez obwinionego okoliczność, że specyfika jego służby dochodzeniowej wymaga niejednokrotnie opuszczenia komendy w celu wykonywania czynności na zewnątrz, m.in. w prokuraturze /k.26, 73 ,85/. W podstawie prawnej swoich orzeczeń przełożeni dyscyplinarni powołują akt normatywny o charakterze wewnętrznym - Regulamin Organizacyjny Komendy Miejskiej Policji dnia [...] lipca 2003 roku, z którego wynikać ma obowiązek każdorazowego odnotowywania faktu opuszczania jednostki. Złamanie tej zasady przez obwinionego zostało zakwalifikowane jako naruszenie dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji. Brak w aktach tego regulaminu nie pozwala sądowi na ustosunkowanie się do jego treści w związku z postawionemu obwinionemu zarzutami. Brak jest też w aktach sprawy pisma z dnia 12 grudnia 2003 roku [...], którym Komendant Miejski Policji zobowiązał wszystkich przełożonych do nadzoru nad przestrzeganiem obowiązku odnotowywania wyjść z jednostki, na które powołuje się w uzasadnieniu swego orzeczenia organ I instancji.
Wskazane braki w aktach sprawy nie pozwalają sądowi dokonać oceny merytorycznej sprawy. W ponownym postępowaniu należy uzupełnić materiał dowodowy o brakujące dokumenty, a następnie, przy uwzględnieniu uwag sądu, dokonać ponownie oceny, czy zarzucane obwinionemu czyny są przewinieniami dyscyplinarnymi.
Z powyższych względów sąd uznał skargę za uzasadnioną, dlatego na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku znajduje swoje oparcie w przepisie art. 152 tej ustawy.