II SA/RZ 503/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2024-08-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo jazdyzwrot prawa jazdyzakaz prowadzenia pojazdówustawa o kierujących pojazdaminiezgodność z KonstytucjąTrybunał Konstytucyjnyne bis in idemsąd administracyjnyuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odmowie zwrotu prawa jazdy kategorii B, uznając, że przepis ograniczający zwrot prawa jazdy w sytuacji zakazu prowadzenia innych kategorii pojazdów jest niezgodny z Konstytucją.

Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B skarżącemu, wobec którego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów kategorii AM, A1, A2 i A. Organy administracji odmówiły zwrotu prawa jazdy powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Sąd uchylił decyzje, uznając, że przepis ten, w zakresie w jakim obligatoryjnie rozszerza skutki zakazu prowadzenia pojazdów poza kategorie wskazane przez sąd karny, jest niezgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą ne bis in idem.

Przedmiotem skargi było prawo jazdy kategorii B, które zostało zatrzymane skarżącemu Ł.R. Organy administracji odmówiły jego zwrotu, powołując się na wyrok Sądu Rejonowego orzekający zakaz prowadzenia pojazdów kategorii AM, A1, A2 i A na okres trzech lat oraz na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Przepis ten stanowi, że prawo jazdy nie może być wydane lub zwrócone osobie, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, jeśli zakaz ten obejmuje uprawnienia w zakresie kategorii AM, A1, A2 lub A, nawet jeśli dotyczy to prawa jazdy innej kategorii (np. B). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. (sygn. akt SK 23/21), który orzekł o niezgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami z Konstytucją RP. Choć wyrok TK dotyczył innych punktów przepisu, Sąd uznał, że analogiczne wątpliwości co do zgodności z Konstytucją budzi również art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Sąd stwierdził, że przepisy te, w zakresie w jakim pozbawiają prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami, co do których nie orzeczono zakazu, naruszają zasadę ne bis in idem (zakaz ponownego karania za ten sam czyn) oraz inne zasady konstytucyjne, w tym prawo do sprawiedliwego procesu. Sąd podkreślił, że organy administracji nie mogą rozszerzać sankcji orzeczonych przez sąd karny, a ich działanie powinno być zgodne z Konstytucją.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ narusza zasadę ne bis in idem, rozszerzając sankcję orzeczoną przez sąd karny poza jej zakres.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obligatoryjne rozszerzenie skutków zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte zakazem sądowym stanowi podwójne karanie za ten sam czyn i jest niezgodne z zasadą ne bis in idem oraz innymi zasadami konstytucyjnymi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.k.p. art. 12 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

u.k.p. art. 12 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 10 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 175 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 8

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

k.k. art. 42

Kodeks karny

k.w. art. 29

Kodeks wykroczeń

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezgodność art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami z Konstytucją RP (zasada ne bis in idem) w zakresie, w jakim obligatoryjnie rozszerza skutki zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte zakazem sądowym.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów administracji oparte na literalnym brzmieniu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, które prowadziły do odmowy zwrotu prawa jazdy.

Godne uwagi sformułowania

"Całkowite pozbawianie kierowcy uprawnień w zakresie prawa jazdy przez organ administracji, działający jako organ wykonawczy orzeczenia sądu karnego, w szerszym zakresie niż to orzekł sąd karny poprzez konkretny zakaz prowadzenia ściśle określonych pojazdów, pozostawałoby w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi." "Przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów [...] prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia."

Skład orzekający

Stanisław Śliwa

przewodniczący

Piotr Godlewski

sprawozdawca

Magdalena Józefczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu prawa jazdy w kontekście zakazów prowadzenia pojazdów oraz zgodności tych przepisów z Konstytucją RP, w szczególności zasady ne bis in idem."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o kierujących pojazdami w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Może wymagać analizy w kontekście innych, podobnych przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu prawa jazdy i pokazuje, jak sądy administracyjne mogą kwestionować przepisy prawa administracyjnego w oparciu o Konstytucję, powołując się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Jest to przykład bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sąd.

Czy prawo administracyjne może być niezgodne z Konstytucją? Sąd uchyla przepis blokujący zwrot prawa jazdy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 503/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a , art. 153, art. 200, art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 622
art. 12
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Ł. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 8 lutego 2024 r. nr SKO.4121.2.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 3 listopada 2023 r. nr K.5430.1048.2023.WW, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego Ł. R. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 503/24
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi Ł.R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 8 lutego 2024 r. nr SKO.4121.2.2024 dotycząca odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Starosta [...] decyzją
z 3 listopada 2023 r. nr K.5430.1048.2023.WW odmówił Ł.R. zwrotu zatrzymanego (swoją decyzją z 6 lipca 2023 r. nr K.5430.544.2023.WW) prawa jazdy kat. B. Wskazał, że w aktach sprawy zalega wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2023 r. [...] z orzeczonym wobec niego środkiem karnym w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. AM, A1, A2 i A na okres trzech lat. Wniosek nie może jednak zostać uwzględniony z uwagi na zakaz wynikający z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U z 2023 r., poz. 622, dalej: u.k.p.).
W odwołaniu od decyzji Starosty wnioskodawca wniósł o zwrot uprawnień
w zakresie kat. B prawa jazdy z uwagi na konieczność dowożenia dzieci do lekarzy.
SKO wskazaną na wstępie decyzją z 8 lutego 2024 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ust. pkt 1 u.k.p. - utrzymało w mocy decyzję Starosty.
W uzasadnieniu wyjaśniło, że w aktach zalegają dokumenty włączone do sprawy
w dniu 25 października 2023 r. (w wyniku przekazania przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...]) z zakresie istnienia przeciwskazań do kierowania pojazdami. O istnieniu i możliwości wypowiedzenia się co do tych okoliczności wnioskodawca nie był poinformowany, co stanowi uchybienie procedurze administracyjnej, jednak pozostające bez wpływu na rozstrzygniecie.
Jak stanowi bowiem regulacja art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., że prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Wg ust. 2 pkt 1 tego artykułu, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także
o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.
Wyłącza to możliwość zwrotu wnioskodawcy zatrzymanego prawa jazdy kat. B. Wobec ograniczeń ustawowych bezwzględnie wiążących Starostę co do braku możliwości podjęcia innego rozstrzygnięcia, podnoszone przez odwołującego argumenty wskazujące na utrudnienia w życiu codziennym związane z nieposiadaniem prawa jazdy nie mogą stanowić materii podlegającej ocenie w postępowaniu administracyjnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję SKO z 8 lutego 2024 r. Ł.R. podał, że prawo jazdy jest mu niezbędne z uwagi na potrzeby dowożenia chorych synów do lekarzy w K., R. i K. Ponadto brak prawa jazdy uniemożliwia mu pracę
w gospodarstwie, pozbawiając go dochodów.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania
z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem skargi jest decyzja SKO w Przemyślu z 8 lutego 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z 3 listopada 2023 r.
o odmowie zwrotu skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy kat. B.
Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli wg w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych, tylko uwzględnionych przez Sąd z urzędu.
I. W sprawie nie budzi wątpliwości, że na mocy prawomocnego wyroku SR
w [...] z [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia na okres 3 lat pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kat. AM, A1, A2, A.
Zgodnie z literalnym brzmieniem stanowiącego materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji art. 12 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (ust. 1 pkt 2), przy czym na mocy ust. 2 tego artykułu, przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy,
a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
II. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21 orzekł, że "art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622, ze zm.) w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem /zakazu ponownego karania za ten sam czyn/ Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się
w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się
w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.
W ocenie Trybunału, wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji powinna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem wynikającej z art. 2 Konstytucji. Podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.
Trybunał zauważył, że orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa
w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.
Tym samym Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem wynikającą z art. 2 Konstytucji.
Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, TK zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. TK podkreślił, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując, że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.
Wg TK, ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Prowadzi to do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.
Końcowo TK wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.
Orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP). Ponadto orzeczenie TK o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych
w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4).
III. Sąd administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie dostrzega, że w/w wyrok TK odnosi się do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3
w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., gdy tymczasem w rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1
w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p.
Przepisy mające zastosowanie w sprawie dotyczą jednak takiej samej sytuacji prawnej, jaka stanowiła podstawę orzekania przez TK, tj. rozszerzenia orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie (różnica sprowadza się do orzeczonego wyrokiem karnym względem skarżącego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. AM, A1, A2 i A, z czego organy administracji I i II instancji wywiodły dodatkowo brak możliwości zwrotu mu zatrzymanego jednocześnie prawa jazdy kat. B).
W ocenie Sądu - w kontekście opisanego wyroku TK - nasuwa to uzasadnione, analogiczne wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., gdyż przepisy te dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność.
Oczywistość niezgodności regulacji art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy jej zastosowania.
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (art. 8 Konstytucji RP). Z przepisu tego wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego z nią w oczywistej sprzeczności.
Wprowadzona przepisem art. 12 ust. 2 pkt 1 zasada dotycząca odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona mu została już uprzednio kara przez sąd powszechny (tj. zasadę ne bis in idem).
Całkowite pozbawianie kierowcy uprawnień w zakresie prawa jazdy przez organ administracji, działający jako organ wykonawczy orzeczenia sądu karnego, w szerszym zakresie niż to orzekł sąd karny poprzez konkretny zakaz prowadzenia ściśle określonych pojazdów, pozostawałoby w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi wyrażonymi w przepisach art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP.
W związku z tym Sąd stoi na stanowisku, że przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów /w okolicznościach sprawy kat. B/ prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia /w okolicznościach sprawy kat. AM, A1, A2, A/.
Stanowisko takie zajęły także inne Sądy orzekające w tego typu sprawach; por. m.in. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2024 r. II GSK 587/23 i z 25 sierpnia 2021 r. II GSK 264/21, WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2024 r. II SA/Bd 125/24, WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2023 r. III SA/Po 646/23 i WSA w Łodzi z 20 września 2023 r. III SA/Łd 221/23 (dostępne w interentowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA).
Z opisanych wyżej względów – determinowanych w głównej mierze wskazanym wyrokiem TK – Sąd nie podziela wyrażanego wcześniej na tym tle w orzecznictwie stanowiska odmiennego, które znalazło odzwierciedlenie w wydanych w sprawie przez organ administracji I i II instancji decyzjach.
Reasumując, orzekające w sprawie organy administracji nie mogły pozbawić skarżącego prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi wg kat. B, co do których nie orzeczono wobec niego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że w przypadku braku innych negatywnych przesłanek, organy administracji nie mogły odmówić skarżącemu zwrotu prawa jazdy potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B, co do których nie orzeczono wobec niego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kat. B organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku (art. 153 P.p.s.a.).
O kosztach postępowania, obejmujących opłacony przez skarżącego wpis od skargi (200 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI