II SA/RZ 493/23

II SA/Rz 493/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 9/24 - Wyrok NSA z 2025-01-21
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 79 a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, ust. 15 g
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 6 lutego 2023 r. nr SKO.4116.46.145.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa di dodatku węglowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 14 grudnia 2022 r. nr GOPS.DW.741.2234.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz skarżącego D. H. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") z dnia 6 lutego 2023 r. nr SKO.4116.46.145.2023 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ pierwszej instancji") z dnia 14 grudnia 2022 r. nr GOPS.DW.741.2234.2022 odmawiającą przyznania dodatku węglowego.
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 15, ust. 15g oraz art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm.; dalej zwana: "ustawą").
Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 21 września 2022 r. D. H. (dalej jako: "skarżący") wystąpił do Wójta o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku podał, że głównym źródłem ogrzewania jego jednoosobowego gospodarstwa domowego, zamieszkałego w budynku jednorodzinnym nr [...] w T., jest koza zasilana paliwami stałymi.
Wskazaną wyżej decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r., Wójt odmówił stronie przyznania dodatku węglowego. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, zgłoszonej przez skarżącego w terminie 7 września 2022 r., jako rodzaj i liczba źródeł ciepła zainstalowanych oraz eksploatowanych w budynku skarżący zaznaczył kominek/koza/ ogrzewacz powietrza na paliwo stałe (drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy, węgiel) jako źródło zainstalowane i eksploatowane. Deklaracja dotyczy źródeł ciepła/spalania paliw uruchomionego po 1 lipca 2021 r. Organ wyjaśnił, że w dniu 16 listopada 2022 r. pracownicy GOPS w [...] udali się do miejsca zamieszkania skarżącego, w wyniku czego stwierdzili, że głównym źródłem ogrzewania domu jest koza, natomiast głównym paliwem jest drewno kawałkowe, które było składowane w kuchni. Dom w chwili obecnej jest w remoncie, brak węgla i miejsca jego składowania. Skarżący oświadczył, że przez dłuższy czas nie zamieszkiwał pod ww. adresem, natomiast ponownie mieszka w tym domu od sierpnia 2022 r.
Nawiązując do art. 2 ust. 15g ustawy, organ pierwszej instancji stwierdził, że ustalony w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stan faktyczny nie potwierdził, że skarżący wykorzystuje węgiel i paliwa węglopochodne. Wobec powyższego nie zostały spełnione warunki, o których mowa w tym przepisie, co skutkowało odmową przyznania świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów ustawy o dodatku węglowym oraz wytknął organowi błędy proceduralne. Podniósł, że organ zastosował kryterium nieznane ustawie i nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia, tj. ustalenia, czy na nieruchomości znajduje się węgiel oraz miejsce jego składowania. Organ nie powinien też stosować art. 2 ust. 15g ustawy, ponieważ wnioskodawca zgłosił źródło ogrzewania do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), natomiast przepis ten ma zastosowanie w przypadku gdy źródło ciepła nie zostało zgłoszone. W ocenie skarżącego organ wyprowadził zbyt daleko idące wnioski, że budynek nie jest ogrzewany węglem jedynie z faktu, że w dniu przeprowadzania wywiadu na nieruchomości nie znajdował się węgiel i nie stwierdzono miejsca jego składowania. Pominął natomiast to, że z uwagi na rekordowo wysokie ceny węgla oraz jego niedostępność na rynku, wnioskodawca nie mógł go zakupić.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 2 ust. 15g ustawy. Skarżący nie kwestionuje, że do dnia 11 sierpnia 2022 r. główne źródło ogrzewania, wykorzystywane w zamieszkiwanym przez niego budynku pod adresem T., nie zostało zgłoszone do CEEB. Zgłoszenie takie miało miejsce dopiero w dniu 7 września 2022 r. i wynika z niego, że źródłem ciepła eksploatowanym w przedmiotowym budynku jest: kominek/koza/ogrzewacz powietrza na paliwo stałe (drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy, węgiel). Przeprowadzony wywiad potwierdził, że głównym źródłem ogrzewania budynku zamieszkiwanego przez skarżącego, jest koza, ale zasilana drewnem, a nie węglem. Jednocześnie ustalono, że węgiel nie był nigdzie widoczny, ani nie było miejsca jego składowania.
Organ odwoławczy stwierdził, że wobec takich ustaleń faktycznych zasadna była odmowa przyznania dodatku węglowego, gdyż stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, przysługuje on tylko wówczas, jeżeli wykorzystywane przez wnioskodawcę główne źródło ogrzewania (takim źródłem może być też koza), zasilane jest paliwami stałymi, a więc węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającymi co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy). Stosowane natomiast przez skarżącego drewno, nie jest paliwem stałym w rozumieniu przepisów ustawy o dodatku węglowym.
W ocenie Kolegium, skoro w toku postępowania skarżący nie wykazał w żaden sposób, aby w użytkowanym źródle ciepła obecnie, czy nawet w ogóle kiedykolwiek, wykorzystywał węgiel lub paliwa węglopochodne, to przedstawione dopiero w odwołaniu twierdzenia, że nie mógł zakupić węgla z uwagi na wysokie ceny i niedostępność na rynku, uznać należy za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Odnosząc się do zarzucanego w odwołaniu nierozstrzygnięcia wątpliwości prawnych na korzyść strony stosownie do art. 7a § 1 k.p.a., SKO wyjaśniło, że przepis ten ma zastosowanie tylko w sprawach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia.
Powyższą decyzję skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 2 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania dodatku węglowego,
- art. 2 ust. 15b ustawy poprzez jego niezastosowanie i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia okoliczności niewymienionych w tym przepisie i niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. czy na nieruchomości znajduje się węgiel oraz miejsce do jego składowania;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie, brak wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, które to naruszenie polegało na tym, że organy nie ustaliły jak ogrzewany był budynek w poprzednich sezonach grzewczych, czy używano węgla, w jakich ilościach węgiel był kupowany i w jaki sposób przechowywany; pominęły, że w deklaracji do CEEB wnioskodawca zadeklarował, że budynek ogrzewany jest węglem; pominęły, że z uwagi na rekordowo wysokie ceny węgla oraz niedostępność tego surowca na rynku, wnioskodawca nie był w stanie zakupić węgla przed datą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego; z okoliczności, że w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na nieruchomości nie znajdował się węgiel wyprowadziły zbyt daleko idący wniosek, że na przedmiotowej nieruchomości węgiel nie jest wykorzystywany do ogrzewania budynku oraz z okoliczności, że w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na nieruchomości nie stwierdzono miejsca do składowania węgla, wyprowadziły zbyt daleko idący wniosek, że budynek nie jest ogrzewany węglem;
- art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie zasady legalizmu i działanie przez organ niezgodnie z przepisami prawa tj. art. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu kryterium przyznania dodatku węglowego nieznanego ustawie, tj. ustalenia czy na nieruchomości znajduje się węgiel oraz miejsce do jego składowania.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Skarżący podniósł, że zarówno w poprzednich sezonach grzewczych, jak i po dacie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego budynek był ogrzewany węglem. Uwadze organów uszła treść złożonej deklaracji, w której zadeklarował ogrzewanie budynku węglem. Jak podkreślił, postąpił zgodnie z deklaracją, tj. ogrzewał budynek węglem niezwłocznie po jego zakupie. Zarzucił również, że organy zaniechały wyjaśnienia przyczyn rozbieżności pomiędzy treścią złożonej deklaracji w zakresie rodzaju paliwa używanego do ogrzewania przedmiotowej nieruchomości a opałem znajdującym się na nieruchomości w dacie sporządzania wywiadu środowiskowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie. W ocenie organu odwoławczego twierdzenia skarżącego dotyczące braku wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy treścią złożonej do CEEB deklaracji, a znajdującym się na nieruchomości opałem są niezasadne. Z zalegającego w aktach wydruku deklaracji złożonej do CEEB nie wynika, aby strona zadeklarowała węgiel jako rodzaj stosowanego paliwa. Organ zauważył, że w przypadku wykazania jako źródła ciepła kozy, nie zaznaczało się w deklaracji rodzaju paliwa (taki obowiązek istniał tylko w przypadku zadeklarowania jako źródła ciepła kotła na paliwo stałe). Zdaniem organu również zawarte w skardze twierdzenia, że w poprzednich sezonach grzewczych budynek był ogrzewany węglem nie są wiarygodne, gdyż nie zostały na tą okoliczność powołane żadne dowody, a w toku postępowania skarżący sam złożył oświadczenie, że w okresie od sierpnia 2020 r. do lipca 2022 r. w ogóle nie zamieszkiwał w przedmiotowym budynku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Decyzje dotyczą odmowy przyznania dodatku węglowego.
Stan faktyczny w sprawie przedstawia się następująco. Skarżący złożył deklarację w dniu 7 września 2022 r. dotycząca źródła ciepła i źródeł spalania paliw. Wskazał w niej, że jego dwuosobowe gospodarstwo domowe w T. wyposażone jest w źródła ciepła, którym jest kominek/koza/ ogrzewacz na paliwo stałe ( drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy, węgiel).
W oparciu o tą deklarację złożył w dniu 15 września 2022 r. wniosek o wypłatę dodatku węglowego.
W dnu 16 listopada 2022 r. na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że na posesji nie ma węgla, jest jedynie drewno, w związku z czym odmówiono przyznania dodatku.
W opozycji Skarżący podnosi, że art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym nie wprowadza wymogu posiadania węgla. Tłumaczy, że nie zakupił węgla na dzień sporządzenia wywiadu środowiskowego, ze względu na wysokie ceny i brak dostępności surowca. Podkreśla jednak, że zarówno w poprzednich sezonach grzewczych, jak i po dacie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego budynek był ogrzewany węglem.
W sporze rację należy przyznać Skarżącemu.
Analiza przepisów o dodatku węglowym wskazuje na to, że ustawodawca w sposób bardzo ogólny ustalił warunki przyznawania tego dodatku, które dodatkowo były osłabiane kolejnymi zmianami wprowadzonymi do ustawy.
Początkowo określony w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym termin zgłoszenia do centralnej ewidencji emisyjności budynków – 11 sierpnia 2022 r. przestał być terminem, po którym nie można było dokonać zmian w zgłoszonej deklaracji, czy nawet pierwotnego zgłoszenia.
Nowelizacją ustawy o dodatku węglowym z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm.; dalej: "ustawa zmieniająca") wprowadzono możliwość weryfikacji wniosku, która miała na celu sprawdzenie prawdziwości zgłoszonych danych. W praktyce oznaczało to możliwość podania paliwa dotychczas niezgłoszonego w ewidencji, jak również zgłoszenia samego źródła ciepła, w sposób odmienny, także po dniu 11 sierpnia 2022 r.
Na podstawie art. 2 ust. 15 g ustawy o dodatku węglowym: dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1.
Wprowadzone zmiany znajdowały zastosowanie do postępowań wszczętych, a nie zakończonych - (art. 52 ustawy zmieniającej). Ich celem było objęcie jak największej grupy osób możliwością skorzystania z dodatku węglowego.
Weryfikacja wniosku na co słusznie zwraca uwagę Skarżący odbywa się na podstawie art. 2 ust. 15 a – 15g ustawy o dodatku węglowym. Na podstawie art. 2 ust. 15 d: W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego.
W żadnym z przepisów nie ma regulacji dotyczącej weryfikacji tego czy w dacie składania wniosku wnioskodawca znajduje się w posiadaniu jednego z paliw określonych w ustawie o dodatku węglowym.
Zestawiając to dodatkowo z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym zgodnie z którym warunkiem przyznania tego dodatku jest aby głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego był kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wniosek organu o konieczności dysponowania paliwem stałym jest prawnie nieuzasadniony. Z treści przepisów wynika, że wolą ustawodawcy było przyznanie dodatku węglowego w sytuacji potencjalnego korzystania ze źródła ciepła na paliwo stałe.
Jak wynika z akt sprawy wniosek został złożony w 15 września 2022 r., wywiad środowiskowy w wyniku którego ustalono, że w gospodarstwie Skarżącego nie ma węgla przeprowadzono w dniu 16 listopada 2022 r. Potwierdzono natomiast, że w gospodarstwie domowym znajdowało się źródło ciepła wskazane w ustawie. Wobec powyższego spełnione zostały wymienione przez ustawodawcę przesłanki do przyznania dodatku węglowego. Nie są przy tym bezpodstawne twierdzenia Skarżącego, że nie zakupił węgla, ze względu na wysokie ceny surowca, jego niedostępność, a wywiad środowiskowy przeprowadzono przed rozpoczęciem sezonu grzewczego. W skardze nadmienił, że zarówno po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, jak i w poprzednich sezonach opalał węglem. Powszechnie znana była bowiem sytuacja związana z trudnościami w zakupie węgla.
Sąd stwierdza, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postepowania będących następstwem nieprawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, która determinowała sposób postępowania, w tym art. 79 a k.p.a.
Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem:
§ 1. W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
§ 2. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.
W znajdującym się w aktach sprawy zawiadomieniu z 21 listopada 2022 r. poprzedzającym wydanie decyzji przez Organ I instancji w dniu 14 grudnia 2022 r. zabrakło tych informacji. Zawarto w nim wyłącznie informacje o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, obowiązku powiadomienia o każdej zmianie adresu oraz prawie do złożenia ponaglenia.
Z tych wszystkich względów Sąd uchylił zarówno decyzję Organu II instancji, jak również decyzję Organu I instancji, działając przy tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c. p.p.s.a. O kosztach na które składa się wpis od skargi Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.