II SA/RZ 488/22

II SA/Rz 488/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1798/22 - Wyrok NSA z 2023-03-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 24 ust. 2 i 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 54 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 22 marca 2022 r.nr SKO.405.ŚR.565.283.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B.O. jest, wydana w trybie autokontroli na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – zwana dalej "P.p.s.a."), decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia 22 marca 2022 r. nr SKO.405.ŚR.565.283.2022 dotycząca przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wnioskiem z dnia 3 stycznia 2022 r. B.O. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.M., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...].
Po rozpoznaniu wniosku Burmistrz [...] decyzją z dnia 28 stycznia 2022 r nr ŚR.5212.O.18.B.2022.ŚP odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.
Organ podał, że z przedłożonego orzeczenia z dnia [...] listopada 2019 r. wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a zatem wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej: "u.ś.r.") świadczenie nie może zostać przyznane. Dodatkowo podał, że osoba niepełnosprawna – J.M. pozostaje w związku małżeńskim z H.M., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] stycznia 2022 r. wynika, że H.M. leczy się od 2018 r. do nadal i nie jest zdolna do opiekowania się chorym mężem. Organ uznał jednak, że zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odwołanie od tej decyzji złożyła B.O. wskazując, że jest ona niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. P 38/09. Podała, że spełnia pozostałe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Opiekuje się ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Jej mama H.M. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jednak sama wymaga opieki. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się chorym mężem. Odwołująca podkreśliła, że w celu sprawowania opieki zrezygnowała z zatrudnienia.
Decyzją z dnia 15 lutego 2022 r. nr SKO.405.ŚR.300.144.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na tej podstawie nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnośnie drugiej ze wskazanych podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. faktu, że H.M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w tym zakresie. Wywiodło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO wyjaśniło, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby wyważyć czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwiał sprawowanie opieki.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją z dnia 15 lutego 2022 r. B.O. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wskazała, że lekarz rzeczoznawca KRUS w orzeczeniu z [...] stycznia 2022 r. stwierdził, że stopień naruszenia sprawności organizmu H.M. powoduje całkowitą, trwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Stwierdził też okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do stycznia 2023 r. W jej ocenie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - (uwaga Sądu: sprawa zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Rz 385/22).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, działając na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a., wymienioną na wstępie decyzją z dnia 22 marca 2022 r. nr SKO.405.ŚR.565.283.2022:
1. uwzględniło skargę w całości i uchyliło decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 15 lutego 2022 r. znak: SKO.405.ŚR.300.144.2021;
2. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) uchyliło decyzję Burmistrza [...] z dnia 28 stycznia 2022 r. znak: ŚR.5212.0.18.B.2022.ŚP o odmowie przyznania B.O. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J.M.;
3. przyznało B.O. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.M. w okresie od 27 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości 2119 zł. Wyjaśniło, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia.
W uzasadnieniu Kolegium podało, że skarżąca do skargi dołączyła orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w [...] z dnia [...] stycznia 2022 r., którym stwierdzono u H.M. okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do stycznia 2023 r. Zatem negatywna przesłanka o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. została wyeliminowana. Wobec tego, że strona spełniała pozostałe pozytywne przesłanki Kolegium orzekło reformatoryjnie, tj. przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na decyzję wydaną w trybie autokontroli złożyła B.O. kwestionując termin na jaki przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej powinno ono zostać przyznane bezterminowo.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wyjaśniło, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane na czas obowiązywania orzeczenia H.M.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna.
Skarżąca kwestionuje przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na zamknięty okres od 27 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2023 r., tj. na okres od daty wydania orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w [...] z dnia [...] stycznia 2022 r., którym stwierdzono u H.M. okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do stycznia 2023 r.
Zdaniem skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno zostać jej przyznane bezterminowo.
Kolegium wywiodło, że przeszkoda w przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. została usunięta ww orzeczeniem na okres od 27 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2023 r.
Sąd nie podziela tego stanowiska.
Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. jeśli w ustawie mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników;
Niewątpliwie, matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem, o którym mowa w art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. Z dokumentu tego wynika, że początkowej daty jej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie da się ustalić, ustalono jej końcową datę, tj. 31 stycznia 2023 r.
Zdaniem Sądu oznacza to, w okolicznościach sprawy, że w dacie złożenia wniosku, tj. 3 stycznia 2022 r. matka skarżącej była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Odległość czasowa niecałych trzech tygodni od daty złożenia wniosku do daty orzeczenia lekarza KRUS, który nie był w stanie ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji jest tak mała, że okoliczność ta nie ulega wątpliwości.
Oznacza to, że już w dacie złożenia wniosku nie istniała przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stan taki był aktualny w dacie wydawania zaskarżonej decyzji.
Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (...).
Świadczenie pielęgnacyjne skarżącej powinno zostać przyznane począwszy od początku stycznia 2022 r., a nie od [...] stycznia 2022 r. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonki osoby niepełnosprawnej datuje się bowiem w miesiącu, w którym złożono wniosek.
Zresztą, nawet gdyby przyjąć, jak SKO, że przeszkoda braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. została usunięta [...] stycznia 2022 r. i de facto w tej dacie złożono kompletny wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, to zdaniem Sądu wykładnia ta i tak, jako literalna ww przepisów, nie może zostać zaakceptowana.
Istotna tu była ocena, czy ze względu na szczególne okoliczności związane z sytuacją osobistą (w tym przede wszystkim zdrowotną) małżonka osoby wymagającej opieki istnieją podstawy do uznania, że nie może ona realnie i efektywnie wykonywać funkcji opiekuńczych, co mogłoby uzasadniać przyjęcie na zasadzie wyjątku, że prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przechodzi na dalszych krewnych, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Jakkolwiek przepis art. 17 ust. 15 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych nadal dominuje stanowisko, że treść tego przepisu w określonych (szczególnych) sytuacjach wymaga uzupełnienia przez uwzględnienie wyników wykładni systemowej, aksjologicznej i celowościowej.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wskazany wyżej kierunek interpretacyjny, zastrzegając jednak, że tego rodzaju modyfikacja językowej treści danego przepisu wymaga wykazania istotnych i wyjątkowych okoliczności, których zaistnienie warunkuje możliwość uwzględnienia argumentów systemowo-aksjologicznych i celowościowych w zakresie stosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Matka skarżącej ma bowiem 79 lat, od 2018 r. leczy się na [...]typu [...], z [...], nie jest w stanie nikim się opiekować i sama wymaga opieki. Okoliczność ta jasno wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] stycznia 2022 r. (k. 5), tj. z daty złożenia wniosku. Oczywistym jest więc, że oparcie się na wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. co do początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez SKO nie może zostać uznane za prawidłowe.
Należy podkreślić ponadto, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie wskazał na konieczność aby znaczny stopień niepełnosprawności małżonka osoby niepełnosprawnej był przyznany mu na stałe, dla utrzymania możności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej niż małżonek osobie.
Takie wnioskowanie z okresowego charakteru orzeczenia KRUS o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby niepełnosprawnej, tj. o możliwości czasowego ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma uzasadnienia prawnego.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
W realiach niniejszej sprawy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad J.M., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (k. 3 akt organu I instancji) można było więc przyznać wyłącznie bezterminowo. Orzeczenie SKO, wydane w trybie autokontroli naruszało nie tylko ww przepisy u.ś.r., a także art. 54 § 3 P.p.s.a., gdyż nie uwzględniało w całości złożonej skargi, której żądanie obejmowało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na stałe.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.