II SA/Rz 482/24

II SA/Rz 482/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Karina Gniewek-Berezowska
Paweł Zaborniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 23 lutego 2024 r. nr SKO.4111.183.447.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi BP (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 23 lutego 2024 r. nr SKO.4111.183.447.2024, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 27 grudnia 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym córką – AS.
Decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] Burmistrz odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji podał, że Skarżąca posiada prawo do emerytury, co w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323), w brzmieniu mającym zastosowanie do opisywanej sprawy, wyklucza prawną możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Organ I instancji podniósł, że niepełnosprawna córka Skarżącej ukończyła 18 rok życia. Świadczenie pielęgnacyjne, stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje natomiast wyłącznie osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18 roku życia.
Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, zarzucając nieuprawnione zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Odwołująca podniosła, że Organ I instancji winien poinformować ją o możliwości wyboru przysługującego świadczenia, czego w opisywanej sprawie nie dokonano. Ponadto rozpatrując sprawę Organ winien uwzględnić prokonstytucyjną wykładnię wskazanej wyżej regulacji i przyznać wnioskowane świadczenie.
Decyzją z 23 lutego 2024 r. nr SKO.4111.183.447.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza.
Organ odwoławczy podniósł, że AS, urodzona [...] 2000 r. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2019 r. nr [...] o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od urodzenia. Nie został zatem spełniony warunek określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a więc ustalić należało czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej powstało od grudnia 2023 r., tj. do miesiąca złożenia wniosku. Zdaniem Kolegium, w realiach opisywanej sprawy zachodzi natomiast negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Skarżąca nie wykazała, aby zawiesiła prawo do emerytury, a informacja ZUS Oddziału w [...] z [...] lutego 2024 r. potwierdza, że Wnioskodawczyni pobrała świadczenie emerytalne za grudzień 2023 r.
Kolegium podniosło, że zgadza ze wskazaną w odwołaniu linią orzeczniczą sądów administracyjnych, niemniej w opisywanej sprawie należało uwzględnić nowelizację przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego oraz stosowne przepisy przejściowe. Ponieważ w przypadku Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało w miesiącu złożenia wniosku (tj. w grudniu 2023 r.) z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej w postaci prawa do emerytury, której wypłata nie została zawieszona, art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.) – dalej: "u.s.w.", nie mógł zostać zastosowany. Pouczanie strony o możliwości wyboru świadczenia poprzez zawieszenie prawa do pobieranej emerytury nie mogło zmienić sytuacji, gdyż z uwagi na datę złożenia wniosku przesłanka negatywna w postaci pobierania świadczenia emerytalnego mogła zostać uchylona najwcześniej od kolejnego miesiąca tj. od stycznia 2024 r. Nie ulega więc wątpliwości, że w rozpatrywanym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. co jest istotne z uwagi na brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Skoro w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 63 ust. 1 u.ś.w. do postępowania zainicjowanego złożonym wnioskiem należało zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne w razie sprawowania opieki nad osobą dorosłą (po ukończeniu 18 roku życia) i legitymującą się stosownym orzeczeniem nie przysługuje, gdyż zostało zastąpione świadczeniem wspierającym, przyznawanym na zasadach i w trybie określonym w u.s.w. W opisywanej sprawie córka Skarżącej ukończyła 18 lat, a zatem nie zostały spełnione przesłanki wymagane do przyznania Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, BP wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną córką;
2. art. 63 ust. 1 u.s.w. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygniecie sprawy w oparciu o przepisu u.ś.r. w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.;
3. art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "K.p.a.", poprzez pozbawienie Skarżącej przysługującego jej świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona, przez co została przez Sąd oddalona w całości.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a.
Na wstępie przyjdzie przypomnieć, że przedmiotem swej skargi BP uczyniła decyzję SKO wydaną w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęganycjnego o które wnioskowała w związku z opieką nad niepełnosprawną od urodzenia córką AS, liczącą 24 lata. Organ swą decyzję negatywną dla wnioskodawczyni oparł m.in. na treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., stwierdzając, że przepis ten ustanawia negatywną dla strony przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócono uwagę, że w grudniu 2023 r. strona skarżąca pobierała emeryturę, która do końca tego miesiąca nie została przez nią zawieszona.
Skarga w niniejszej sprawie okazała się niezasadna, bowiem sposób wykładni oraz zastosowania regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów zmieniających tą ustawę, jaki Kolegium zaprezentowało w swej decyzji nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń ze strony Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W dniu 1 stycznia 2024 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.; zwana dalej u.ś.w.), uzyskał nową brzmienie. Według jego aktualnej treści :
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zmiana jaka nastąpiła w wyniku nowelizacji w/w przepisu względem poprzedniego stanu prawnego oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawny członek rodziny jest osobą, która ukończyła 18 rok życia. Osoby te zostały objęte nową formą wsparcia ze strony Państwa w postaci świadczenia wspierającego. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.
Trafnie Organ odwoławczy stwierdza w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, że w myśl poprzednio obowiązującej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Przesłanka ta w niniejszej sprawie istniała przed 31 stycznia 2023 r. bowiem, co potwierdza jednoznacznie informacja z ZUS Oddział w Bydgoszczy, BP pobrała emeryturę za miesiąc grudzień 2023 roku. Zważyć też należało, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłyną do Organu I instancji dopiero w dniu 27 grudnia 2023 r. Dnia 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy u.ś.w. W myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego - czy to organ odwoławczy, czy to organ I instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28.08.2024 r., sygn. akt IV SA/Po 530/24, LEX nr 3754498)
Wypada przyznać rację Kolegium, które przekonująco podnosi, że w stosunku do wniosków o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonych do końca roku 2023 i rozpatrywanych po tej dacie, należy stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące przed dokonaną nowelizacją wyłącznie w sytuacji, gdy w określonym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji Organ podjął się wyjaśnienia czy prawo, o którą ubiega się skarżąca powstało w jej przypadku przed 1 stycznia 2024 r., czyli czy nie istniały negatywne przesłanki przyznania świadczenia m.in. w postaci prawa do emerytury.
Dokonując tych wyjaśnień Organy obu instancji doszły do trafnej konkluzji, iż w odniesieniu do Strony prawo to nie powstało przed datą wprowadzenia zmiany do ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem w miesiącu grudniu 2023 r. skarżąca posiadała prawo do emerytury, z którego to prawa skorzystała poprzez przyjęcie wypłaty. Zatem z uwagi na czasokres w jakim nastąpiło złożenie wniosku i jego rozpatrzenie oraz towarzyszące tym wydarzeniom pobranie emerytury, nie powstał stan umożliwiający przyjęcie zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 u.ś.w., że skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 roku.
Z uwagi na fakt pobrania emerytury w istotnym dla sprawy okresie miesiąca grudnia 2023 r., umożliwianie skarżącej zawieszenie prawa do emerytury w celu zniesienia negatywnej przesłanki dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło przynieść oczekiwanego przez nią rezultatu w postaci nabycia prawa do tego rodzaju świadczenia w czasie umożliwiającym rozpoznanie wniosku złożonego dnia 27 grudnia 2023 r. na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, tj. przepisów przewidujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą dorosłą. Zatem przekazywanie, jak podnosi pełnomocnik strony skarżącej, informacji o możliwości zawieszenia prawa do emerytury byłoby działaniem bezcelowym z uwagi na przedstawione zmiany ustawodawcze a dodatkowo mogłoby narazić Stronę na utratę dochodów pochodzących z emerytury. W przekonaniu WSA, skarżąca nie mogła w tych warunkach oczekiwać pouczenia jej o możliwości zniesienia przesłanki negatywnej w postaci pobierania świadczenia emertytalnego.
Reasumując, ponieważ strona do 31 stycznia 2023 r. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie z powodu art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie mogła zostać zniesiona przesłanka umożliwiająca nabycie tego prawa, to rozstrzygnięcia organów obu instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jawią się jako zgodne z obowiązującymi unormowaniami procesowymi oraz materialnymi. Ponieważ o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez ustawę przesłanek w chwili złożenia wniosku, a przesłanki te niewątpliwie przed w/w datą nie zaistniały, to w rezultacie Organy nie mogły zastosować w sprawie dotychczasowych przepisów ustawy o świadczeniu pielęgnacyjnym, w tym art. 17 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu przewidującym opiekę nad dorosłym niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie zobligowane były kierować się nowym i jednoznacznym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., które przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad osobą w wieku do ukończenia 18 rok życia. Niewątpliwie Córka strony skarżącej w dniu złożenia wniosku była osobą dorosłą, a to oznacza że nie obejmowała jej nowa hipoteza art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w czynnościach procesowych Organu II instancji, jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 134 § 1 P.p.s.a. Wobec tego zaskarżona decyzja powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w niej skutki.
Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.