II SA/Rz 48/24

II SA/Rz 48/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 2 ust. 7 lit. d, art. 23 ust. 1, art. 28
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Tezy
Nie każda kwota otrzymana od komornika przez osobę pobierającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w okresie pobierania tego świadczenia, jest automatycznie świadczeniem wypłaconym nienależnie, z naruszeniem zasad podziału sumy uzyskanej z egzekucji w zakresie kolejności zaspokajania roszczeń, wynikającej z art. 28 ustawy. Samo bowiem istnienie zaległości wobec funduszu, na dzień wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia tj. w dacie znacznie późniejszej, aniżeli data podziału sumy uzyskanej z egzekucji, nie świadczy o naruszeniu w postępowaniu egzekucyjnym kolejności zaspokajania roszczeń wynikającej z art. 28 ustawy.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 31 października 2023 r. nr SKO.405.ZA.2304.41.2023 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 3 października 2023 r. nr FA.5320.L.1.B.21.22.2023.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 31 października 2023r. nr SK0.405.ZA.2305.42.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: SKO bądź organ odwoławczy) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz, U. z 2023 r. poz. 775 - dalej: K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania M.L. (dalej: Skarżąca) od decyzji Burmistrza K. (dalej: organ I instancji) z dnia 3 października 2023 r. Nr FA.5320.L.1.B.21.22.2023 w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K. i M.L. w okresie od 1 maja 2022 r. do 30 września 2022 r. w wysokości 1 136,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza K. z [...] maja 2022 roku, znak [...] przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dwoje małoletnich dzieci na okres od 1 maja 2022 r. do 30 września 2022 r. w wysokości po 113,54 zł miesięcznie na każde z dzieci.
Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. (dalej: Komornik) w piśmie z 7 sierpnia 2023 r. [...] poinformował, że w okresie, w którym Skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, otrzymała od niego tytułem alimentów, łączną kwotę 4 581,23 zł. w dniach:
r. - 77,42 zł.
r. - 1361,04 zł.
r.- 1227,47 zł.
r. - 1562,80 zł.
r. - 352,50 zł.
Wyżej opisane kwoty, jak wynika z informacji Komornika, Skarżąca otrzymała tytułem uzupełnienia do wysokości pełnej raty alimentów zasądzonych na jej rzecz, przedstawionym komornikowi tytułem wykonawczym.
Skarżąca nie poinformowała o tym fakcie organu przyznającego świadczenie z funduszu alimentacyjnego, który wypłacił za ten sam okres świadczenie z tegoż funduszu alimentacyjnego.
W tej sytuacji, opisaną na wstępie decyzją z 3 października 2023r. organ I instancji uznał, że całkowita kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacona Skarżącej za okres od 1 maja 2022 r. do 30 września 2022 r. w łącznej wysokości 1 136,40 zł. była nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązał ją do zwrotu wypłaconych świadczeń - wraz z odsetkami za opóźnienie, wskazując sposób i formę zwrotu.
W odwołaniu od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości, ewentualnie o zmianę decyzji Skarżąca zarzuciła, że nie miała wiedzy o tym, że nie może pobierać powyższych świadczeń alimentacyjnych - została wprowadzona w błąd. Oświadczyła, że otrzymane kwoty w całości spożytkowała na utrzymanie dzieci i odwołała się do swojej ciężkiej sytuacji materialnej, podając że samotnie wychowuje dwoje dzieci, wyłącznie ze swojego wynagrodzenia za pracę, nie otrzymując żadnych środków pieniężnych od ojca dzieci, poza tym, co wyegzekwuje komornik i przeleje fundusz alimentacyjny.
Powołując się na przepis art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007r. - o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2003r. poz. 1993 - zwana dalej ustawą), zarzuciła, że świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w przepisie, to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechanie), co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, obciąża tylko tego, kto przyjął je w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Tymczasem Skarżącej nie można zarzucić działania w złej wierze.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji SKO, odwołując się do art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1 i 1 a oraz art. 2 pkt 7 ustawy, stwierdziło że wypłacone Skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w pełnej wysokości, jako nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi na mocy art. 2 pkt 7 lit 6 w zw. z art. 28 ustawy, gdyż w okresie ich pobierania Skarżąca otrzymała alimenty od komornika, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy.
SKO wskazało, że o konieczności niezwłocznego informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na jej sytuację (m.in. o uzyskaniu dochodu) Skarżąca była informowana po raz pierwszy na druku wniosku, który złożyła starając się o przyznanie świadczeń rodzinnych, a następnie w pouczeniach zawartych w treści decyzji o przyznaniu przedmiotowych świadczeń. Została także pouczona, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi.
W ocenie organu odwoławczego zbieg wpłat na konto wierzyciela zarówno z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i z tytułu kwot wypłaconych tytułem alimentów w danym okresie rozliczeniowym (w tym samym miesiącu), jest pierwszym warunkiem uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy. Drugim warunkiem jest okoliczność pobrania tych świadczeń przez osobę uprawnioną wskutek świadomego działania lub zawinionego zaniechania. Kumulatywne spełnienie powyższych warunków skutkuje uznaniem, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały pobrane nienależnie i obliguje organ do zobowiązania do ich zwrotu na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a ustawy)
W skardze na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, Skarżąca zarzuciła, że nie miała wiedzy o tym, że nie może pobierać świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co jest podstawową przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Odwołała się też do trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, konieczności ponoszenia wielu wydatków, a także faktu iż nie dysponuje oszczędnościami, które mogłaby przeznaczyć na spłatę należności.
W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 329 ze zm. - dalej: P.p.s.a, ), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następują, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, aniżeli podniesione w jej treści.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie wykazano bowiem w sposób wystarczający spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 7 lit d w zw. z art. 28 ustawy.
Sam bowiem zbieg wpłat na konto wierzyciela tj. zarówno z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i z tytułu kwot uiszczonych tytułem alimentów w danym okresie rozliczeniowym (w tym samym miesiącu) - nie jest wystarczający do uznania, że spełnione zostały przesłanki z art. 2 ust. 7 lit, d ustawy, Okoliczność ta, wskazuje jedynie na możliwość naruszenia kolejności wpłat, o której mowa w art. 28 ustawy, ale nie przesądza w tej kwestii, wymagając dalszych ustaleń, których w sprawie nie poczyniono, wydając zaskarżoną decyzję, bez należytych ustaleń tj. przedwcześnie.
Niewątpliwie, zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do ich zwrotu.
Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 ustawy i obejmuje m.in. przypadek, w którym świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało wypłacone, w sytuacji gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa przyjmuje się, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego, który to obowiązek wynika bezpośrednio z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje art. 28 ustawy, który przewiduje, że środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela ( zob. wyroki NSA z dnia 25 stycznia 2023 r. I OSK 579/22 oraz z dnia 16 czerwca 2020 r. I OSK 1899/19,).
Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2022 r., I OSK 1357/21, w świetle którego art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy znajduje zastosowanie do sytuacji, w której osoba uprawniona do alimentów, w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty. Dla uznania za nienależnie pobrane świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Nie ma natomiast znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Istotną konsekwencją powyższych regulacji jest to, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem organu egzekucyjnego.
Z konstatacji powyższych nie wynika jednak automatyzm w stosowaniu art. 2 ust. 7 lit. d ustawy, w każdym przypadku stwierdzenia zbiegu wpłat, w tym samym okresie rozliczeniowym - istotą problemu nienależnego pobierania świadczeń jest bowiem naruszenie kolejności zaspokajania roszczeń, wynikającej z art. 28 ustawy.
Nie każda bowiem kwota otrzymana od komornika przez osobę pobierającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w okresie pobierania tego świadczenia, jest automatycznie świadczeniem wypłaconym nienależnie, z naruszeniem zasad podziału sumy uzyskanej z egzekucji w zakresie kolejności zaspokajania roszczeń, wynikającej z art. 28 ustawy. Samo bowiem istnienie zaległości wobec funduszu, na dzień wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia tj. w dacie znacznie późniejszej, aniżeli data podziału sumy uzyskanej z egzekucji, nie świadczy o naruszeniu w postępowaniu egzekucyjnym kolejności zaspokajania roszczeń wynikającej z art. 28 ustawy.
Przy wykładni tego przepisu należy mieć na uwadze, że jest to przepis o charakterze egzekucyjnym, który nawiązuje do ogólnych zasad prowadzenia postępowania egzekucyjnego - tj. do art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023r. poz. 1550 - dalej: K.p.c.) - modyfikując ogólne reguły podziału sumy uzyskanej z egzekucji pomiędzy wielu wierzycieli, w zakresie kolejności zaspokaja poszczególnych roszczeń. Przepis ten nie wyłącza jednak ogólnych reguł prowadzenia egzekucji.
Dla rozstrzygnięcia kwestii ewentualnego pobrania świadczenia nienależnie tj. niezgodnie z kolejnością z art. 28 ustawy, koniecznym jest zbadanie prawidłowości podziału sumy uzyskanej z egzekucji.
Zgodnie żart. 28 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 25 - do ich całkowitego zaspokojenia,
należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 26 - do ich całkowitego zaspokojenia
- po należnościach określonych wart. 1025 § 1 pkt 1 K.p.c., a przed należnościami określonymi w art 1025 § 1 pkt 2-10 K.p.c.
Z powyższego w pierwszej kolejności wynika, że wierzytelność, która korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia z sumy uzyskanej z egzekucji to należność z tytułu wypłaconych już osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec takiej treści przepisu, niezwykle istotnym, w kontekście oceny prawidłowości bądź ewentualnego naruszenia kolejności zaspakajania roszczeń, jest moment powstania wierzytelności funduszu, który następuje dopiero po wypłacie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie z chwilą wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu. Dotyczy to zarówno przyznania świadczenia za okresy wsteczne, jak również przyznania świadczenia na przyszłość. Dopiero bowiem z chwilą wypłaty świadczenia z funduszu, można mówić o powstaniu wierzytelności regresowej i dopiero po powstaniu takiej wierzytelności można rozważać, czy w okresie pobierania świadczenia z funduszu, mogło dojść do takiego rozdysponowania sumy uzyskanej z egzekucji, które naruszałoby pierwszeństwo zaspokojenia roszczeń funduszu wynikające z art. 28 ustawy.
Oznacza to, w oczywisty sposób, że wypełnienie hipotezy art. 2 pkt 7 lit. d ustawy możliwe jest wyłącznie po powstaniu wierzytelności wierzyciela alimentacyjnego i wierzytelności funduszu. Istnienie obu wierzytelności jest bowiem warunkiem koniecznym dla możliwości ich egzekwowania i naruszenia kolejności ich zaspokojenia, która wynika z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, a do której odwołuje się art. 2 pkt 7 lit. d ustawy.
Ponadto, zauważyć należy, że omawiany przepis art. 28 ustawy, narzucając określoną kolejność zaspokojenia roszczeń, nie wyłącza - nawet w okresie pobierania świadczeń z funduszu przez wierzyciela alimentacyjnego - wypłaty na jego rzecz świadczeń wyegzekwowanych od dłużnika, z zachowaniem kolejności, o której mowa w art. 28 ustawy. W sytuacji zatem pełnego zaspokojenia, wymagalnych na daną chwilę, roszczeń funduszu na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, możliwe, a nawet konieczne będzie wypłacenie wierzycielowi alimentacyjnemu pozostałych kwot należności na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel alimentacyjny ma bowiem prawo do całkowitego zaspokojenia swoich należności. Taka wypłata nie narusza zasady pierwszeństwa zaspokojenia roszczeń Funduszu, a zatem wypłacone świadczenie nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Późniejsze powstanie kolejnych roszczeń funduszu, które nie zostały zaspokojone w toku dalszej egzekucji, nie może uzasadniać wniosku o nieprawidłowym podziale kwot uzyskanych z egzekucji, na wcześniejszych jej etapach, kiedy świadczenia z funduszu nie zostały jeszcze wypłacone a zatem nie podlegały jeszcze egzekucji.
W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd, zgodnie z którym zaistnienie sytuacji z art. 28 ust. 2 ustawy pozwala na wypłacanie wierzycielowi alimentacyjnemu wyegzekwowanych od dłużnika kwot w pierwszej kolejności, nawet jeżeli w danej dacie istnieją niezaspokojone wierzytelności organu wierzyciela. Sytuacja taka najczęściej ma miejsce, gdy w czasie trwania okresu świadczeniowego (czy też, na jaki przyznano świadczenie), wierzytelności funduszu nie zostały w całości zaspokojone, a wniosek o przyznanie świadczeń na następny okres nie został jeszcze rozpoznany, w tym czasie wierzyciel nie otrzymuje bieżących świadczeń z funduszu (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 18 maja 2020r. II SA/Rz 1817/21).
Dlatego w sytuacji orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 2 ust. 7 lit. d ustawy, koniecznym jest ustalenie nie tylko samego zbiegu świadczeń, ale również tego, że wypłata na rzecz wierzyciela alimentacyjnego - w dacie jej dokonania - nastąpiła z pominięciem pierwszeństwa funduszu wynikającego z art. 28 ustawy. Tylko taka wypłata spełnia warunek z art. 2 ust. 7 lit. d ustawy.
Nawiązując do okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że absolutnie nieprawidłowym jest dokonywanie zbiorczej oceny wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, oraz ich porównywanie ex post z łącznym zestawieniem kwot wypłaconych z tytułu alimentów, a także formułowanie twierdzeń, że skoro w dacie wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, stwierdzono zadłużenia na rachunku funduszu, to wszystkie wcześniej otrzymane kwoty świadczenia alimentacyjnego, otrzymane w zbiegu z wypłatą z tytułu alimentów, stanowią automatycznie świadczenie nienależnie.
Ocena w kwestii nienależnie pobranego świadczenia, sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego i musi uwzględniać dynamiczny charakter tego postępowania oraz konieczność bieżącego rozliczania każdej z wyegzekwowanych kwot, z uwzględnieniem zarówno obowiązujących zasad pierwszeństwa zaspokojenia roszczeń, jak i stanu faktycznego sprawy tj. istniejących na daną chwilę wymagalnych wierzytelności objętych pierwszeństwem zaspokojenia.
Powyższe znajduje również potwierdzenie w ustawowych warunkach ściągania należności od dłużników alimentacyjnych unormowanych w art. 27 ustawy. Wierzytelność funduszu - organu wierzyciela, obejmuje należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i podlega ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów ustawy. Organ wierzyciela, który wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego (dalej: Fundusz) przyłącza się do prowadzonego postępowania, przedkładając w tym celu ostateczną decyzję przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej oraz informację o rozpoczęciu realizacji decyzji i terminie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego w poszczególnych miesiącach. Komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne przekazuje wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego kwoty Funduszowi, do wysokości wypłaconych przez niego świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, zgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 i 2.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie wykazano w sposób wystarczający spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 7 lit d w zw. z art. 28 ustawy. Samo bowiem stwierdzenie, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Skarżąca otrzymała od komornika określone kwoty tytułem alimentów tj. stwierdzenie zbiegu świadczeń, nie oznacza automatycznie, że świadczenie to zostało pobrane nienależnie.
Z treści zaskarżonej decyzji oraz z akt administracyjnych wynika bowiem, że przelewy dokonane przez Komornika Sądowego na rzecz Skarżącej nastąpiły w początkowym okresie pobierania przez nią świadczenia z funduszu i miały dość dużą wartość w porównaniu z kwotami przyznanymi Skarżącej tytułem świadczeń z funduszu. Nadto z akt administracyjnych wynika, że komornik sądowy, prowadzący postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego, dokonywał wpłat również na rzecz Funduszu. Z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z dnia 9 maja 2022 r. wynika, że kwota zobowiązań Skarżącej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiła 0.
Wobec tego, zestawienie wielkości kwot przelanych przez komornika z datami i wielkością kolejnych wypłat z funduszu alimentacyjnego, daje podstawy do twierdzenia, że kwoty uzyskane z egzekucji przez komornika sądowego, mogły przewyższać - istniejące w dacie ich uzyskania i podziału pomiędzy wierzycieli - wymagalne należności funduszu, korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia. Może to oznaczać, że wypłaty dokonane przez Komornika nie nastąpiły niezgodnie z kolejnością określoną z art. 28 ustawy. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do treści ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w K. w dniu 5 kwietnia 2022 r. Skarżąca uprawniona była do pobierania alimentów na dwoje małoletnich dzieci w kwocie łącznej 1900 zł. miesięcznie od 5 kwietnia 2022r. ( k. 2 akt org. I inst.) a z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z 4 września 2023 r., sporządzonego w ramach wyjaśnienia dokonanych przelewów na rzecz Skarżącej, wynika, że przekazane Skarżącej należności stanowiły uzupełnienie do wysokości pełnej raty zasądzonych alimentów, zgodnie z przedłożonym komornikowi tytułem wykonawczym.
Niezależnie od powyższego, skoro w ramach podziału kwot uzyskanych z egzekucji, Komornik dokonywał również przelewów na rzecz Funduszu, spłacając należności z tytułu wypłaconych Skarżącej świadczeń alimentacyjnych - które to kwoty podlegają rozliczeniu w przedmiotowej sprawie, w takim zakresie, w jakim stanowią zaspokojenie roszczeń funduszu zgodnie z art. 27 i pomniejszają wymagalną wierzytelność funduszu, wyprzedzającą w kolejności zaspokojenia inne wierzytelności - to ewentualne przypisanie Skarżącej do zwrotu nienależnie pobrane świadczenie, nie może obejmować całkowitej kwoty świadczenia pobranego przez Skarżącą od 1 maja 2022 r. do 30 września 2022 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu, zadaniem organu I instancji będzie ustalenie okoliczności prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji i zbadanie, czy w dacie poszczególnych wypłat dokonanych przez Komornika na rzecz Skarżącej, tytułem alimentów istniały wymagalne, niezaspokojone należności Funduszu korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia z art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Jeżeli na datę poszczególnych wypłat nie było niezaspokojonych wierzytelności Funduszu, należy uznać, że wypłata nastąpiła zgodnie z kolejnością wynikającą z art. 28 ust. 1 pkt 1- 3 ustawy.
W przeciwnym razie, za nienależnie pobraną należy uznać taką kwotę wypłaconego Skarżącej świadczenia, która odpowiada kwocie alimentów pobranych z naruszeniem kolejności zaspokojenia roszczeń wynikającą z art. 28 ust. 1 pkt 1- 3 ustawy.
Reasumując, do uznania świadczenia alimentacyjnego za nienależnie pobrane na podstawie art. 2 ust. 7 lit. d ustawy, nie jest wystarczającym wykazanie samego zbiegu świadczeń tj. wykazanie że Skarżąca pobrała jednocześnie świadczenie alimentacyjne oraz wypłatę tytułem alimentów od komornika sądowego. Koniecznym jest wykazanie, że wypłata dokonana tytułem alimentów została dokonana z naruszeniem kolejności zaspokajania roszczeń wynikającej z art. 28 ustawy. Sam bowiem zbieg świadczeń nie jest dowodem na naruszenie tej kolejności. Koniecznym jest wykazanie, że suma uzyskana z egzekucji została przekazana na rzecz wierzyciela alimentacyjnego, z pominięciem pierwszeństwa zaspokojenia wymagalnej w tej dacie wierzytelności funduszu.
Dla uznania świadczenia alimentacyjnego za nienależnie pobrane na podstawie art. 2 ust. 7 lit. d nie wystarczy również stwierdzenie, że na dzień wydania decyzji o zwrocie tego świadczenia na rachunku funduszu odnotowano zadłużenie. Samo bowiem istnienie zadłużenia - oceniane post factum- nie jest dowodem na naruszenie, wdacie podziału sumy uzyskanej z egzekucji komorniczej- kolejności zaspokajania roszczeń wynikających z art. 28 ust. 1 pkt 1- 3 ustawy.
W przedmiotowej sprawie organy obu instancji, stosując wadliwą wykładnię przepisów art. 2 ust. 7 lit. d w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1- 3 ograniczyły postępowanie dowodowe w sprawie, przez co nie wykazały, że kwoty wypłacone Skarżącej przez Komornika zostały jej przekazane z naruszeniem opisanej wyżej kolejności zaspokajania roszczeń.
Brak opisanych ustaleń przesądza o nienależytym ustaleniu stanu faktycznego sprawy z obrazą art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł przełożyć się na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.