II SA/RZ 471/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku K.M. o udostępnienie ksiąg metrykalnych (urodzeń do 1923 r., małżeństw i zgonów do 1943 r.) w celu ich zeskanowania. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego oraz Wojewoda Podkarpacki odmówili udostępnienia części ksiąg, argumentując, że księgi te, będące często księgami łączonymi (zawierającymi różne rodzaje aktów lub akty z wielu lat w jednym woluminie), nie stały się jeszcze materiałem archiwalnym, ponieważ nie upłynął przewidziany w Prawie o aktach stanu cywilnego (P.a.s.c.) okres ich przechowywania w urzędzie. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Prawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (u.n.z.a.) oraz P.a.s.c., wskazując, że po upływie 100 lat dla aktów urodzeń i 80 lat dla aktów małżeństw i zgonów, akta te powinny być udostępniane na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, nawet jeśli nie zostały jeszcze przekazane do archiwum państwowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przychylił się do stanowiska skarżącego. Sąd uznał, że organy błędnie interpretują przepisy, utożsamiając okres przechowywania ksiąg w urzędzie z okresem, po którym akta stają się materiałem archiwalnym dostępnym na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Sąd podkreślił, że art. 130 ust. 4 P.a.s.c. w związku z art. 16a i 16b u.n.z.a. nakłada obowiązek udostępniania akt po upływie wskazanych terminów, niezależnie od tego, czy księgi zostały już przekazane do archiwum. Sąd zwrócił uwagę, że odmienna interpretacja prowadziłaby do absurdalnych sytuacji, w których akta starsze niż 100 lat nie byłyby dostępne przez kolejne dekady z powodu ich połączenia w jednym woluminie z aktami młodszymi. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od Wojewody na rzecz skarżącego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad udostępniania ksiąg metrykalnych do skanowania po upływie okresów przechowywania, zwłaszcza w kontekście ksiąg łączonych i interpretacji przepisów P.a.s.c. oraz u.n.z.a.
Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów P.a.s.c. i u.n.z.a. w kontekście udostępniania akt stanu cywilnego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów materiałów archiwalnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy księgi stanu cywilnego, które nie zostały jeszcze przekazane do archiwum państwowego, ale upłynął dla nich okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego (100 lat dla urodzeń, 80 lat dla małżeństw i zgonów), mogą być udostępniane do skanowania na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, księgi stanu cywilnego, dla których upłynął okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, podlegają udostępnianiu do skanowania na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, niezależnie od tego, czy zostały już przekazane do archiwum państwowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego (art. 130 ust. 4) w związku z ustawą o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (art. 16a, 16b) nakładają obowiązek udostępniania akt po upływie wskazanych terminów (100/80 lat), a okres przechowywania w urzędzie nie jest tożsamy z okresem udostępniania. Odmienna interpretacja prowadziłaby do absurdalnych sytuacji i ograniczałaby prawo dostępu do materiałów archiwalnych.
Czy księgi stanu cywilnego stanowiące jedną całość (księgi łączone) mogą być udostępniane do skanowania tylko w części, dla której upłynął okres przechowywania, czy też cały wolumin staje się dostępny dopiero po upływie najdłuższego okresu przechowywania dla wszystkich zawartych w nim akt?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd uznał, że zasady przechowywania akt stanu cywilnego nie mają bezpośredniego przełożenia na zasady ich udostępniania. Po upływie odpowiednich terminów (100/80 lat) akta powinny być udostępniane, a trudności techniczne związane z księgami łączonymi nie mogą ograniczać zasady powszechnego dostępu.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące okresu przechowywania ksiąg (art. 128 ust. 1 P.a.s.c.) regulują jedynie czas ich pozostawania w urzędzie i przekazywania do archiwum, a nie zasady udostępniania. W przypadku ksiąg łączonych, udostępnianie powinno nastąpić po upływie terminu dla poszczególnych rodzajów aktów, a kwestie techniczne nie mogą stanowić przeszkody dla realizacji prawa dostępu.
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.a.s.c. art. 128 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
P.a.s.c. art. 130 § 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
u.n.z.a. art. 16a § 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
u.n.z.a. art. 16b § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
u.n.z.a. art. 16d § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.a.s.c. art. 11 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
P.a.s.c. art. 2 § 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 156
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.a.s.c. art. 28 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
P.a.s.c. art. 28 § 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Po upływie okresu przechowywania ksiąg stanu cywilnego w urzędzie (100 lat dla urodzeń, 80 lat dla małżeństw i zgonów), akta te stają się materiałem archiwalnym i podlegają udostępnianiu na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, niezależnie od ich przekazania do archiwum państwowego. • Kwestia ksiąg łączonych i okresu przechowywania nie może stanowić przeszkody w udostępnianiu aktów, dla których upłynął wymagany termin. • Zasada powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych (art. 16a u.n.z.a.) jest nadrzędna.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów administracji oparta na tym, że księgi nie stały się jeszcze materiałem archiwalnym z powodu nieupływu okresu przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, co uniemożliwia udostępnienie do skanowania.
Godne uwagi sformułowania
Okres przechowywania nie jest równoznaczny z okresem udostępniania akt. • Sama teoretyczna możliwość ograniczeń w dostępie do materiałów archiwalnych bez dokładnej analizy ksiąg stanu cywilnego nie może być podstawą do wydania decyzji odmownej. • Kwestia przechowywania akt i zasad z tym związanych nie ma bezpośredniego przełożenia na kwestię udostępniania tych akt.
Skład orzekający
Karina Gniewek-Berezowska
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Mazur-Selwa
członek
Maria Mikolik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad udostępniania ksiąg metrykalnych do skanowania po upływie okresów przechowywania, zwłaszcza w kontekście ksiąg łączonych i interpretacji przepisów P.a.s.c. oraz u.n.z.a."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów P.a.s.c. i u.n.z.a. w kontekście udostępniania akt stanu cywilnego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów materiałów archiwalnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy dostępu do historii rodzinnej i dziedzictwa, co jest tematem interesującym dla szerokiego grona odbiorców. Wyjaśnia zawiłości prawne związane z udostępnianiem starych dokumentów.
“Chcesz zeskanować stare akty urodzenia przodków? Sąd wyjaśnia, kiedy możesz to zrobić!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.