II SA/Rz 458/24

II SA/Rz 458/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-08-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/
Piotr Godlewski
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 177
art. 54 ust. 8, art. 54 w ust. 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 16 lutego 2024 r. nr SKO.4111.1409.3191.2023 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 21 listopada 2023 r. nr DŚR.5212.4111.D.186.2023.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A.W. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 16 lutego 2024 r., znak SKO.4111.1409.3191.2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] (dalej: organ I instancji) z 21 listopada 2023 r., nr DŚR.5212.4111.D.186.2023 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy Skarżąca w grudniu 2022 r. zawnioskowała o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad swoim niepełnosprawnym synem. Decyzją z 5 grudnia 2022 r. nr DŚR.5212.4111.D.171.2022 Burmistrz Gminy [...] przyznał Skarżącej przedmiotowe świadczenie na okres od 1 grudnia 2022 r. do 30 września 2023 r.
Dnia 1 sierpnia 2023 r. Starosta [...] (dalej: Starosta) zawarł ze Skarżącą i jej mężem umowę o świadczenie usług na warunkach zlecenia, dotyczącą zasad pełnienia przez męża Skarżącej wraz ze Skarżącą funkcji rodziny zastępczej zawodowej.
W dniu 8 sierpnia 2023 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne, w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranego przez Skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 sierpnia do 30 września 2023 r. przyjmując, że Skarżąca, zawierając umowę o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej, podjęła pracę zarobkową - co jest sprzeczne z przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadczy o nienależnym pobraniu tego świadczenia i wymaga orzeczenia o obowiązku jego zwrotu.
Opisaną na wstępie decyzją z 21 listopada 2023 r. organ I instancji, na podstawie art. 104 w zw. z art. 7 i 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz . U z 2023 r. poz. 775 ze zm.- dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 20, art. 25 ust. 1, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z zm. - dalej u.ś.r.) postanowił:
1. uznać że, wypłacone Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na syna, za okres od 1 sierpnia 2023 r. do 30 września 2023 r., w wysokości 4916,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym.
2. zobowiązać Skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Skarżąca i jej mąż, na podstawie podpisanej ze Starostą umowy zlecenia, od dnia 1 sierpnia 2023 r. pełnią funkcję zawodowej rodziny zastępczej. Zawarcie takiej umowy - zgodnie z art. 54 ust. 8 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j Dz.U.2024.177, dalej: w.r.s.p.z.) oznacza podjęcie innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Stanowi to zatem bezpośrednią przeszkodę do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwoływaniu od powyższej decyzji Skarżąca, wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, poprzez orzeczenie w decyzji, że świadczenie jest nienależnie pobrane i orzeczenie zwrotu świadczenia, co spowodowało, że organ przed uprawomocnieniem się decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, zobowiązał stronę do jego zwrotu.
Zarzuciła też naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że zawarcie umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej, bez wynagrodzenia, jest podjęciem innej pracy zarobkowej, a także nieuwzględnienie w ocenie stanu faktycznego i prawnego treści art. 54 ust. 6 w.r.s.p.z. który wskazuje, że jeżeli umowę zawierają małżonkowie, wynagrodzenie przysługuje małżonkowi wskazanemu w umowie, a także nieuwzględnienie zapisu § 5 ust 1 umowy o prowadzeniu rodziny zastępczej zawodowej, stanowiącego że z tytułu zawartej umowy wynagrodzenie przysługuje tylko mężowi Skarżącej.
Po rozpoznaniu odwołania Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, w kwestii objęcia jedną decyzją zarówno rozstrzygnięcia o uznaniu wypłaconego świadczenia za nienależne jak i rozstrzygnięcia o jego zwrocie, SKO wskazało, że ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302) wprowadzone zostało pojęcie jednej "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych", wobec czego procedowanie organu w przedmiotowej sprawie było prawidłowe.
W kwestii warunków pobierania świadczenia pielęgnacyjnego SKO wskazało na konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uzasadnione koniecznością stałego codziennego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Odwołując się do art. 3 pkt 22 u.ś.r., SKO podkreśliło że podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Ponieważ na podstawie art. 54 ust. 8 w.r.s.p.z., do zawartej przez Skarżącą i jej męża umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej mają zastosowanie przepisy dotyczące umowy zlecenia, w ocenie SKO z chwilą podpisania takiej umowy, Skarżącą należy traktować jak osobę, która podjęła inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Oznacza to utratę przesłanek przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na swoje dziecko i stanowi przeszkodę do dalszego pobierania tego świadczenia.
SKO, przyznając rację organowi I instancji zaznaczyło, że bez znaczenia pozostają argumenty Skarżącej, co do tego, że nie pobiera ona osobiście żadnego wynagrodzenia z tytułu zawartej umowy o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej, gdyż zgodnie z umową przysługuje ono w całości wyłącznie mężowi. Skarżąca została wskazana w umowie jako zleceniobiorca, który pełni funkcję zawodowej rodziny zastępczej, której to rodzinie przysługuje wynagrodzenie. W ocenie organu fakt, że płatności z tytułu realizacji umowy będą dokonywane wyłącznie na rzecz osoby wskazanej w umowie - w tym wypadku małżonka Skarżącej - nie ma znaczenia dla oceny przesłanek zwrotu świadczenia.
Kolegium zaznaczyło również, że Skarżąca została należycie poinformowana o przepisach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego na każdym etapie postępowania administracyjnego przed organem I instancji. Dotyczy to również obowiązku informowania organu o zmianach, mających istotny wpływ na prawo do świadczenie pielęgnacyjnego. Do takiej zmiany bez wątpienia należy fakt podjęcia innej pracy zarobkowej. Skarżąca nie poinformowała organu I instancji o podpisaniu umowy w dniu 1 sierpnia 2023 r., w związku z czym świadczenia za sierpień i wrzesień zostały wypłacone. Podlegają zatem zwrotowi wraz z odsetkami, jako świadczenia nienależnie pobrane.
W skardze na powyższą decyzję, Skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie - art. 2 ust. 1 pkt. 11 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U 2024.475- dalej: p.z.i.r.p.).
2. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy w postaci nieprawidłowo ocenionego materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Uzasadniając skargę Skarżąca wskazała przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 poz.1061, dalej: K.c.) oraz ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 1465 dalej: K.p.) podkreślając, że praca musi być świadczona za wynagrodzeniem. Natomiast inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawych, w tym umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej, lub umowy o pomocy przy zbiorach w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Skarżąca zauważyła, na podstawie wspomnianej wyżej umowy ze Starostą nie można mówić o wykonywaniu przez Skarżącą innej pracy zarobkowej ze względu na brak wynagrodzenia, jak również na brak jakiegokolwiek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i odprowadzania składek do ZUS w jej imieniu.
Wskazała również, że obowiązujące prawo nie dopuszcza takiej możliwości, aby tylko jeden współmałżonek tworzył rodzinę zastępczą, dlatego też oboje małżonkowie muszą widnieć w umowie o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej, aczkolwiek tylko jeden z nich pobiera za to wynagrodzenie. W tym przypadku jest to mąż Skarżącej.
Powołała się również na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie którym małżonek, który został stroną umowy dot. pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, a nie pobierał wynagrodzenia z tego tytułu, nie realizuje żadnej z form pracy zarobkowej, gdyż w pracy zarobkowej celem jest przede wszystkim osiągnięcie zarobku. Tymczasem osoba zobligowana do zawarcia umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej, z tytułu której nigdy nie uzyska żadnego wynagrodzenia, wykonuje pracę lub świadczy inne usługi w rozumieniu art. 2 ust.1 pkt. 11 p.z.i.r.p.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024r. Skarżąca wskazała na brak synchronizacji pomiędzy prawem rodzinnym – wymagającym aby prowadzenie rodziny zastępczej przez osoby pozostające w związku małżeńskim odbywało się na postawie umowy zawartej z oboma małżonkami, a prawem administracyjnym, które tego wymogu nie respektuje. Dodała, że w ramach prowadzonej z mężem rodziny zastępczej mogła zostać objęta - na podstawie dodatkowej umowy - prawem do ubezpieczenia społecznego. Nie skorzystała jednak z tej możliwości, z uwagi na wcześniejszą rezygnację z zatrudnienia na poczet sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, z tytułu której pobierała świadczenie pielęgnacyjne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.– dalej: P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Uwzględniając skargę na decyzję bądź postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
W tak określonych granicach zaskarżenia, skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało uwzględnić, głównie z przyczyn naprowadzonych w treści skargi.
W sprawie nie ma sporu, co do tego że Skarżąca, co do zasady, była uprawniona do pobierania przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organów uprawnienie to utraciła z chwilą podpisania umowy o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej.
W ocenie organów obu instancji, mimo że wynagrodzenie z tytułu prowadzenia zawodowej rodziny zastępczej, na mocy zawartej przez małżonków umowy, przysługuje wyłącznie mężowi Skarżącej, to i tak Skarżącą, jako stronę umowy zawartej na warunkach zlecenia, należy traktować jako osobę, która wykonuje pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Skoro zatem, z chwilą zawarcia przedmiotowej umowy, Skarżąca podjęła inną pracę zarobkową – utraciła tym samym prawo do przysługującego jej uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego na własne dziecko. Ponieważ organ nie miał na bieżąco wiedzy o wyżej opisanych okolicznościach i świadczenie było Skarżącej wypłacane, mimo ustania przesłanek do jego przyznania – podlega ono zwrotowi, jako świadczenie nienależnie pobrane, co łączy się z obowiązkiem zapłaty odsetek.
Zdaniem Sądu wyżej przedstawione stanowisko organów jest błędne.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że organy obu instancji niesłusznie uznały, że zawarta przez Skarżącą i jej męża umowa o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej jest umową zlecenia.
Niewątpliwie jest to umowa, do której w sprawach nieuregulowanych, mają odpowiednie zastosowanie przepisy o umowie zlecenia, jednakże umowa zawarta przez Skarżącą nie jest typową umową zlecenia, stanowiąca inną formę zatrudnienia, o której mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Zgodnie art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Sąd popiera stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do stosowania definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r. do art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 maja 2023 r., I OSK 16/23 z definicji ustawowej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wynikają dwa wnioski: pierwszy to szerokie rozumienie tego pojęcia z punktu widzenia rodzajów stosunków prawnych, na podstawie których może nastąpić zatrudnienie, czy też może być wykonywana inna praca zarobkowa, zaś drugi to stwierdzenie, że ustawodawca spełnienia tej definicji nie połączył z żadnym zakresem, czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym, jak również spełnienie tej definicji jest niezależne nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego czy takie dochody są uzyskiwane. Dlatego też dla ustalenia, czy spełniona została ustawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, istotne jest czy osoba starająca się o świadczenie rodzinne nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r., czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej.
Przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawiera szczegółowe wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia. Norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia.
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że umowa zawarta przez Skarżącą i jej męża, nazwana umową o świadczenie usług na warunkach zlecenia, dotycząca prowadzenia zawodowej rodziny zastępczej zawarta została na podstawie art. 54 w ust. 3 w.r.s.p.p., w którym określone zostały przedmiotowo istotne elementy tej umowy. Przepis ten dopuszcza możliwość wskazania w treści umowy, któremu z małżonków przysługuje wynagrodzenie z tytułu wykonywania umowy przez małżonków (ust. 6). W zakresie nieuregulowanym ustawą, do umowy mają zastosowanie przepisy K.c. dotyczące umowy zlecenia (ust. 8).
Wyjaśnienia wymaga zatem kwestia charakteru przedmiotowej umowy.
Zdaniem Sądu, umowa ta należy do kategorii umów cywilnoprawnych nienazwanych. Źródłem tego rodzaju umów jest wywodząca się z przepisów prawa cywilnego swoboda kontraktowania (swoboda zawierania umów). W świetle tych przepisów strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Do umów nienazwanych zawieranych na terenie RP zastosowanie będą miały, co do zasady, ogólne normy prawa cywilnego dotyczące czynności prawnych i umów oraz, co ważne, odpowiednio - analogiczne przepisy regulujące najbardziej zbliżony (podobny) typ umowy nazwanej. Umowy nienazwane podlegają jednak, jeśli takowy istnieje, reżimowi prawnemu wyznaczonemu przez przepisy szczególne.
Nie sposób zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów, że umowa zawarta przez Skarżącą i jej męża ze Satrostą jest umową -zleceniem. Na zasadzie art. 54 ust. 8 w.r.s.p.z. do umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej przepisy K.c. dotyczące umowy zlecenia mają jedynie odpowiednie zastosowanie. Odpowiednie stosownie przepisów polega natomiast na stosowaniu ich wprost lub z modyfikacjami albo niezastosowaniu ich wcale. W praktyce przepisy te, z uwagi na specyfikę usługi świadczonej przez rodzinę zastępczą będą miały ograniczone znaczenie.
O wyłączeniu zawartej przez Skarżącą umowy o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej z kręgu umów, o których mowa art. 3 pkt 22 u.ś.r. przemawia, w ocenie Sądu, również ta okoliczność, że umowa stanowiąca przedmiot rozważań w sprawie, z założenia została zawarta przez Skarżącą jako umowa nieodpłatna, nie skutkująca możliwością otrzymywania jakiegokolwiek wynagrodzenia. Wbrew stanowisku organów, fakt ten nie pozostaje bez znaczenia w przedmiotowej sprawie.
Zgodnie z wyżej powołaną linią orzeczniczą, nie ulega wątpliwości że ustawodawca nie połączył definicji innej pracy zarobkowej ani z zakresem tej pracy (czy to etatowym czy też czasowym), ani z wysokością czy też samym faktem uzyskiwania dochodów. Sam fakt braku dochodu nie świadczy bowiem o niepozostawaniu w stosunku zatrudnienia (por. wyroki NSA z dnia 19 marca 2024 r. I OSK 351/23), zwłaszcza w sytuacji wykonywania uprawnień pracowniczych, z którymi nie wiąże się wypłata wynagrodzenia. Nie można jednak nie zauważyć, że ocena powyższa została sformułowana na gruncie stosunków prawnych, w naturze których leży odpłatność – umowy o pracę oraz innych, uznawanych za porównywalne form zarobkowania – a tymczasowy brak wynagrodzenia wynikał głównie z decyzji strony o korzystaniu z uprawnień wynikających z tego stosunku prawnego (np. urlopu wychowawczego).
Tymczasem w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z umową, która w stosunku do jednego z małżonków, zawierającego umowę o prowadzenie rodziny zastępczej, została przez ustawodawcę pomyślana jako umowa o charakterze nieodpłatnym, sprowadzająca się do zobligowania jednego z małżonków do partycypowania w prowadzeniu rodziny zastępczej przez drugiego z małżonków. Ratio legis takiego unormowania należy upatrywać w specyficznym charakterze współpracy małżeńskiej, mającej miejsce we wspólnym domu, wraz z własnymi dziećmi, w ramach której konieczny jest świadomy udział współmałżonka i jego zgoda na rozpoczęcie prowadzenia zawodowej rodziny zastępczej przez osobę pozostającą w związku małżeńskim. Inaczej bowiem mogłoby ucierpieć dobro małoletnich pozostających pod opieką.
Nie można jednak pomijać faktu, że małżonek godzący się na prowadzenie przez współmałżonka zawodowej rodziny zastępczej, nie ponosi głównego ciężaru prowadzenia rodziny zastępczej, wobec czego nie jest objęty indywidualnym wynagrodzeniem ani ograniczeniami w podejmowaniu własnej pracy zawodowej. To właśnie, w ocenie Sądu, świadczy o tym, że w stosunku do takiego małżonka, umowy o prowadzenie rodziny zastępczej w sposób nieodpłatny, nie można stawiać na równi z podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Umowa taka ma bowiem zupełnie odmienny sens i cel. Co więcej, brak przystąpienia do takiej umowy przez oboje małżonków, uniemożliwiałby w ogólne prowadzenie zawodowej rodziny zstępczej przez małżonka ponoszącego główny ciężar funkcjonowania takiej rodziny, który z tego tytułu pobiera wynagrodzenie.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, należy podkreślić że Skarżąca, zawierając umowę o prowadzenie zawodowej rodziny zastępczej - jako osoba towarzysząca mężowi, który wziął na siebie główny ciężar prowadzenia zawodowej rodziny zastępczej - nie miała możliwości osiągnięcia jakiekolwiek wynagrodzenia (§ 5 umowy) z tytułu prowadzenia rodziny zastępczej i w przeciwieństwie do męża nie została, z tytułu zawartej umowy, objęta zakazem podejmowania pracy zawodowej ( § 6 umowy). Jak sama podała, istniała możliwość aby została zgłoszona do ubezpieczenia, na podstawie odrębnej umowy, jednakże umowy takiej nie zawarła z uwagi na wcześniejszą rezygnację z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Pozwala to wnioskować, że zgodnie z celami przyświecającymi zawartej umowie, Skarżąca jako osoba towarzysząca mężowi w prowadzeniu rodziny zstępczej, ma możliwość podejmowania innej pracy zarobkowej, z której to możliwości zrezygnowała na rzecz pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad własnym niepełnosprawnym dzieckiem. Nie można zatem stawiać przedmiotowej umowy na równi z podjęciem zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt. 22 u.ś.r.
Powyższe, w ocenie Sądu, świadczy o tym, że omawiana umowa nie jest umową z kręgu umów, o których mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Skarżąca, w związku z zawarciem umowy o prowadzenia zawodowej rodziny zastępczej, nie pozostaje zatem w zatrudnieniu, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., gdyż nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Tym samym, w przedmiotowej sprawie, nie odpadła podstawa prawna wypłacenia Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za czas po zawarciu spornej umowy, a wobec tego świadczenie to nie podlega zwrotowi.
Z przyczyn powyżej wskazanych i opisanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a należało orzec jak w sentencji wyroku.