II SA/Rz 444/25

II SA/Rz 444/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Kłoda-Szeliga
Magdalena Józefczyk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2025 r. nr SKO.4111/483/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 21 sierpnia 2024 r. nr SR.5212.33.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej A. D. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 444/25
UZASADNIENIE
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO") z 28 stycznia 2025 r. nr SKO.4111/483/2024 wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.").
Jak wynika z uzasadnienia i akt sprawy wnioskiem z 18 grudnia 2023 r. A.S. (dalej: "skarżąca", "wnioskodawczyni") zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B.S. Wymieniona legitymuje się orzeczeniem z [...] lutego 2024 r. nr [...] z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...] grudnia 2023 r.
Wójt uznał, że nie została spełniona przesłanka o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), co powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane.
Odwołanie od tej decyzji złożyła wnioskodawczyni i zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części normy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zwróciła się o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Wskazaną na wstępie decyzją z 28 stycznia 2025 r. SKO w Rzeszowie uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o odmowie przyznania A.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką B.S., legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium przytoczyło treść art. 63 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm. – dalej w skrócie: "u.ś.w.") i zauważyło, że treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. jednoznacznie wskazuje, że przepisy dotychczasowe (tzw. "stare zasady") zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych mają zastosowanie w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, do których prawo powstało w okresie do 31 grudnia 2023 r. a zatem najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. strona spełniła wszystkie warunki materialnoprawne prawa do świadczenia.
SKO wyjaśniło, że dla przyjęcia spełnienia warunków prawa do świadczenia w zakresie uzasadniającym przyjęcie, że prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. konieczne jest spełnienie następujących warunków:
- powstanie znacznego stopnia niepełnosprawności strony orzeczonego orzeczeniem zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (lub innego równoważnego - w tym orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji) musi się datować w okresie do dnia 31 grudnia 2023 r.;
- wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności (składany - bez uwzględnienia kryterium kontynuacji, o którym stanowi art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym) powinien być złożony najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r., lub
- wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (stanowiący kontynuację poprzednich orzeczeń, o którym stanowi art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym) powinien być złożony w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności,
- wniosek strony wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami powinien zostać złożony do dnia 31 grudnia 2024 r. lub po tej dacie najpóźniej w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium uznało, że art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie będzie miał zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniło, że jeżeli strona ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - wydanym wprawdzie na podstawie wniosku z grudnia 2023 r. - to jednak zasadnicze znaczenie będzie miało po pierwsze, od jakiej daty orzeczono znaczny stopnień niepełnosprawności, po drugie czy strona zachowała termin do złożenia wniosku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. do dnia 31 grudnia 2024 r. lub w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności.
Jak podało Kolegium w okolicznościach sprawy orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od grudnia 2024 r. Należało zatem przyjąć, że do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie tego orzeczenia osoba niepełnosprawna legitymowała się znacznym stopniem niepełnosprawności. Istotnym jest jednak fakt, że orzeczenie zostało wydane [...] lutego 2025 r. (uwaga Sądu: orzeczenie wydano [...] lutego 2024 r.), a strona nie zachowała w niniejszej sprawie koniecznego warunku formalnego zachowania prawa do świadczenia na podstawie art. 63 ust 1 u.ś.w. w zw. z art. 24 ust. 2a u.ś.r., tj. nie zachowała terminu do wniesienia wniosku. Zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, z zastrzeżeniem, że nie wcześniej jednak niż od dnia, od którego orzeczono znaczny stopnień niepełnosprawności.
Wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie świadczenia, który nie spełniał wymogów w zakresie skutecznego wszczęcia postępowania. Był to wniosek, który nie został złożony ze wszystkimi wymaganymi prawem - prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Na dzień złożenia wniosku, tj. 18 grudnia 2023 r., jak również do dnia 31 grudnia 2023 r. w obrocie prawnym brak było orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zostało ono wydane dopiero [...] lutego 2024 r. W konsekwencji wniosek strony złożony 18 grudnia 2023 r. nie spełniał warunku ustawowego, przesądzającego o zachowaniu prawa do świadczenia.
Brak złożenia wniosku na zasadach określonych w art. 24 ust. 2 u.ś.r., wyłącza przyjęcie spełnienia warunków do kontynuacji prawa do świadczenia z zastosowaniem przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w., określającego warunki zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO stwierdziło, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na merytoryczne rozstrzygnięcie i wydanie orzeczenia reformatoryjnego, gdyż przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., na jaką powołuje się organ I instancji nie ma znaczenia prawnego.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.S. – reprezentowana przez adw. M.Ż. zwróciła się o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepisy te uniemożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., po dniu wejścia w życie ww. ustawy w przypadku, w którym na dzień złożenia wniosku nie istniało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, że wszystkie przypadki, w których istnieje możliwość utworzenia prawa świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
W ocenie skarżącej skoro zarówno jej wniosek inicjujący postępowanie, jak również wniosek osoby wymagającej opieki zostały złożone przed końcem 2023 r. i orzeczenie stwierdza istnienie znacznego stopnia niepełnosprawności począwszy od daty sprzed wejścia w życie u.ś.w., to stwierdzić należy, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. (orzeczenie o niepełnosprawności wydane dopiero w 2024 r. jedynie deklaratoryjnie potwierdziło spełnienie jednej z nich). Wobec powyższego świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. powinno zostać przyznane skarżącej. Na poparcie swego stanowiska skarżąca powołała orzeczenia sądów administracyjnych.
Skarżąca zwróciła także uwagę na błędne daty wskazane przez Kolegium w treści uzasadnienia a mianowicie znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] grudnia 2023 r., a nie od grudnia 2004 r., zaś orzeczenie wydane zostało [...] lutego 2024 r. a nie [...] lutego 2025 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) kontrola działalności administracji oznacza badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, a jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."), stanowiący, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym wobec wniosku skarżącej i braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Kolegium, na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Dokonując kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzającą ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa.
Uwzględnienie skargi w niniejszej sprawie nastąpiło z uwagi na fakt naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i następnie zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci rozstrzygnięcia o odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego – art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.
Decyzjami tymi odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.
Przy czym organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na powstanie u B.S. niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Skutkiem tego wyroku, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, istnieje konieczność dokonania oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., czego nie uczynił organ I instancji.
Jego błędne stanowisko w tym zakresie zostało zweryfikowane w zaskarżonej decyzji, w której Kolegium prawidłowo uznało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie uznanej za niekonstytucyjną części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Organ II instancji uznał natomiast, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem w rozpoznawanej sprawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie będzie miał zastosowania. Wnioskodawczyni do dnia 31 grudnia 2023 r. nie złożyła wniosku o przyznanie świadczenia ze wszystkimi wymaganymi prawem - prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Na dzień złożenia wniosku, tj. 18 grudnia 2023 r., jak również do dnia 31 grudnia 2023 r. w obrocie prawnym brak było orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazało Kolegium zostało ono wydane dopiero [...] lutego 2024 r. (uwaga Sądu orzeczenie datowane jest na dzień: [...] lutego 2024 r.). W konsekwencji Kolegium uznało, że wniosek strony złożony 18 grudnia 2023 r. nie spełniał warunku ustawowego, przesądzającego o zachowaniu prawa do świadczenia. Brak złożenia wniosku na zasadach określonych w art. 24 ust. 2 u.ś.r., wyłączyło przyjęcie spełnienia warunków do kontynuacji prawa do świadczenia z zastosowaniem przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w., określającego warunki zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu wnioski takie są nieuprawnione i nie znajdują oparcia w zebranym materiale dowodowym. Kolegium trafnie wskazało na brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w., niemniej jednak dopuściło się błędnej interpretacji tego przepisu.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Powyższy przepis znajduje się w rozdziale 7 u.ś.w. zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy". W ust. 1 przewiduje on sytuacje w których - pomimo wejścia w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. ustawy
o świadczeniu wspierającym, nadającej nową treść m. in. art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotyczącemu świadczenia pielęgnacyjnego - organy stosują ten przepis w jego dotychczasowym jego brzmieniu. Warunkiem powyższego, w świetle cytowanego art. 63 ust. 1 u.ś.w. jest to, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.
O możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, przy czym zasadniczo chodzi tu o spełnienie przesłanek warunkujących powstanie prawa do 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w.
Wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, ten wyrok i następne dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądów administracyjnych, odwołującym się do tych przepisów i uzasadnienia projektu ustawy, przyjmuje się, że ze względu na użyte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa", dotychczasowe przepisy należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23).
W ocenie Sądu orzekającego powyższy wniosek należy rozciągnąć również i na takie sytuacje, w których wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostały złożone do dnia 31 grudnia 2023 r., a następnie wydane już po tej dacie orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzało powstanie przed 1 stycznia 2024 r. znacznego stopnia niepełnosprawności.
Zgodzić trzeba się ze stanowiskiem Kolegium, że zasadą jest, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek (art. 23 ust. 1 u.ś.r.), który spełnia wymogi formalne wskazane w ustawie.
O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258).
Niemniej istotne znaczenie ma art. 24 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Z kolei art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie jednak z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zarazem w art. 24 ust. 4 u.s.r. przewidziano, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Reguły ustalone w art. 63 u.ś.w. są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych. Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 168/24). Przy czym, z uwagi na art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a u.ś.r., chodzi tu również o postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności jako prejudykatu w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Dlatego też na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r., nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. (tak np. WSA w Poznaniu w wyrokach z dnia 6 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Po 209/24 i 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 366/24, WSA w Łodzi w wyroku z dnia 18 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 94/24 - orzeczenia dostępne jw.), ale również, jeżeli wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony przed 1 stycznia 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r., mimo że orzeczenie o niepełnosprawności wydano już po 31 grudnia 2023 r.
Sam fakt złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności - w razie pozytywnego rozpatrzenia wniosku - powoduje nabycie określonego uprawnienia z mocą wsteczną tj. od dnia wniesienia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Unormowanie to zapewnia ochronę interesów osób wnioskujących o przedmiotowe świadczenie, które nie mają jakiegokolwiek wpływu na tok postępowania przed podmiotem uprawnionym do orzekania w przedmiocie niepełnosprawności. Umożliwia im przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z datą wsteczną tj. od momentu wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy – co bezsprzecznie wynika z akt administracyjnych sprawy - skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła 18 grudnia 2023 r., natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przedłożyła organowi 15 kwietnia 2024 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu [...] lutego 2024 r., przy czym wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności datowany jest na dzień 7 grudnia 2023 r. a ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest również od [...] grudnia 2023 r. Powyższe jednoznacznie wynika z dołączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] lutego 2024 r. nr [...] którym, po rozpoznaniu wniosku z 7 grudnia 2023 r., zaliczono B.S. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2025 r. Wskazano w nim, że niepełnosprawność istnieje od [...] grudnia 2023 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2023 r.
Zauważyć także trzeba, że fakt toczącego się postępowania w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności dla matki skarżącej był znany organowi. Skarżąca wnioskiem z 28 grudnia 2023 r. (data wpływu) zwróciła się do organu I instancji o zawieszenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do czasu zakończenia postępowania w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności. Wójt pozytywnie rozpoznał ten wniosek i postanowieniem z 16 stycznia 2024 r. nr SR.5212.33.2023 zawiesił postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do czasu rozstrzygnięcia postępowania w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki
Powyższe okoliczności oraz systemowe odczytanie przepisów art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. z uwzględnieniem zasad wyrażonych w art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji RP, oznacza, że kontrolowana sprawa administracyjna powinna być rozpoznana przez organy na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Na płaszczyźnie art. 63 ust. 1 u.ś.w. możliwość przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., będzie wyjściowo uzależniona od ustalenia, czy spełnione byłyby przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r., przy czym legitymowanie się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności należy z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 2a u.ś.r., uznać za spełnione na dzień złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (7 grudnia 2023 r.).
Mając na uwadze powyższe, skoro art. 63 ust. 1 u.ś.w. daje możliwość stosowania już pod rządami nowego prawa tj. od 1 stycznia 2024 r. przepisów dotychczasowych, to należy mieć na względzie wszystkie przepisy. O momencie początkowym powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zatem nie tylko treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., ale również ust. 2a tego przepisu. Rozwiązanie przewidziane w ust. 2a art. 24 u.ś.r. umożliwia nabycie świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten wyznacza zakres materialnego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności.
Z powyższych względów Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co skutkować musi uchyleniem decyzji organu pierwszej instancji, jak i decyzji organu odwoławczego.
Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
W ponowie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni przedstawione przez Sąd stanowisko, odnośnie daty powstania prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wsteczny skutek wydanego orzeczenia o niepełnosprawności, które ustalony stopień niepełnosprawności datuje od daty złożenia wniosku tj. od 7 grudnia 2023 r. a następnie dokona analizy spełniania przez skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.
O kosztach postępowania, na które składa się wyłącznie wynagrodzenie reprezentującego skarżącą pełnomocnika, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).