II SA/RZ 515/23

II SA/Rz 515/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Karina Gniewek-Berezowska
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 23 lutego 2023 r. nr SKO.4111/69/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej J. P. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO") z 23 lutego 2023 r. nr SKO.4111/69/2023 wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.").
Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wnioskiem z 15 listopada 2022 r. J.P. (dalej: "skarżąca") złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem T.P.
Po jego rozpoznaniu Wójt Gminy [...] decyzją z 14 grudnia 2022 r. nr GOPS.5032.5.2022/23.ŚP odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem T.P.
Organ wyjaśnił, że T.P. legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS z [...] listopada 2022 r. zgodnie z którym został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2025 r. Daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie można ustalić. Organ stwierdził, że mając na uwadze dysponowanie środkami zleconymi oraz to, że wykładnia literalna przepisu wyprzedza interpretację celowością i systemową, nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto wystąpiła przesłanka negatywna o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wnioskodawczyni posiada prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które zgodnie z decyzją KRUS z 30 kwietnia 2020 r. nr 15/GRSU/08349756-2 zostało przyznane od 24 kwietnia 2020 r. Organ wyjaśnił, że poinformował skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, jednakże do dnia wydania decyzji wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego zawieszenie świadczenia.
Nie zgadzając się z wyżej opisaną decyzją skarżąca złożyła odwołanie wnioskując o jej zmianę i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 190 ust. 1 i 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uznanie, że w stanie prawnym obowiązującym od daty wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia,
- art. 17 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 8, art. 7 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji odmownej pomimo spełnienia przez skarżącą wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że pobieranie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazaną na wstępie decyzją z 23 lutego 2023 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przypomniało, że wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
SKO uznało natomiast, że wystąpiła druga ze wskazanych przez Wójta negatywnych przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania przez wnioskodawczynię uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego. Okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Kolegium zauważyło, że wnioskodawczyni przed datą wydania decyzji miała wiedzę co do możliwości dokonania wyboru pomiędzy pobieranym świadczeniem a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym oraz co do zasadności złożenia wniosku o zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Wskazuje na to jednoznacznie treść oświadczenia wnioskodawczyni z 21 listopada 2022 r. Do dnia wydania decyzji odwołująca nie przedłożyła wydanego w odpowiedniej procedurze rozstrzygnięcia w przedmiocie zawieszenia pobieranego świadczenia uzupełniającego ani nie poinformowała o wystąpieniu do właściwego organu z ukierunkowanym na taki cel wnioskiem.
J.P. – reprezentowana przez pełnomocnika r. pr. S.B., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powyżej opisaną decyzję, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zawnioskowała o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a w konsekwencji błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że zaskarżona decyzja jest wadliwa gdyż pozostaje w sprzeczności z obowiązującym orzecznictwem sądowym. W judykaturze określono, że przyjęta przez organy wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiająca w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie "narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP". Zdaniem skarżącej Kolegium w pierwszej kolejności winno wezwać ją do przedłożenia decyzji o wstrzymaniu prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Powyższe pozwalałoby merytorycznie rozstrzygnąć sprawę zwłaszcza, że w sprawie nie występują żadne inne przesłanki negatywne. Skarżąca nie była pewna czy otrzyma świadczenie pielęgnacyjne i oczekiwała na wezwanie z SKO do przedłożenia decyzji o zawieszeniu rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W jej ocenie organ błędnie nie zastosował art. 136 k.p.a., co umożliwiłoby skarżącej przedłożenie stosownej decyzji, zwłaszcza, że dopiero SKO uznało, że zachodzi tylko jedna negatywna przesłanka w postaci posiadania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium zawnioskowało o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 P.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na zgodny wniosek stron w tym przedmiocie złożony w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Kolegium z dnia 23 lutego 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.
Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny dokonanej przez organy orzekające w sprawie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na dwie niezależne przesłanki odmowy, pierwszą – moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r., oraz drugą – pobieranie przez Skarżącą rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy podzielił jedynie przyczynę odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia opartą o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
SKO prawidłowo przyjęło, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jako zasadną przyczynę odmowy wskazał natomiast przesłankę opartą o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. ustalone prawo Skarżącej do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Organ odwoławczy nie powołał jednocześnie żadnej innej przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
W świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwe pobieranie obydwu świadczeń tj. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego i świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.: świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W orzecznictwie wypracowano jednak stanowisko, że przypadku zbiegu prawa do świadczeń wnioskodawca ma prawo dokonania wyboru świadczenia, z którego chce skorzystać. Omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, w tym między innymi do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.
W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).
Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowiska.
Skutkiem przyjęcia powyższego poglądu jest istniejące po stronie wnioskodawczyni prawo do wyboru jednego ze świadczeń, w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, zawieszenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r., o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym ( Dz.U. z 2022 r., poz. 1051). Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.
O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie jest bowiem uzasadnione oczekiwanie rezygnacji przez wnioskodawcę z przysługującego prawa do uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego w sytuacji niepewności powodzenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
W ocenie Sądu prawidłowo organ I instancji poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do wypłaty świadczenia rodzicielskiego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o jego zawieszeniu.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji (pismo z dnia 5 grudnia 2022 r., k.20) skarżąca oczekiwała zweryfikowania przez organy spełnienia przez nią przesłanek z art. 17 u.ś.r. warunkujących przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego (poza rezygnacją z rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego). Dopiero uzyskanie takiej informacji pozwoliłoby jej na rezygnację z rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego bez obawy, że zostanie pozbawiona środków utrzymania.
Końcowo oświadczyła, że SKO winno było poinformować skarżąca o braku przeszkody z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wezwać ją w zakreślonym terminie o przedłożenie decyzji o zawieszeniu uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego.
Kolegium zignorowało tą argumentację skarżącej.
Zdaniem Sądu wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 15 września 2020 r., I OSK 2199/19).
Sąd stwierdza, że obawy skarżącej zawarte w odwołaniu były uzasadnione. Organ I instancji odmówił jej świadczenia nie tylko z powodu pobierania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, ale wskazał także przeszkodę z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
SKO winno było poinformować skarżącą o braku przeszkody z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wezwać ją w zakreślonym terminie o przedłożenie decyzji o zawieszeniu uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego.
SKO swoim działaniem, a tak naprawdę bezczynnością w ww zakresie, spowodowało wątpliwości skarżącej co do powodzenia wniosku.
Naruszyło w ten sposób art. 8, 9 i 79 a k.p.a., a w konsekwencji również art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem SKO będzie skierowanie do Skarżącej pouczenia o prawie do wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie prawa do uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego w związku ze spełnieniem wszystkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie wydanie decyzji, w zależności od stanowiska Skarżącej w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. P.p.s.a.