II SA/RZ 426/04

II SA/Rz 426/04 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2006-01-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /sprawozdawca/
Małgorzata Wolska
Ryszard Bryk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
art 2, art 25 ust. 2 pkt 2, art 22, art 21ust. 2 pkt 4lit. a, art 1ust 2 pkt 6
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędzia NSA Małgorzata Wolska AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich w postępowaniu wznowieniowym I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego J. L. kwotę 50 zł /słownie: pięćdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 1995 r. Nr [...] J. L. pozbawiony został, w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, ze zm., zwanej dalej ustawą o kombatantach), uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Decyzja ta poddana była kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 21 listopada 1996 r. oddalił skargę J. L.
Pismem z dnia 6.11.2002 r. zatytułowanym "skarga o wznowienie postępowania" J. L. zwrócił się o uchylenie decyzji pozbawiającej go uprawnień kombatanckich i przyznanie mu dodatkowego tytułu do uprawnień za udział w walkach z grupami UPA. Wyjaśnił, że dokumentację członkowską w czasie wstępowania do ZBoWiD-u wypełniał pod dyktando osoby przyjmującej, wpisany został wówczas używany slogan "utrwalanie władzy ludowej". Przypisano mu też bezpodstawnie udział w walkach z reakcyjnym podziemiem, podczas gdy w czasie zasadniczej służby wojskowej w 9 Pułku KBW w B. został on oddelegowany na tereny przygraniczne województwa białostockiego, gdzie walczył wyłącznie z grupami UPA w powiatach B. P., W. M., Z.. Jako świadków tych walk podał byłych żołnierzy E.G., E. R. i J. C., załączając oświadczenie tego ostatniego świadka oraz S. P.
W toku wznowionego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowania, przesłuchani zostali świadkowie E. R., J. C. i E. G.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...], wydaną w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 5 i art. 150 § 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 1995 r. o pozbawieniu J. L. uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu powołał się na zgromadzone dowody, a to pisma Centralnego Archiwum Wojskowego, z których wynika, że w latach 1949-1952 9 Pułk KBW zwalczał oddziały poakowskiego podziemia; nie odnotowano osobistego udziału J. L. w akcjach z reakcyjnym podziemiem. Z przesłuchanych w sprawie świadków jedynie J. C.potwierdził, że brał razem z J. L. udział w walkach z UPA na terenie woj. białostockiego, nie pamięta jednak nazw oddziałów ani pseudonimów dowódców. Zeznania te są zgodne z oświadczeniem J. C. złożonym 14.11.2002 r. Pozostali świadkowie - E. G. i E. R. nie potwierdzili udziału J. L. w walkach z UPA. Strona przedstawiła również oświadczenie S. P., który stwierdził, że w latach 1949-1952 brał razem z J. L. udział w zwalczaniu UPA na terenie woj. bydgoskiego, podał przy tym nazwy miejscowości B. P., E., Ł., Ł.
Organ stwierdził, że żaden ze świadków nie posiada potwierdzonego udziału w walkach z UPA ani uprawnień kombatanckich z tego tytułu.
Powołał się także na literaturę przedmiotu, konkludując, że podziemie ukraińskie w latach 1949-1952 nie prowadziło już żadnej działalności zbrojnej, w tym także na terenach operowania 9 Pułku KBW. Z tych względów organ uznał, że brak jest podstaw do uznania, że J. L. w trakcie służby wojskowej brał udział w walkach z ugrupowaniami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, a zatem nie ma podstaw do zmiany decyzji o pozbawieniu go uprawnień kombatanckich.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. L. podniósł, że w czasie gdy odbywał służbę wojskową pojedyncze oddziały UPA czynnie jeszcze działały na terenach woj. białostockiego, nie działały tam natomiast żadne inne organizacje podziemne. Zarzucił pobieżną ocenę zeznań świadków, którzy z uwagi na podeszły wiek nie pamiętali wszystkich szczegółów w tym imion i nazwisk żołnierzy, z którymi wspólnie walczyli z UPA. Wskazał jeszcze jedno nazwisko współtowarzysza walk - J. B.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2003 r.
W jej uzasadnieniu podkreślił bezsporny fakt odbywania służby wojskowej w okresie od 10.10.1949 do 27.02.1952 w 9 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego B. Wskazał jednak na brak dowodów świadczących o udziale tego pułku w ww. okresie w walkach z oddziałami UPA; istniejący materiał dowodowy potwierdza jedynie udział tej jednostki w walkach z reakcyjnym podziemiem i bandami rabunkowymi. Istniejące dokumenty z Centralnego Archiwum Wojskowego i Wojskowej Komendy Uzupełnień w R. nie potwierdzają tego, co zeznają świadkowie, a dowody z dokumentów korzystają z domniemania prawdziwości zgodnie z art. 76 k.p.a., które nie zostało przez stronę obalone. Oświadczenia przedstawionych świadków nie mogą zostać uznane za wiarygodne, ponieważ E. G. posiada uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu służby w Gwardii i Armii Ludowej, J. C. został pozbawiony uprawnień kombatanckich z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej, natomiast E. R. w ogóle nie posiada uprawnień i nie przedstawił dokumentów potwierdzających udział w walkach z UPA.
Decyzję tę zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. L., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów sądowych. Wywodzi, że nie każdy żołnierz danej jednostki brał udział we wszystkich walkach, jakie ta jednostka toczyła, skarżący np. nie brał udziału w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem, co przypisano mu zupełnie bezpodstawnie, a walczył wyłącznie z UPA. Skarżący zarzuca ponadto, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że zeznania świadków oceniono fragmentarycznie i powierzchownie. W jego ocenie wiarygodnym świadkiem może być również niezweryfikowany żołnierz, o ile brał bezpośredni udział w walkach.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, podkreślając, że oświadczenia przedstawionych przez skarżącego świadków stoją w sprzeczności z dowodami z dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.
W pierwszej kolejności badaniu podlegały przesłanki formalne wydania zaskarżonej decyzji, w tym kwestia zachowania terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na podstawie akt administracyjnych sprawy można było ustalić jedynie, że decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2003 r. doręczono skarżącemu 8.05.2003 r., zaś wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu 26.05.2003 r. (poniedziałek). Z pisma wyjaśniającego Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika z kolei, że wniosek ten nie został doręczony przez stronę osobiście, a jednocześnie nie zachowała się koperta, w której został on przesłany. Obecnie nie ma już możliwości wystąpienia z pismem reklamacyjnym w celu ustalenia daty nadania przesyłki zawierającej wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Sąd uznał zatem, że skoro na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie można wykazać, iż wniosek ten został złożony z uchybieniem terminu, należy przyjąć, że został on złożony z zachowaniem terminu, a tym samym mógł zostać rozpatrzony przez organ.
Podstawą wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego złożony w listopadzie 2002 r., zatytułowany "skarga o wznowienie postępowania". Z jego treści wynikało, iż intencją wnioskodawcy jest uchylenie decyzji o pozbawieniu go uprawnień kombatanckich, wydanej [...].08.1995 r. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (wobec uzyskania uprawnień wyłącznie z tytułu "udziału w utrwalaniu władzy ludowej") oraz przyznanie dodatkowego tytułu do uprawnień kombatanckich "za udział w walkach z grupami UPA".
Domagając się więc w istocie przywrócenia uprawnień, skarżący w swoim wniosku zaznaczył, że ma na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie możliwości ubiegania się o przyznanie dodatkowego tytułu do uzyskania uprawnień kombatanckich w czasie trwania weryfikacji. Choć nie wskazał jej sygnatury ani daty podjęcia, zapewne chodziło mu o uchwałę NSA składu 7 sędziów z dnia 4.03.2002 r. , OPS 13/01, ONSA 2002/4/132 w następującym brzmieniu: "Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich".
Uchwała ta zapadła w stanie faktycznym, kiedy wniosek o zachowanie uprawnień z innego tytułu został zgłoszony, gdy postępowanie weryfikacyjne jeszcze się toczyło. Nie ma ona zatem bezpośredniego zastosowania do sytuacji skarżącego, jako że on pozbawiony już został uprawnień kombatanckich prawomocną decyzją. Niemniej jednak w uchwale tej wskazano właściwy tryb postępowania, wynikający z ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436) - zwanej dalej w skrócie ustawą nowelizującą, który znajduje także zastosowanie w przypadku skarżącego.
Art. 2 tej ustawy reguluje bowiem instytucję przywrócenia uprawnień kombatanckich, stanowiąc, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przywraca takie uprawnienia z urzędu w przypadkach, w których decyzja pozbawiająca uprawnień była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa (ust. 1), natomiast przywrócenie z innych przyczyn następuje na wniosek osoby uprawnionej (ust.2). Do spraw związanych z przywróceniem uprawnień kombatanckich stosuje się odpowiednio art. 22 i 25 ustawy o kombatantach, bez wymogu uzyskania rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej (ust. 3). Szczegółowe zaś zasady i tryb postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 745).
Z przytoczonych unormowań wynika, że regulacja zawarta w art. 2 ustawy nowelizującej ma charakter lex specialis i określa szczególny tryb weryfikacji stosunków prawnych ukształtowanych na podstawie ostatecznej decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich.
Natomiast w przypadku zaskarżonej decyzji organ zastosował ogólną procedurę wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Taki tryb wyłącza powoływany wyżej art. 2 ustawy nowelizującej oraz odpowiadający mu § 10 przepisów wykonawczych, tj. wspominanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień. Ten ostatni przepis określa, że decyzję o przywróceniu uprawnień kombatanckich podejmuje Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w wypadkach określonych:
1) w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach - na wniosek osoby pozbawionej uprawnień kombatanckich, po ustaleniu stanu faktycznego sprawy,
2) w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tej ustawy - po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego,
3) w przypadku, gdy decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa - z urzędu.
W rozpatrywanej sprawie zastosowanie winien znaleźć wskazany powyżej tryb z pkt 1), ponieważ skarżący pozbawiony został uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach i złożył stosowny wniosek o ich przywrócenie, powołując się na okoliczności wymienione w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy.
Taki pogląd przyjął (zaprezentował) Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.02.2002 r., III RN 210/00, OSNP 2002/17/397, wydanym w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym, wskazując, że wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich złożony w trybie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej podlega rozpoznaniu bez wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją rozstrzygającą o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W takich przypadkach chodzi bowiem o merytoryczną ocenę tego, czy w świetle zaprezentowanej wyżej regulacji materialno-prawnej wnioskodawca zachowuje uprawnienia kombatanckie. W razie pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii wnioskodawcy przysługiwałoby "przywrócenie uprawnień kombatanckich, a nie bezpośrednia weryfikacja decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich.
Jako że organ w niniejszej sprawie zastosował niewłaściwy tryb postępowania, niezbędne będzie ponowne przeprowadzenie postępowania, tj. wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych podnoszonych przez skarżącego dokonane w trybie określonym cyt. rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r., przeprowadzenie kompleksowej oceny materiału dowodowego i wydanie decyzji odpowiadającej prawu.
Charakter stwierdzonych uchybień stanowi również o tym, że Sąd nie mógł na obecnym etapie ustosunkować się do merytorycznych zarzutów skargi.
Z przytoczonych wyżej względów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Z uwagi na negatywny charakter zaskarżonej decyzji, która nie przyznaje żadnych praw i obowiązków, Sąd odstąpił od określenia czy i w jakim zakresie decyzja ta nie może być wykonana (art. 152 P.p.s.a.).
O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 P.p.s.a.