II SA/Rz 423/22

II SA/Rz 423/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 79a § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2022 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 stycznia 2022 r. nr SKO.4111/1280/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 listopada 2021 r. nr GOPS.5212.10.O.ŚP.21; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego W. Ł. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi W.Ł. jest, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej: "u.ś.r."), decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 stycznia 2022 r. nr SKO.4111/1280/2021 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wnioskiem z dnia 8 października 2021 r. W.Ł. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką A.Ł., która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2020 r. z którego wynika, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Po rozpoznaniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 29 listopada
2021 r. nr GOPS.5212.10.O.ŚP.21 odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A.Ł.
Organ podał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia jest fakt, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki, a zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotycząca momentu powstania niepełnosprawności. Dodatkowo podał, że osoba niepełnosprawna – A.Ł. pozostaje w związku małżeńskim z W.Ł.1, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.
Odwołanie od tej decyzji złożył W.Ł. domagając się jej uchylenia i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że stronie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że okoliczność, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia. Zdaniem odwołującego organ nie powinien dokonywać literalnej wykładni ww. przepisu, lecz przy zastosowaniu wykładni celowościowej i ustalić czy mąż niepełnosprawnej ma faktyczną zdolność i możliwość zapewnienia opieki nad niepełnosprawną żoną. Odwołujący zarzucił także naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.102014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niekonstytucyjny. Wskazał na naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 81 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności brak ustalenia czy małżonek osoby niepełnosprawnej ma faktyczną możliwość i zdolność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czy istnieją przesłanki uniemożliwiające mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną, czy sprawowanie opieki byłoby w ogóle możliwe ze względu na utrwalony stan separacji faktycznej małżonków.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 stycznia 2022 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na tej podstawie nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnośnie drugiej ze wskazanych podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. faktu, że A.Ł. pozostaje w związku małżeńskim a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji. Wywiodło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśniło, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją W.Ł. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zawnioskował także o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, jest pozostawanie przez nią w związku małżeńskim, w którym małżonek niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślił, że przepisu tego nie powinno interpretować się literalnie, a organ I Instancji winien ustalić, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych oraz przy bezpośrednim zastosowaniu zasad wynikających z Konstytucji RP i przy zastosowaniu wykładni celowościowej, czy mąż osoby niepełnosprawnej ma faktyczną zdolność i możliwość zapewnienia opieki nad niepełnosprawną żoną.
2. art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie tego przepisu, w zakresie, w którym przepis ten utracił przymiot konstytucyjności (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13) tj. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później. Kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie osobie sprawującej opiekę świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności i nie może być w obowiązującym stanie prawnym podstawą do odmowy przyznania świadczenia.
Skarżący zarzucił nadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80, art. 81 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o wybiórczo zebrany, niepełny materiał dowodowy. W szczególności organ nie ustalił czy małżonek ma faktyczną możliwość i zdolność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czy istnieją przesłanki uniemożliwiające mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną, czy sprawowanie opieki byłoby w ogóle możliwe ze względu na utrwalony stan separacji faktycznej małżonków.
Skarżący zwrócił się o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów na okoliczność potwierdzenia stanu zdrowia A.Ł. oraz potwierdzenia okoliczności, że W.Ł.1 ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie jest w stanie zapewnić opieki żonie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd uznał, że skarga okazała się zasadna.
W niniejszej sprawie organ II instancji uznał, że prawną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu jest okoliczność pozostawania przez matkę Skarżącego w związku małżeńskim z W.Ł.1, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zaistniała więc negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Tytułem wyjaśnienia wskazać natomiast należy, że Kolegium prawidłowo dokonało korekty stanowiska organu I instancji w zakresie dotyczącym braku możliwości zastosowania wobec strony skarżącej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia ta w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości i powinna zostać uwzględniona zarówno przez organ odwoławczy, jak i organ I instancji.
Sąd nie zaaprobował natomiast przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanowiska co do zaistnienia negatywnej przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy w niniejszej sprawie uznały, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd uznał natomiast, że w okolicznościach niniejszej sprawy w ramach wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. konieczne jest sięgnięcie do wyników wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu.
Sąd rozpoznający sprawę przychyla się do wyrażonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i sądów administracyjnych stanowiska – odnośnie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (tak NSA w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1200/14.
Należy również zwrócić uwagę na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazał, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o oświadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.
Uwzględniając zatem rezultaty wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje jego małżonek jest możliwe po wykazaniu przez stronę ubiegającą się o takie świadczenie, że małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że małżonek osoby niepełnosprawnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał 83 lata (w dniu 8 sierpnia 2022r. ukończył 84 lata), podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie zrównują osoby, które ukończyły 75 lat z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 ww. ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.
Zatem ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.
Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemaniu braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).
Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek powyżej 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 12 października 2021 r., II SA/Rz 837/21, LEX nr 3269222, por również wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zatem rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolny jest sprawować jej małżonek a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rację ma Skarżący podnosząc, że organ I i lI Instancji ograniczając się do literalnej wykładni ww przepisu, naruszył również przepisy prawa procesowego nie dokonując ustaleń faktycznych, pod kątem oceny możliwości sprawowania opieki przez W.Ł.1 nad A.Ł. Organ ustalił jedynie, że małżonkowie pozostają w formalnej separacji od 35 lat. Z powyższego wynika, że już sam fakt pozostawania przez małżonków w separacji przez tak długi okres czasu świadczy o zaniku więzi małżeńskich, emocjonalnych. Krzywdząca jest zatem interpretacja opierająca się na literalnym stosowaniu prawa, która de facto prowadziłaby do pokrzywdzenia osoby z kręgu najbliższych sprawującej faktyczną opiekę, w sytuacji gdy spełnione są inne przepisy wymagane do przyznania świadczenia. Ponadto skoro strony pozostają w formalnej separacji przez 35 lat, oczywistym jest, że małżonek nie będzie miał nie tylko możliwości ale nie będzie zdolny udzielić jakiejkolwiek pomocy swojej żony, która tylko na "papierze" jest dla niego osobą bliską. Dodatkowo, odwołujący wskazuje, że W.Ł.1 pobiera od A.Ł. świadczenie pieniężne, które zostało ustalone na jego wniosek przez Sąd i ściągane w drodze egzekucji. Świadczy to jedynie o braku jakiekolwiek możliwości sprawowania opieki przez męża wobec swojej żony, zaniku jakikolwiek relacji a wręcz przeciwnie braku możliwości sprawowania opieki czy alimentacji.
Kluczowe, zdaniem Sądu, dla oceny obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad żoną przez W.Ł.1, są dokumenty obrazujące jego stan zdrowia. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego Szpitala Wojewódzkiego Nr 1 w R. z dnia [...] listopada 2018 r. dołączonej do skargi wynika, że cierpi on na raka prostaty, nadciśnienie tętnicze, guzki w płucu lewym i zmiany ogniskowe w esicy. Okoliczności te, w połączeniu z pogarszającym się stanem zdrowia jego małżonki (dołączone do skargi orzeczenie o znacznym stopniu jej niepełnosprawności z [...] stycznia 2022 r.) pozwalają na przyjęcie, że w bardzo dużym stopniu prawdopodobieństwa mąż A.Ł. nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych się nią opiekować.
W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie niniejszej sprawy należało uzależnić od zweryfikowania, czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolny jest sprawować małżonek osoby niepełnosprawnej, mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności. W tym kontekście należy wziąć pod uwagę nie tylko stan zdrowia i podeszły wiek obojga małżonków, ale również zakres czynności pielęgnacyjnych, jakich wymaga matka Skarżącego.
Możliwość badania tej kwestii odrzuca Kolegium. Jednakże wykładnia systemowa przytoczonych wyżej przepisów u.ś.r. pozwalała organom zwrócić uwagę na podeszły wiek małżonki, a także na związany z tym stan zdrowotny w celu ustalenia zdolności do sprawowania opieki nad matką Skarżącego. Tymczasem poprzestano na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia i nie jest w pełni sił zdrowotnych.
Uznając, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 79a § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z 29 listopada 2021r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 480 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).