II SA/RZ 405/25

II SA/Rz 405/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-07-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Jerzy Solarski /przewodniczący sprawozdawca/
Karina Gniewek-Berezowska
Symbol z opisem
6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Hasła tematyczne
Opłata od napojów alkoholowych
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2151
art. 18 ust. 10 pkt 5
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. sp. j. w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 3 lutego 2025 r. nr SKO.4130.1.50.2025 w przedmiocie cofnięcia na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% alkoholu oraz piwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 9 grudnia 2024 r. nr WP.7340.15.2024; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz strony skarżącej A. sp. j. w J. kwotę 997 zł /słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium"/"organ II Instancji") z 3 lutego 2025 r., nr SKO.4130.1.50.2025, wydana po rozpoznaniu odwołania "A" Sp. j. w J. (dalej: "Skarżąca"/"Spółka") od decyzji Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz"/ "organ I instancji") z 9 grudnia 2024 r., znak: WP.7340.15.2024 w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa, utrzymująca w mocy tę decyzję.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Burmistrz cofnął Spółce zezwolenie z 31 sierpnia 2023 r., Nr I/9/A/2023 na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo w sklepie zlokalizowanym w J. przy ul. [...]. Jako przyczynę wskazano podanie w złożonym oświadczeniu o wartości sprzedaży ww. napojów alkoholowych za 2023 r. fałszywych danych, tj. kwoty [...] zł, zamiast [...] zł, co zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2023 r. poz. 2151 ze zm., dalej: "ustawa") uzasadnia cofnięcie przedmiotowego zezwolenia.
W odwołaniu Spółka reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego podniosła, że popełniono wyłącznie omyłkę pisarską. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Spółka 3 grudnia 2024 r. dokonała przelewu na konto Urzędu Miasta w J. kwoty [...] zł z tytułu "dopłaty do koncesji za piwo 2023 r.",
Kolegium odwołania nie uwzględniło. Podkreśliło, że celem przepisu art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy jest zapobieganie zmniejszaniu się wpływów do budżetu gminy powodowane zafałszowanymi oświadczeniami przedsiębiorców, zmniejszającymi wartość sprzedanego alkoholu w roku poprzednim w stosunku do rzeczywistego stanu rzeczy. Jak wynika z protokołu kontroli z 21 października 2024 r. dotyczącego m.in. prawidłowości złożonego oświadczenia z dnia 19 stycznia 2024 r. o wartości sprzedaży napojów alkoholowych w 2023 r. w punkcie sprzedaży przy ul. [...], wartość sprzedaży napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa wyniosła [...] zł, zaś w oświadczeniu podano kwotę brutto sprzedaży tego alkoholu [...] zł. Różnica wynosząca [...] zł między faktyczną wartością sprzedaży przedmiotowego alkoholu, a wartością podaną w oświadczeniu, miała istotny wpływ na wysokość opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa. Ustalenie, że wartość sprzedaży napojów alkoholowych wskazana w oświadczeniu jest inna (znacznie niższa) niż wynika to z dokumentów oznacza, że Spółka naruszyła przepis art. 11¹ ust. 4 ustawy, z powodu podania w złożonym oświadczeniu fałszywych danych, co zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy uzasadnia cofnięcie zezwolenia na sprzedaż ww. napojów alkoholowych. Kolegium podkreśliło, że taki kierunek interpretacji przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustawodawca nie przewidział w omawianym przypadku możliwości odstąpienia od nałożenia sankcji administracyjnej (tj. cofnięcia zezwolenia) w razie braku winy strony. Organy nie mają obowiązku badać czy Skarżąca działała umyślnie, bowiem wystarczającą przesłanką cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jest wyłącznie stwierdzenie, że oświadczenie o wartości sprzedanego alkoholu zawierało fałszywe dane. Zaniżenie wartości sprzedaży napojów alkoholowych skutkuje zmniejszeniem wpływów do budżetu gminy, które powinny być przeznaczone na działania związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych. Kolegium nie dopatrzyło się także zarzucanego w odwołaniu naruszenia przepisów postępowania. W konkluzji uznało, że skoro Spółka przedstawiła fałszywe dane o wartości sprzedaży alkoholu, koniecznym było zastosowanie sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo w lokalu Spółki.
Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zaskarżyła decyzję Kolegium w całości, zarzucając:
- uchybienie przepisom o postępowaniu, przy jednoczesnym jawnym przekroczeniu granic proceduralnych, poprzez powielenie za organem I instancji argumentacji, a tym samym naruszenie wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 K.p.a.), przez co nie jest możliwe odtworzenie całego procesu prowadzącego do wygenerowania zaskarżonego orzeczenia, czemu towarzyszy nieuprawnione zaniechanie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego z jednoczesnym uchybieniem powinności skompletowania go w całości (art. 77 § 1 i § 4 K.p.a. w zw. z art.140 K.p.a. i art. 136 § 1 K.p.a.), co łącznie stanowi naruszenie zasady procedowania w sposób wnikliwy, praworządny i przekonywujący (art. 7, 8, 11 i 12 K.p.a.);
- jednoczesne naruszenie prawa materialnego poprzez niezasadne przyjęcie, iż skarżący podał w złożonym oświadczeniu "fałszywe" dane (art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy), w sytuacji gdy zarówno w toku kontroli, jak i z przedłożonych dokumentów wprost wynika, że popełniono wyłącznie omyłkę pisarską.
Na tych podstawach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji ze wskazaniem na konieczność umorzenia postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji i skierowanie jej do ponownego rozpoznania przez organ II instancji oraz rozpoznanie skargi w postępowaniu uproszczonym i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego z opłatą skarbową od pełnomocnictwa według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Spółka rozwinęła zarzuty i je szczegółowo uzasadniła.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest uzasadniona.
I. Stan sprawy jest następujący. Decyzjami z dnia 31 sierpnia 2023 r. Burmistrz zezwolił Spółce na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% oraz na piwo (Nr I/9/A/2023), na sprzedaż napojów alkoholowych powyżej 4,5% do 18 % (Nr I/9/B/2023) oraz na sprzedaż napojów alkoholowych powyżej 18% zawartości alkoholu (Nr I/9/C/2023). W oświadczeniu z 14 stycznia 2024 r. upoważniony przedstawiciel Spółki złożył w Urzędzie Miasta oświadczenie o wartości sprzedaży brutto napojów alkoholowych: 1) do 4,5% oraz na piwo – [...]zł; 2) powyżej 4,5% do 18 % - [...] zł; 3) powyżej 18% - [...] zł i określił opłatę za zezwolenia na kwotę 6 806,13 zł. W związku z tym oświadczeniem przeprowadzona został kontrola w puncie sprzedaży i jak wynika z protokołu z 21 października 2024 r. doszło do omyłki w oświadczeniu o wielkości sprzedaży napojów alkoholowych do 4,5% oraz na piwo: podana w oświadczeniu wartość to [...] zł, natomiast ustalona podczas kontroli kwota to [...] zł. W związku z tym opłata za zezwolenie wynosi [...] zł, natomiast Spółka opłaciła [...] zł; różnica w opłacie [...] zł. Z oświadczenia przedstawiciela Spółki złożonego do protokołu wynika, że jest to skutek błędu, gdyż zamiast kwoty brutto, została podana kwota VAT. W toku postępowania Spółka dokonała wpłaty brakującej części opłaty. W związku z powyższym Burmistrz wszczął postępowanie w sprawie cofnięcia zezwolenia, po czym decyzją z 9 grudnia 2024 r. cofnął Spółce zezwolenie Nr I/9/A/2023 na sprzedaż napojów alkoholowych oraz na piwo. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania Spółki, utrzymana została w mocy przez Kolegium decyzją stanowiącą przedmiot skargi (z 3 lutego 2025 r.).
II. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 11¹ ust. 4 i art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy. Zgodnie z art. 111 ust. 4 ustawy, przedsiębiorcy, prowadzący sprzedaż napojów alkoholowych w roku poprzednim, są obowiązani do złożenia, do dnia 31 stycznia, pisemnego oświadczenia o wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży w roku poprzednim. Natomiast w myśl art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku przedstawienia fałszywych danych (podkreślenie Sądu) w oświadczeniu, o którym mowa w art. 111 ust. 4.
Pojęcie "fałszywych danych", o jakich wyżej mowa, nie jest jednolicie interpretowane w orzecznictwie. Prezentowany jest pogląd, że użyty przez ustawodawcę termin wskazuje na konieczność zbadania celu działania przedsiębiorcy, w szczególności wyjaśnienia zamiaru, jaki mu towarzyszył. Istotne jest też zbadanie skutku, jaki chciał osiągnąć. Na gruncie art. 18 ust.10 pkt 5 ustawy nie każdy przypadek podania przez przedsiębiorcę niezgodnej z rzeczywistością wartości sprzedaży alkoholu dla celów wyliczenia opłaty rocznej uzasadnia zastosowanie sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Aby sankcja ta mogła być zastosowana, podanie przez przedsiębiorcę niezgodnej z rzeczywistością wartości sprzedaży alkoholu musi mieć kwalifikowany charakter, jako przejaw przedstawienia fałszywych danych. Ma to miejsce w sytuacji świadomego wprowadzenia w błąd organu przez przedsiębiorcę co do wartości sprzedanego alkoholu, mimo posiadania wiedzy co do ich niezgodności ze stanem rzeczywistym. Dla celów zastosowania sankcji cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu w art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy użyty zwrot "przedstawienie fałszywych danych" oznacza nie tylko obiektywną niezgodność z rzeczywistością danego oświadczenia, ale także świadomość takiego zachowania po stronie przedsiębiorcy (zob. np. wyrok NSA 31 marca 2016 r., sygn. II GSK 2398/14).
Nieco odmienne stanowisko zaprezentowane zostało w wyroku NSA z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. II GSK 2193/22. Wskazano w nim, że "niewątpliwie pojęcie fałszywych danych odwołuje się co najmniej pośrednio do przesłanki umyślności działania lub zaniechania osoby składającej rozważane oświadczenie (por. np. wyrok NSA z dnia 31 marca 2016 r., II GSK 2398/14, wyrok NSA z dnia 16 marca 2017 r., II GSK 1581/15), jednak nie oznacza to, że w każdym przypadku konieczne jest wykazanie, że osoba ta działała z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym wprowadzenia w błąd właściwego organu. Stwierdzenie realizacji warunku "przedstawienia fałszywych danych w oświadczeniu" wymaga natomiast uwzględnienia, powiązania oraz łącznej oceny przesłanek nie tylko podmiotowych (związanych z celem złożenia oświadczenia o określonej treści), lecz także przedmiotowych i konsekwencyjnych związanych z okolicznościami i skutkami złożenia oświadczenia wskazanego w art. 111 ust. 4. Szczególnie istotne w tym kontekście są skutki złożenia oświadczenia niezgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy (w zakresie wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży w roku poprzednim) dla wymiaru opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych (art. 111 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 3 ustawy - por. np. wyrok NSA z dnia 31 marca 2016 r., II GSK 2423/14). W związku z powyższym, należy przyjąć, że znamię umyślności - w zakresie przedstawienia w oświadczeniu niezgodnej z prawdą wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży w roku poprzednim - wymaga szerszej relatywizacji na tle całokształtu okoliczności złożenia wadliwego oświadczenia oraz jego wpływu na zaniżenie wysokości opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Tylko tak przeprowadzona ocena rozważanej przesłanki spełnia konstytucyjne standardy wykładni i stosowania sankcji administracyjnych, szczególnie na tle zasad proporcjonalności oraz zaufania do państwa i porządku prawnego, a także - jak w przedmiotowej sprawie - zasady wolności działalności gospodarczej. Wszelki automatyzm sankcji lub ich nieproporcjonalne zastosowanie są na tle rozważanej regulacji materialnoprawnej niedopuszczalne.
Z kolei w wyroku NSA z 6 lutego 2024 r. sygn. II GSK 1454/23 zaprezentowano stanowisko, że niecelowe wpisanie nieprawidłowych danych w oświadczeniu, nie mogą spowodować zmiany rozstrzygnięcia w tej sprawie, ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości odstąpienia od nałożenia sankcji administracyjnej w razie braku winy strony, gdyż odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny, niezależny od winy strony.
III. Uwzględniając bezsporny stan faktyczny Sąd w składzie rozpoznającym skargę dystansuje się od poglądu wyrażonego w wyroku sygn. II GSK 1454/23. Stoi natomiast na stanowisku, że znamię umyślności - w zakresie przedstawienia w oświadczeniu niezgodnej z prawdą wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży w roku poprzednim - wymaga szerszej relatywizacji na tle całokształtu okoliczności złożenia wadliwego oświadczenia oraz jego wpływu na zaniżenie wysokości opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.
W rozpoznawanej sprawie stanowisko takie jest konsekwencją podania prawdziwych danych przez Spółkę w odniesieniu do napojów alkoholowych powyżej 4,5% do 18 % - [...] zł oraz powyżej 18% - [...] zł. W tym kontekście nie można wykluczyć oczywistej omyłki w oświadczeniu w pozycji napojów alkoholowych do 4,5% oraz na piwo poprzez podanie zamiast kwoty brutto, kwoty VAT, na którą to okoliczność wskazano podczas kontroli. Wobec tego ocenie należy poddać całokształt okoliczności złożenia wadliwego oświadczenia oraz jego wpływu na zaniżenie wysokości opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Zaznaczyć też wypada, że sama kwota zaniżenia wysokości opłaty nie może być jedynym argumentem za zastosowaniem sankcji.
Reasumując Sąd stwierdza, że tylko wszechstronna, o jakiej wyżej mowa, ocena rozważanej przesłanki z art. 18 ust. 10 pkt 5 ustawy spełnia konstytucyjne standardy wykładni i stosowania sankcji administracyjnych, szczególnie na tle zasad proporcjonalności oraz zaufania do państwa i porządku prawnego, a także - jak w przedmiotowej sprawie - zasady wolności działalności gospodarczej.
Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935).
Orzeczenie o kosztach ma oparcie w art. 200 powołanej wyżej ustawy.