II SA/Rz 397/04

II SA/Rz 397/04 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Małgorzata Wolska /przewodniczący/
Robert Sawuła
Stanisław Śliwa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
art. 32 ust. 1 i 2,
Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant: sek. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę -
Uzasadnienie
do wyroku z dnia 8 lipca 2005 r.
Decyzją z dnia [...] marca 2004 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1, pkt 1 KPA w zw. z art. 32 ust 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. Nr 64, poz.414 z 1998 r. z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania L. P. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. z dnia [...].02.2004 r., Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej z przeznaczeniem na zakup żywności oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, energię elektryczną i gaz utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W jej uzasadnieniu podano, że przedmiotową decyzją organ I instancji odmówił L. P. przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej z przeznaczeniem na zakup żywności oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, energię elektryczną i gaz. Od decyzji tej L. P. złożył odwołanie. Podał, że jest inwalidą bez środków do życia. Ma na utrzymaniu żonę i małą córkę. Odwołujący się i jego rodzina głodują. Jego stan zdrowia stale się pogarsza.
Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. L. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. o pomoc finansową w wysokości 320,00 zł z przeznaczeniem na życie, leki dla dziecka, bieżące opłaty oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, energię elektryczną i gaz. W wyniku realizacji powyższego wniosku wydane zostały dwie decyzje. Jedną decyzją przyznano zasiłek celowy w wysokości 200,00 zł na dofinansowanie do bieżących opłat oraz zakup witamin dla dziecka. Drugą decyzją odmówiono pomocy finansowej na pokrycie zaległych opłat za wodę energię elektryczną i gaz oraz dofinansowanie zakupu żywności. Od decyzji odmownej Pan P. złożył odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję uchyliło. Decyzją z dnia [...].02.2004 r., Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. po ponownym przeanalizowaniu zebranej dokumentacji w sprawie odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, energię elektryczną i gaz. Rodzina wnioskodawcy składa się z 3 osób, w tym 1 dziecko. Skarżący nigdzie nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. W. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku Żona odwołującego się jest zatrudniona w Urzędzie Miasta od 21 lipca 2003 r. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 588,09 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 42,50 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny w miesiącu wrześniu 2003 r. wynosił 630,59 zł i był niższy niż kryterium dochodowe wynikające z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który dla 3 osobowej rodziny wynosi 922,00 zł. L. P. zamieszkuje wraz z rodziną w domu jednorodzinnym, wyposażonym w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Opłaty dokonywanie są nieregularnie w związku z czym występują zadłużenia. Podnoszony w odwołaniu pogarszający się stan zdrowia nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Brak w aktach sprawy zaświadczeń lekarskich czy też faktur i recept na konieczne do przyjmowania leki. Zalegające w aktach sprawy 2 faktury na łączną kwotę 29,35 zł dotyczą córki A. Zainteresowany nie podejmuje działań w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności.
Stosownie do art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu a także kosztów pogrzebu. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom spełniającym kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 ustawy. Wielkość zasiłku celowego nie jest określona ustawowo i zależy od celu, jaki ma zaspokoić oraz od możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Możliwość zaspokojenia potrzeb w zakresie pomocy społecznej jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokoi potrzeby osób o najtrudniejszych warunkach materialnych. Mając to na uwadze ustawodawca w art. 32 ust 1 ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "zasiłek celowy może być przyznany", a zatem nie jest to świadczenie obligatoryjne. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozostawił skarżącego się bez pomocy. Przyznał pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości, na jakie pozwalały posiadane środki finansowe. Z dokumentacji dołączonej do akt sprawy wynika, iż rodzina korzystała z pomocy finansowej z Ośrodka Pomocy Społecznej w następujących wysokościach: 1.2003 r. - 383,65 zł na energię i żywność, 11.2003 r. - 325,91 zł na żywność i opłatę gazu, III.203 r. - 300,00 zł na żywność i opłatę za wodę i gaz, IV.2003 r. - 250,00 zł na opłatę gazu i wody, V.2003 r. - 300,00 zł na żywność, opłatę gazu i wody, VI.2003 r. - 300,00 zł na żywność i opłatę gazu, VII.2003 r. - 305,00 zł na żywność, opłatę gazu, energii i zakup szczepionki, VIII.2003 r. - 320,00 zł na żywność, opłatę za wodę, energię i leki. IX.2003 r. - 250,00 zł na żywność i opłatę gazu, X.2003 r. - 380,00 zł na zakup opału na zimę, X.2003 r. - 178,87 na opłatę gazu i wody, XI.2003 r. 200,00 zł na bieżące opłaty i zakup witamin dla dziecka. Ponadto Pan P. decyzją z dnia [...].08.2003 r. miał przyznane gorące posiłki w stołówce Fundacji Akademickiej K. z których w dniu 7.10.2003 r. zrezygnował, podając za przyczynę rezygnacji złą jakość posiłków.
Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienie. Rodzina winna także podejmować działania zmierzające do poprawy swoich warunków bytowych. Niezaspokojone potrzeby w zakresie uregulowania zaległych rachunków za wodę, gaz i energię elektryczną nie mogą być rozpoznane w zakresie udzielenia pomocy ze środków opieki społecznej, ponieważ zapis art. 32, ust 2 ustawy o pomocy społecznej określa cele na jakie można przyznać zasiłek celowy. Pogląd taki podzielił NSA w Katowicach w wyroku z dnia 15.10.1996 r., sygn. akt. SA/Ka 2772/95, oraz NSA w Warszawie w wyroku z dnia 18.02.1998 r. sygn. akt I SA 117/4/97 (LEX nr 45813) stwierdzając, iż konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w art. 32 ustawy o pomocy społecznej. Z zapisu art. 2 ust. 4 ustawy wynika, iż potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. wydając zaskarżoną decyzję wziął pod uwagę zarówno sytuację rodziny i możliwość zaspokojenia zgłaszanych potrzeb we własnym zakresie, jak też możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej i rosnącą liczbę osób i rodzin znajdujących się w znacznie gorszej sytuacji.
Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżył L. P. domagając się zasądzenia na jego rzecz kwoty 320 zł. Uzasadniając skargę podał, że decyzja nie opiera się na prawdzie. Skarżący może zostać doprowadzony do śmierci głodowej. Nie polega na prawdzie, że zrezygnował z przyznanych mu posiłków. Prosił o zmianę posiłków ze względu na ich złą jakość lub o ekwiwalent finansowy, a MOPS zabrał mu je nie dając nic w zamian. Powoływanie się przez organ na decyzje NSA z lat 1996 i 1998 jest wadliwe. Podanie, że jego żona zarabia po 588 zł miesięcznie nie odzwierciedla prawdy, bo z winy pracodawcy wynagrodzenie ma wypłacane niesystematycznie i często jedynym dochodem jego rodziny jest zasiłek z MOPS. Inne rodziny otrzymują z MOPS zasiłki nawet w wysokości 500 zł. Skarżący postulował także, by Sąd nakazał MOPS w S. W. przyjęcie skarżącego do pracy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrola przedmiotowej decyzji w określonym w poprzednim akapicie zakresie prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza.
Wnioskiem z dnia 6.10.2003 r. L. P. domagał się przyznania mu zasiłku celowego w kwocie 320 zł z przeznaczeniem na opłatę rachunków, leków dla dziecka i życie oraz na zaległe rachunki za gaz, wodę i energię elektryczną.
Decyzją z [...].11.2003 r. organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 200 zł z przeznaczeniem na bieżące opłaty i zakup witamin dla dziecka. Odrębną decyzją z dnia 31.10.2003 r. organ ten odmówił przyznania L. P. zasiłku celowego z przeznaczeniem na "życie" oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, gaz i energię elektryczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie L. P. od decyzji z [...].10.2003 r. uchyliło ten akt z uwagi na sprzeczności znajdujące się w jej uzasadnieniu.
Rozpoznając sprawę w zakresie nierozstrzygniętym decyzją z dnia 6.11. 2003 r. organ I instancji decyzją z dnia 3.02.2004 r. odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, energię elektryczną i gaz. Organ ten uznał, że rodzina L. P. jest w stanie zaspokoić z własnych dochodów (wynoszących wówczas 630,59 zł miesięcznie) wydatki na zakup żywności. Zdaniem organu spłata zadłużeń mieszkaniowych nie mieści się w pojęciu niezbędnych potrzeb bytowych z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniających przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Organ I instancji stwierdził również, że z związku z ograniczonymi środkami finansowymi, jakimi dysponuje nie może w pełnym wymiarze zaspokoić potrzeb skarżącego ponieważ oprócz jego rodziny w obrębie działania Ośrodka znajduje się coraz większa liczba osób i rodzin pozostających w znacznie trudniejszej sytuacji materialnej i tym osobom i rodzinom musi Ośrodek pomóc w pierwszej kolejności.
Rozpatrując odwołanie od tego aktu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].03.2004 r. utrzymało go w mocy przyjmując za zasadne stanowisko organu I instancji, że pokrycie zaległości w opłatach mieszkaniowych nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej o której mowa w art. 32 ustawy o pomocy społecznej oraz fakt niemożności zaspokojenia w pełnym zakresie wniosku skarżącego z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka i rosnącą liczbę osób i rodzin znajdujących się w gorszej sytuacji, niż rodzina L. P. Ta ostatnia decyzja organu II instancji jest przedmiotem niniejszej skargi.
Rozpoznając skargę należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W myśl art. 2 ust. 3 i 4 tej ustawy rodzaj forma i rozmiar przyznanych świadczeń powinny być stosowne do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy, a także stosowne do możliwości pomocy społecznej .
Przepisy art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) przewidują, że zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenie, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Powołane przepisy prawa nie określają kryteriów według jakich ustala się wysokość tego zasiłku.
Taka konstrukcja powołanych przepisów powoduje, że zasiłek celowy ma charakter typowo uznaniowy i właśnie od uznania organu zależy możliwość jego przyznania oraz określenie jego wysokości. Oczywistym jest, że uznanie to nie może być dowolne, a stanowisko organu pomocy społecznej w tej materii musi określać kryteria odmowy lub przyznania zasiłku i zawierać je w uzasadnieniu decyzji. Organy administracji rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego działają w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, ze rozpatrując go opierają się na własnej ocenie potrzeb osób, czy rodzin ubiegających się o pomoc. Mogą zatem ale nie muszą w każdym rozpatrywanym przypadku, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania pomocy, takiej pomocy udzielić lub odmówić jej udzielenia. Organy obowiązane są mieć na uwadze potrzeby wszystkich osób i rodzin znajdujących się w podobnie trudnej sytuacji życiowej i w miarę posiadanych środków zaspokając ich najbardziej pilne i konieczne potrzeby.
Kryteria zastosowane przez organy obu instancji przy określeniu zasiłku w przedmiotowej sprawie nie naruszają powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej.
Wskazując na zastosowane kryteria należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że wysokość zasiłku celowego jest limitowana między innymi możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej. Sprawę niniejszą należy rozpoznać z uwzględnieniem faktu, że rozpatrując wniosek L. P. organy wydały dwie decyzje. Jedna dotyczy wniosku w części bieżących opłat i witamin dla dziecka (z 6.11.2003 r.), a druga zasiłku celowego na zakup żywności i zaległe opłaty za wodę, energię elektryczną i gaz (z 3.02.2004 r.). Jak wynika z treści zebranego materiału w sprawie możliwości Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. pozwoliły na przyznanie skarżącemu w rozpoznaniu jego wniosku z 6.10.2003 r. zasiłku celowego w wysokości 200 zł (decyzją z dnia [...].11.2003 r.) z przeznaczeniem na bieżące opłaty i zakup witamin dla dziecka i nieuwzględnienie wniosku w pozostałym zakresie (zakup żywności oraz opłacenie zaległych rachunków za wodę, gaz i energię elektryczną), co nastąpiło zaskarżoną decyzją. Ustalanie powyższe w zakresie możliwości finansowych Ośrodka w powiązaniu z uznaniowością przedmiotowego zasiłku skutkować muszą uznaniem skargi za nieuzasadnioną.
Celem pomocy społecznej jest udzielanie pomocy w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, a nie zapewnienie stałego utrzymania. Pomoc społeczna powinna wspierać w szczególności osoby, które nie są w stanie o własnych siłach rozwiązać swoich problemów i pomagać im w osiągnięciu samodzielności. Osoby takie nie mogą przyjmować wyłącznie postawy roszczeniowej i żądać pomocy nie czyniąc same nic aby swoją sytuację zmienić i poprawić .
L. P. nie wykazał, że jest osobą niezdolną do pracy. Jego rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony i zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 630,59 zł miesięcznie. Na przestrzeni roku 2003 (od stycznia 2003 r. do Listopada 2003 r.) skarżący otrzymał z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. zasiłki celowe na łączną kwotę prawie 3.500 zł. Miał przyznane gorące posiłki w stołówce Fundacji Akademickiej K., z których jednak zrezygnował.
Organ pomocy społecznej z uwagi na ograniczone możliwości finansowe nie jest w stanie zaspokoić wszystkich oczekiwań skarżącego. Jego rolą jest dokonanie oceny i ustalenie komu, w jakiej formie i w jakim rozmiarze należy oczekiwanej pomocy udzielić w pierwszej kolejności, a komu takiej pomocy można odmówić.
Fakt nieprzyznania zasiłku celowego na żywność oraz zaległe opłaty przedmiotową decyzję może budzić niezadowolenie L. P., jednak rozstrzygnięcie takie nie narusza prawa. Organ w tej materii kierował się nie tylko potrzebami zainteresowanego, ale również interesem innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i swoimi możliwościami finansowymi.
Sąd aprobuje stanowisko zaprezentowane przez organy obu instancji, że nawet, gdyby organ I instancji miał możliwości finansowe przyznania zasiłku celowego skarżącemu to przeznaczenie tego zasiłku określone, jako konieczność pokrycia zaległości w opłatach za wodę, energię elektryczną i gaz nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. Po pierwsze dlatego, że strona - tym bardziej gdy żona L. P. od 20.07.2003 r. otrzymała pracę - jest zobowiązana do systematycznego uiszczania opłat za zajmowany lokal mieszkalny. Po drugie zaś dlatego, że udzielenie zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłatach za wodę, energię elektryczną i gaz byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielom skarżącego, a więc podmiotom, do których nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej.
Ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że są one nieuzasadnione i sprowadzają się jedynie do kwestionowania oceny potrzeb skarżącego dokonanej przez organy. Nie budzi wątpliwości Sądu, że potrzeby bytowe i przepisy ustawy o pomocy społecznej uzasadniają przyznanie L. P. zasiłku celowego w związku z jego wnioskiem z dnia 6.10.2003 r. w zakresie, jakim organ zrobił to decyzją z [...].11.2003 r. Dalej idące żądania skarżącego wynikające z wniosku z 6.10.2003 r. nie mogą być uwzględnione, czemu organy dały wyraz w decyzjach z [...]..02.2004 r. (I instancja) i z [...].03.2004 r. (II instancja).
Poza zakresem zainteresowania Sądu pozostaje prawidłowość przyznawania zasiłku przez Miejski Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W. dla innych osób z uwagi na fakt, że przedmiot rozpoznania niniejszej sprawy określa treść zaskarżonej decyzji, a jej adresatem jest L. P., a nie inne osoby.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.