II SA/RZ 394/23

II SA/Rz 394/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Magdalena Józefczyk /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7 i art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 735
art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d)
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 23 stycznia 2023 r.nr S-V.8640.221.2022.AI w przedmiocie odmowy przyznania statusu osoby bezrobotnej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 7 grudnia 2022 r. nr PE.241121/00002.2022.OS.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 23 stycznia 2023r. nr SV.8640.221.2022.AI, o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej.
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:
Decyzją z [...] listopada 2021r. nr [...] Starosta [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji") uznał MW (dalej: "Skarżąca") za osobę bezrobotną z dniem 24 listopada 2021r. oraz odmówił przyznania Skarżącej prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Postanowieniem z [...] listopada 2022r. nr [...] Starosta, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", wznowił z urzędu postępowania w sprawie zakończoną ww. decyzją.
Następnie decyzją z [...] grudnia 2022r. nr [...] Starosta uchylił w całości własną decyzję z [...] listopada 2021 r. o przyznaniu MW statusu osoby bezrobotnej i jednocześnie odmówił przyznania Skarżącej statusu osoby bezrobotnej od 24 listopada 2021r.
Organ I instancji podał, że rejestrując się jako bezrobotna, Skarżąca złożyła oświadczenie, że nie podlega ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym. W dniu 24 listopada 2022r. Z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS") uzyskano informację, że Skarżąca w okresie od 6 listopada 2021r. do 21 lutego 2022r. była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego rolników jako małżonek płatnika składek – DW, posiadającego gospodarstwo rolne o powierzchni 4,657 ha przeliczeniowych. W ocenie organu powyższe stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, określoną art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i jednocześnie odmowy przyznania statusu bezrobotnej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 735 z późn. zm.) – dalej: "u.p.z.", bezrobotnym jest osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022r. poz. 1360, 2337 i 2339 oraz z 2023 r. poz. 326), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.
Skarżąca w odwołaniu od tej decyzji podała, że podleganie ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu w KRUS nie stanowi samo w sobie przesłanki do odmowy przyznania statusu bezrobotnego. Współmałżonek rolnika nie może być uznany za bezrobotnego tylko, gdy wykonuje stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Taka sytuacja nie ma miejsca po stronie Skarżącej, bowiem wykonywała ona pracę w gospodarstwie rolnym a nie stałą pracę w gospodarstwie rolnym.
Decyzją z 23 stycznia 2023r. nr S-V.8640.221.2022.AI Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję Starosty z 7 grudnia 2022r. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Wojewoda podał, że Skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik, z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,657 ha przeliczeniowego użytków rolnych. Zasadnie zatem Starosta uznał, że ww. okoliczność w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.p.z. wyklucza możliwość uznania Skarżącej za osobę bezrobotną oraz przesłankę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i w konwencji do uchylenia decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MW wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.
Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wznowienie postępowania i uchylenie decyzji dotychczasowej pomimo braku ku temu przesłanek;
2. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.p.z. w zw. z art. 33 pkt 2 i art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez ich niezastosowanie;
3. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.p.z. poprzez przyjęcie, że skoro skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, to automatycznie nie może zostać uznana za osobę bezrobotną, bez względu na to, czy Skarżąca wykonuje stała pracę w gospodarstwie rolnym, czy pracę w gospodarstwie rolnym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023r.259 dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę naruszenia prawa i przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na mocy art.145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3).
Mając na względzie tak określone granice badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga okazała się zasadna oraz argumenty w niej zawarte.
Materialną podstawę rozpoznawanej sprawy we wznowionym postępowaniu stanowi art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.p.z. Stosownie do treści pierwszego z tych przepisów, starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3 (który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie), pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Ten przepis zawiera ustawową definicję bezrobotnego. Zgodnie z tą regulacją bezrobotny to osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, i, j, l u.p.z. oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha u.p.z., która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4 u.p.z., niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz uczącej się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli osoba ta spełnia dodatkowe kryteria, określone w lit. a-m tego przepisu. Jednym z tych kryteriów jest wymóg, sformułowany przy lit. d, aby osoba ubiegająca się o przyznanie jej statusu bezrobotnego lub już uznana za bezrobotnego nie była właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.
Z pisma KRUS w [...] z [...] grudnia 2022r. nr [...] wynika, że MW podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno – rentowego, jako rolnik, z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,6580 ha przeliczeniowego użytków rolnych. W skład gospodarstwa rolnego wchodzą grunty rolne o powierzchni 0,5791 ha przeliczeniowego stanowiące współwłasność MW i DW oraz grunty o powierzchni 4,0789 ha przeliczeniowego, stanowiące własność DW. Skarżąca do odwołania z 15 grudnia 2022r. dołączyła decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w której stwierdzono ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego oraz emerytalno – rentowego od 22 lutego 2022r. Stwierdzono też ustanie obowiązku płacenia składek ubezpieczeniowych za Skarżącą od 22 lutego 2022r.
W zaskarżonej decyzji Wojewoda Podkarpacki nie uwzględnił zarzutów Skarżącej zawartych w odwołaniu, a w szczególności, że od chwili zaprzestania pracy zawodowej, nigdy nie wykonywała stałej pracy w gospodarstwie rolnym, jedynie w gospodarstwie domowym. Wskazała też na określoną przez orzecznictwo sądów administracyjnych tezę, że współmałżonek rolnika nie może być uznany za osobę bezrobotną tylko wówczas, gdy z tytułu wykonywanej stałej pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, podlega ubezpieczeniom na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Oświadczyła też, że nie wykonywała żadnej pracy związanej z gospodarstwem rolnym, natomiast wykonywała prace związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, której współmałżonek jest rolnikiem.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 czerwca 2015r. I OSK 100/14 wywiódł tezę, że małżonek rolnika niepracujący na stałe w gospodarstwie rolnym mieści się w definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W uzasadnieniu tego wyroku podano, że ustawa o KRUS obejmuje swoimi regulacjami trzy kategorie podmiotów: bowiem rolników, domowników rolników z nimi pracujących, małżonków pracujących w gospodarstwie rolnym lub domowym z gospodarstwem rolnym związanych. Z kolei ustawa w ww. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d oprócz rolnika obejmuje współmałżonka lub domownika wykonujących stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Zatem pomijając domowników rolnika, a odnosząc się do jego małżonka, to osoba taka nie może być uznana za bezrobotną, ale tylko wówczas, gdy z tytułu wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków przekraczającej 2 ha przeliczeniowe podlega ubezpieczeniom na podstawie ustawy o KRUS. Przepis ten, z uwagi na to, że ze statusem bezrobotnego pociąga za sobą skutki finansowe nie może być interpretowany rozszerzająco, warunek w nim podkreślony nie może dotyczyć współmałżonka rolnika nie wykonującego stałej pracy w gospodarstwie rolnym, mimo iż małżonek podlega ubezpieczeniu z KRUS, nawet gdy pracuje tylko w gospodarstwie domowym związanym bezpośrednio z gospodarstwem rolnym (por też wyroki: WSA w Warszawie z 26.01.2018r. II SA/Wa 1236/17; WSA w Bydgoszczy z 27.11.2019r. II SA/Bd 823/19; WSA w Opolu z 21.01.2020r. II SA/Op 1026/19 -wszystkie dostępne w cbosa).
W wyrokach tych wskazano też, że wybór statusu należy do małżonka rolnika. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Skarżąca od 24 września 2009 r. do 31 marca 2020r. pracowała na pełnym etacie, od 1 kwietnia 2020r. do 30 września 2021r. w wymiarze 0,80 etatu i od 1 października 2021r. do 5 listopada 2021r. w pełnym wymiarze czasu pracy (świadectwo pracy karta akt admin. nr 3). Powyższe potwierdza, że Skarżąca nie wykonywała stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca wskazała w odwołaniu, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym męża, lecz opiekuje się małoletnimi dziećmi. Okoliczność ta nie była przedmiotem ustaleń i rozważań organów administracji, natomiast może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy.
Wznowienie postępowania w rozpoznawanej sprawie nastąpiło postanowieniem z 25 listopada 2022r., wobec uzyskania informacji, że Skarżąca została zgłoszona przez męża jako współwłaściciela gospodarstwa rolnego do ubezpieczenia społecznego rolników w dniu 24 listopada 2022r. z tytułu stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Z raportu KRUS na 24 listopada 2022r. wynika, że Skarżąca podlegała ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w okresie od 6 listopada 2021r. do 21 lutego. 2022r. Końcowa data podlegania ubezpieczeniu w KRUS pokrywa się z ww. decyzją Prezesa KRUS. Wznawiając postępowanie 7 grudnia 2022r. Starosta [...] nie sprawdził, czy Skarżąca na dzień wznowienia postępowania nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Wyjaśnienia będzie wymagało ustalenia czy i w jakim okresie Skarżąca w tym samym okresie korzystała z uprawnień przysługujących z dwóch tytułów - bezrobotnego i małżonka rolnika, przewidzianych w ustawie i ustawie o KRUS.
Wskazać ponadto należy, że z art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie wynika, że nie stwarzają one możliwości wyboru ubezpieczenia. Wręcz przeciwnie, pozwalają na objęcie ubezpieczeniem rolniczym tylko wtedy, gdy nie istnieje inny tytuł ubezpieczenia. Zatem, podleganie przepisom ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest możliwe jedynie wtedy, gdy dana osoba nie jest uprawniona do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z innych tytułów (tak Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 13 grudnia 2016r., sygn. akt III AUa 73/16, niepubl.). Rozważając zagadnienie pracy w gospodarstwie rolnym w aspekcie zarówno przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji i zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jak i przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników należy mieć na uwadze, że chodzi w nich o stałą pracę w rolnictwie, rozumianą jako pracę świadczoną realnie i stale, a nie potencjalnie (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 7.11.1997r. sygn. akt II UKN 318/09; z 15.06.2010r. sygn. akt II CSK 37/10 – dostępne w cbosa).
Z tego względu Sąd uznał, że doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a., gdyż organy orzekające uchyliły się od ustalenia stanu faktycznego sprawy, tym obowiązkom nie sprostał też organ II instancji, bowiem nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów odwołania. Organ II instancji stwierdził, że wobec związanego charakteru decyzji wydawanych w przedmiocie statusu bezrobotnego, nie są umocowane do nie są umocowane do uwzględnienia przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy innych okoliczności aniżeli określonych w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia. Błędy w ustaleniach faktycznych doprowadziły do błędnej wykładni definicji osoby bezrobotnej zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) u.p.z.
Powyższe stanowisko organu II instancji jest sprzeczne z art. 7 a § 1 k.p.a., który stanowi, że Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. W art. 7a § 1 k.p.a. nie chodzi o pojawienie się w ogóle wątpliwości interpretacyjnych, a o przypadki, w których pomimo użycia różnych metod wykładni, wciąż pozostają co najmniej dwa, równie uprawnione, sposoby rozumienia danego przepisu (tzw. pat interpretacyjny).
Reasumując, zaskarżoną oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. .
Organ I instancji rozważy niniejszą sprawę, zgodnie z wyżej wskazanymi wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu.