II SA/RZ 357/05

II SA/Rz 357/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2006-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Krystyna Józefczyk.
Magdalena Józefczyk /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 8 par. 1, art. 922 par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 28, art. 30 par. 4, art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 2, art. 210, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
art. 9a i art. 128 ust 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Józefczyk, Asesor Magdalena Józefczyk (spr.), Protokolant Anna Mazurek-Ferenc, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2006 sprawy ze skargi G.K. na decyzję Wojewoda z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odszkodowanie za wycięcie drzew Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
II SA/Rz 357/05
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...]. Nr [...] Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 9a i art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania W.K. uchylił decyzję Starosty z dnia [...]r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za szkody spowodowane w związku z wycięciem przez Zakład Energetyczny S.A. drzew rosnących pod linią energetyczną usytuowaną na nieruchomości W.K. położonej w N. oznaczonej jako działka nr 754/4 i umorzył postępowanie organu I instancji.
W odwołaniu W.K. zarzucił, że poczynione przez organ I instancji ustalenia są dowolne i nie opierają się na rzeczywistym stanie faktycznym. Decyzja Burmistrza Miasta z dnia [...]r. znak[...] i decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia planu realizacyjnego i udzielenia pozwolenia na budowę nie zostały doręczone właścicielowi – J.K. ponieważ zmarł w 1978r. Dział spadku nastąpił w 2000r. i właścicielem działki nr 754/4 powstałej po podziale działki nr ewid. 754 stał się W.K., na której dokonano wycinki drzew. O tych czynnościach nie został zawiadomiony odwołujący jak i pozostali spadkobiercy po zmarłym J.K., dlatego powołane wyżej decyzje nie uprawomocniły się. Nie można uznać za uzasadnione twierdzenia organu, że wycinka nie odbyła się na podstawie decyzji administracyjnej. Z pisma Rzecznika Praw Obywatelskich z [...]r. Nr [...] wynika, że stosownie do art. 124 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku, gdy na skutek konserwacji linii energetycznej dojdzie do szkód w mieniu - wystąpić można o odszkodowanie, które ustala właściwy miejscowo starosta powiatu. Z tych przyczyn wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy nie podzielił argumentów odwołania. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zajęcie nieruchomości w celu wykonania linii energetycznej nie nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej w przedmiocie zezwolenia inwestorowi założenia na spornej działce przewodów linii energetycznej (tj. decyzji wydanej na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości Dz. U. z 1991r. nr 30, poz. 127 z późn. zm.) Wbrew twierdzeniom skarżącego podstawą zajęcia nieruchomości pod budowę linii energetycznej nie mogła być decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z [...]r. o pozwoleniu na budowę, gdyż decyzja taka może być wydana dopiero po uzyskaniu przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień zawartych w piśmie Starosty z [...]r. wynika, że inwestor przedmiotowej linii energetycznej - Gmina do wniosku o wydanie pozwolenia na budowę nie przedłożyła dowodów dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W przypadku realizacji linii energetycznej na gruncie, do którego inwestor nie nabył w ogóle tytułu prawnego lub też nabył taki tytuł w wyniku uzyskania dobrowolnej zgody właściciela, wszelkie spory odszkodowawcze podlegają rozpatrzeniu przez sąd cywilny . Na poparcie swoich twierdzeń organ powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego. Brak właściwości organu administracji publicznej wyłączał możliwość merytorycznego orzekania w sprawie, bo zaistniała sytuacja bezprzedmiotowości postępowania wymieniona w art. 105 § 1 k.p.a. i dlatego organ uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie.
W skardze z dnia 28 lutego 2005r. skarżący M.K. i G.K. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Staroście do merytorycznego rozpatrzenia. Podnieśli, że zaskarżoną decyzję wydano [...]r. tj w czasie, gdy W.K. już nie żył, bo zmarł [...]r. Decyzja została doręczona G.K. [...]r., przy czym G.K. nie był już właścicielem działki nr 754/4 na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z [...]r. sygn. akt[...]. Skarżący uznali za błędne stanowisko organu, iż działania Zakładu Energetycznego były prowadzone bez wydania decyzji, bo decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z [...]r.Nr [...] dała Wójtowi Gminy umocowanie do budowy napowietrznych sieci energetycznych średniego i niskiego napięcia wraz ze wstawieniem słupów stacji trafo, które wykonał Zakład Energetyczny. Zgodnie z pismem Rzecznika Praw Obywatelskich z [...]r. sprawa dotycząca odszkodowania za szkody wyrządzone w związku z wybudowaną siecią energetyczną należy do starosty.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wykazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 lipca 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi Oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, jednakże z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu.
Stan faktyczny sprawy uwzględniony przez Sąd do orzekania w niniejszej sprawie przedstawia się następująco:
Decyzja Wojewody z [...]r. nr [...] wysłana W.K. została zwrócona z adnotacją poczty, że adresat nie żyje. Przesyłkę urząd pocztowy według stempla na kopercie zwrócił organowi [...]r.
Pismem z dnia [...]r. G.K. wystąpił do Wojewody, jako następca prawny zmarłego W.K. o udzielenie informacji o sposobie załatwienia odwołania złożonego przez W.K. od decyzji Starosty z [....] r. (prawidłowa data to [...]r.) nr [...]
Wojewoda pismem z [...]r. nr [...] zobowiązał G.K. do udokumentowania następstwa prawnego po zmarłym W.K.
Odpowiedzi udzielił M.K., który do pisma z dnia [...]r., dołączył uwierzytelnioną kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [....]r. sygn. akt.[...], z którego wynika, że po zmarłym W.K. dokonano zgodnego działu spadku w ten sposób, że nieruchomość oznaczona numerem ewidencyjnym nr 754/4 stanowiąca las, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr 57- 321 przydzielono na wyłączną własność M.K. synowi W. i M..
Wojewoda pismem z [...]r. nr [...] przesłał G.K. swoją decyzję z [...]r. nr[...]. Postanowieniem z [...]r. nr [...] wydanym na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603)
Wojewoda postanowieniem z [...]r. Nr [...] na skutek skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przez M.K. i G.K. wstrzymał z urzędu wykonanie zaskarżonej decyzji. Postanowienie została doręczone M.K. i G.K.
Rozpoznając niniejszą sprawę w pierwszej kolejności Sąd dokonał oceny, czy skarżący posiadają legitymację do wniesienia skargi. Stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.
Użyte w tym przepisie sformułowanie "każdy, kto ma w tym interes prawny" oznacza, że ustawa przy określaniu podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi odeszła od pojęcia strony, które związane jest z załatwieniem sprawy w postępowaniu administracyjnym. Źródła interesu prawnego w rozumieniu komentowanego przepisu należy poszukiwać w przepisach prawa. O tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie chroniony interes prawny decyduje przepis prawa. Od wykazania więc związku między chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej uzależnione jest prawo złożenia skargi.
Istotę legitymacji skargowej stanowi uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności W celu doprowadzeni ich do stanu zgodnego z prawem, czyli z obiektywnym porządkiem prawnym. W tym ujęciu o istnieniu legitymacji skargowej nie decyduje zarzut naruszenia interesu prawnego skarżącego, lecz interes prawny, którego istotę stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym porządkiem prawnym. (T.Woś w: T.Woś, H. Knysiak-Molczyk, M.Romańska "Postępowanie sądowoadministracyjne" LexisNexis wyd. 1 str. 122, 123).
Sąd uznał, że skarżący M.K. ma interes prawny w złożeniu skargi, bowiem jest następcą prawnym zmarłego W. K., a na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z [....]r. syg. akt [...] stał się jedynym właścicielem działki nr[...], co powoduje, że stał się on stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Skarżący M.K. mógłby skutecznie złożyć wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145 k.p.a.) lub o stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 k.p.a.).
Skarga G.K. została rozpoznana w odrębnym postanowieniu tego Sądu z [...]r. o sygn. akt II SA/Rz 357/05, doręczonym stronom postępowania sądowego z urzędu.
Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że decyzja II instancji została wydana w stosunku do osoby nieżyjącej. Dystans czasowy pomiędzy śmiercią W.K., który uruchomił postępowanie administracyjne, a następnie odwołaniem zakwestionował rozstrzygniecie organu I instancji nie jest odległy. Nie zmienia to jednak postaci rzeczy, że zaskarżoną decyzję skierowana do osoby nieżyjącej.
Stroną postępowania administracyjnego może być podmiot, który posiada zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych, a tę ocenia się według przepisów prawa cywilnego o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 k.p.a.).
Przepisy prawa cywilnego odrębnie normują zdolność prawną osób fizycznych oraz wszelkich innych podmiotów prawa nie będących nimi. Zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci, której dowodem jest akt zgonu sporządzony zgodnie z przepisami art. 10 ust. 1 i art. 64-78 ustawy z dnia 29 września 1986r. -prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.) W skutek śmierci osoby fizycznej gasną jej prawa lub obowiązki, o ile maja charakter osobisty niezbywalny, a pozostałe przechodzą na inne osoby, stosownie do ich uprawnień stwierdzonych w postępowaniu spadkowym.
Osoba fizyczna przestaje być stroną postępowania administracyjnego z chwilą swojej śmierci. Zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej ustaje wraz z jej zdolnością prawną, a więc z chwilą śmierci.
W myśl art. 30 § 4 K.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten reguluje dwie odrębne kwestie, pierwsza stanowi przeniesienie na inny podmiot praw zbywalnych w drodze czynności cywilnoprawnej, a druga nabycie składników masy spadkowej przez spadkobierców strony.
W rozpoznawanej sprawie wystąpiła ta druga sytuacja. W przypadku śmierci strony do udziału w postępowaniu należy wezwać spadkobierców ustawowych lub testamentowych.
Zgodnie z art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na spadkobierców w chwili jego śmierci, jednakże dopiero po stwierdzeniu przez sąd nabycia spadku obowiązuje ustanowione w art. 1025 k.c. domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku jest spadkobiercą. Trzeba zwrócić też uwagę na tezę wyroku NSA z 16.01.2002r. I S.A. 1421/00 (ONSA 2003, nr 2, poz. 64), w której głosi się, że następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego. Ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych (art. 28 k.p.a. w związku z art. 1025 §2 k.c.).
Skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa i daje podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z 27.04.1983r. II S.A. 261/83 OSPiKA 1984 nr 5, poz.108). Rażące naruszenie prawa jest jedną z przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy wypełnia dyspozycję przepisu zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co czyni zasadnym stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ II instancji wezwie M.K., jako następcę prawnego o wyjaśnienie czy podtrzymuje odwołanie wniesione przez zmarłego W.K., a następnie wyda odpowiadającą prawu decyzję mając na względzie zasady postępowania administracyjnego jak i przepisy prawa materialnego. Z tego też względu przedwczesna byłaby merytoryczna ocena zaskarżonej decyzji.
W przypadku uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a).
Wniosek taki po myśli art. 210 p.p.s.a. musi być złożony do zamknięcia rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku. Skarżący nie zawarł takiego wniosku w skardze jak również nie zgłosił go do czasu zamknięcia rozprawy na którą się nie stawił Dodać wypada, że o terminie rozprawy został prawidłowo powiadomiony, przy czym obecność na rozprawie jest obowiązkowa. Skutkiem niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie jest utrata uprawnienia do żądania zwrotu kosztów postępowania.
Sąd nie mógł uwzględnić wniosku pełnomocnika uczestnika Zakładu Energetycznego SA o zwrot kosztów postępowania, bo zwrot kosztów po myśli art. 200 p.p.s.a. przysługuje skarżącemu.