II SA/Rz 353/24

II SA/Rz 353/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-07-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
III OSK 2619/24 - Wyrok NSA z 2026-02-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 145 §  1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 388
art. 2 ust. 1, art. 3
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi C. C. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 15 stycznia 2024 r. nr DSE3-K0918-D7400-28/24 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania – skargę oddala –
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. nr [...] Szef Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej "Szef Urzędu", "SUKR") utrzymał w mocy postanowienie własne z [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy.
Pismem z [...] września 2023 r. C. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – adw. M. A., zwrócił się do Szefa Urzędu z wnioskiem o ponowne wydanie decyzji w dotyczącej jego osoby sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący wyjaśnił, że jego skarga na decyzję Szefa Urzędu odmawiającą mu potwierdzenia ww. statusu została oddalona przez sąd administracyjny. W związku z wezwaniem Szefa Urzędu do sprecyzowania żądania, tj. wskazania, czy Skarżący żąda wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności decyzji, Skarżący pismem z [...] listopada 2023 r. wskazał, że wnosi o wznowienie postępowania w sprawie o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."). We wniosku wniósł o przesłuchanie S. C., S. G. oraz Z. M. w charakterze świadków. Wskazane postępowanie zostało zakończone decyzją ostateczną Szefa Urzędu z [...] maja 2019 r. nr [...]. Decyzja ta utrzymywała w mocy decyzję Szefa Urzędu z [...] stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Postanowieniem z [...] listopada 2023 r. nr [...] odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Szefa Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] stycznia 2019 r.
W uzasadnieniu postanowienia Szef Urzędu wyjaśnił, że we wniosku o wznowienie postępowania Skarżący nie wskazał konkretnej podstawy wznowienia postępowania ani nie przedstawił żadnych nowych dowodów mających uzasadniać wznowienie postępowania. Wskazał jedynie, że wiedzę o jego działalności mają trzy osoby, o których przesłuchanie w charakterze świadków, wniósł. W tych okolicznościach odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego.
W piśmie zatytułowanym "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy" Skarżący zakwestionował prawidłowość postanowienia z [...] listopada 2023 r. Podkreśli, że jego wolą nie jest dokonanie przez organ odmiennej niż poprzednio oceny zgromadzonego materiału dowodowego, ale o dopuszczenie nowych dowodów.
Szef Urzędu zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] listopada 2023 r. uznając zarzuty podniesione we wniosku za bezpodstawne. W pierwszej kolejności Organ wyjaśnił podstawy wznowienia postępowania w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i orzecznictwo sądowo-administracyjne. Szef Urzędu podkreślił, że okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej przez Skarżącego, jak i jej charakter oraz doznane represje zostały ocenione w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] maja 2019 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało poddane kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z [...] października 2019 r. oddalił skargę. Następnie wskazał, że po ponownej analizie sprawy doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazał aby w sprawie zachodziła przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem okoliczności przez niego wskazane nie wpływają na treść rozstrzygnięcia.
W skardze do Sądu Skarżący podniósł, że nie zgadza się z powyższym rozstrzygnięciem. Argumentował, że jego wniosek dowodowy z zeznań trzech nowych świadków ma charakter istotny i jest nowym wnioskiem w sprawie. W ocenie Skarżącego Organ w sposób całkowicie dowolny, ocenił że wniosek ten nie daje podstaw do wznowienie postępowania. Do skargi dołączył oświadczenia świadków.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji/postanowienia, tj. zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji/postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie SUKR w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją SUKR odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Zasadą jest ostateczność decyzji Organu II instancji. Zasada ta wpływa na pewność obrotu prawego. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki. Należy do nich między innymi możliwość wznowienia postępowania w sprawie, w której zapadło ostateczne rozstrzygnięcie.
Z uwagi na wyjątkowość instytucji wznowienia postępowania ustawodawca zakreślił szczególne wymóg dla sytuacji, w których będzie dopuszczalne uruchomienie tego trybu.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Wniosek o wznowienie postępowania Skarżący uzasadnił pozyskaniem nowych dowodów oraz informacji, które w jego ocenie uzasadniają złożony pierwotnie wniosek o przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i wniósł o przesłuchanie podanych świadków, którzy te informacje mieli posiadać. Zwrócił się również do Organu o pozyskanie informacji dotyczących lat 80-83, według twierdzenia Skarżącego Organ dotychczas pozyskał informacje dotyczące wyłącznie okresu od 81 do 82.
Uzasadniając odmowę wznowienia postępowania Organ wskazał, że Skarżący nie podał żadnych nowych okoliczności i dowodów, które mogłyby prowadzić do wznowienia postępowania i Sąd z tym stanowiskiem się zgadza. W istocie Skarżący zwracając się do Organu o wznowienie postępowania podał jedynie świadków, którzy w jego ocenie posiadają informacje, które mogą wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.
Zgodzić należy się z Organem, że podanie we wniosku o wznowienie postępowania wyłącznie świadków, którzy zdaniem wywnioskowany mieliby posiadać wiedzę o faktach podważającą dotychczasowe ustalenia organów, nie jest przesłanką do wznowienia postępowania. Nie jest to bowiem dowód, a jedynie źródło dowodowe o niepewnym znaczeniu. Takim dowodem mogłyby być konkretne zeznania, które budziłyby co najmniej wątpliwości odnośnie do dotychczasowych ustaleń organów.
W związku z powyższym słusznie Organ odmówił wznowienia zakończonego postępowania z powodu braku dowodów, które mogłyby podważyć dotychczasowe stanowisko. Podkreślić należy, że takich dowodów poza twierdzeniem o istnieniu świadków Skarżący nie przedłożył również do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Dopiero na etapie skargi Skarżący przedłożył złożone przed notariuszem jednobrzmiące oświadczenia Z. M. i S. G., w których wymieni potwierdzili fakt wielokrotnego zalewania piwnic w budynku administracyjnym, w których znajdowało się archiwum zakładu wskazując, że zawsze po zalaniu zalane dokumenty były wywożone wózkiem akumulatorowym do zakładowej kotłowni i były spalane pod nadzorem Straży Przemysłowej. Jak wyjaśnili były to teczki osobowe ludzi oraz teczki z napisem "tajne". Wskazali równie, że z opowiadań ludzi jest im wiadomo, że C. C. był aresztowany w stanie wojennym za działalność w Solidarności.
Podkreślić należy, że dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia okoliczności istniejące w dacie jej wydania. W związku z powyższym podane przez Skarżącego dowody – zeznania świadków już po wydaniu decyzji nie mają znaczenia z punktu widzenia legalności decyzji. Nie mniej jednak Sąd wziął je pod uwagę przy ocenie czy nie zachodzi ewentualna podstawa do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. Ocena ta nie przyniosła oczekiwanych dla Skarżącego rezultatów.
Jak wyżej wskazano decyzja o odmowie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z [...] maja 2019 r., Nr [...] stała się ostateczna i prawomocna w administracyjnym toku instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z [...] października 2019 r., sygn. akt [...] oddalił skargę na ostateczną decyzją, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] czerwca 2023 r. sygn. akt [...] oddalił skargę kasacyjną.
Przedmiotem postępowania było potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Ustawodawca w tych sprawach co zostało szeroko omówione w zapadłych w sprawie decyzjach, jak i wyrokach przewidział szczególny sposób wykazania okoliczności pozwalających na przyznanie takiego statusu.
W art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych wynika, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Z kolei w art. 3 ustawy wyszczególniono przypadki, w których daną osobę należy uznać za represjonowaną. Dotyczą one okresu dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., zaś za represjonowane mogą być uznane osoby przebywające w więzieniu, innym miejscu odosobnienia, albo powołane do służby wojskowej z przyczyn politycznych- za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do represjonowanych zalicza się również osoby biorące udział w wystąpieniach wolnościowych w określonych w tym przepisie sytuacjach tj.: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok.
Żadna z tych okoliczność w postępowaniu o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej nie została wykazana, a również przedstawione we wniosku o wznowienie postępowania czy powołane w skardze dowody nie mają wpływu na zajęte stanowisko.
Pomijając już fakt, na który zwrócono wyżej uwagę, że dowody zostały przedstawione dopiero na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie to okoliczności w nich przedstawione nie spełniają przesłanek, o jakich mowa w powołanych przepisach tj. art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Powołani przez Skarżącego świadkowie podali wyłącznie to, że wraz ze Skarżącym wywozili zalane podczas powodzi teczki w tym dane osobowe oraz teczki z dopiskiem "tajne", a także, że z opowiadań innych osób jest im wiadome, że Skarżący był aresztowany w stanie wojennym za działalność w Solidarności.
Jak wynika z powołanych przepisów ustawodawca nie z każdą działalnością opozycyjną czy represjami wiąże możliwość przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej. Aby uzyskać status działacza opozycji antykomunistycznej należy wykazać działanie w ramach po pierwsze struktur zorganizowanych a następnie trwającą przez okres co najmniej 12 miesięcy współpracę zagrożoną odpowiedzialnością karną, na rzecz odzyskania niepodległości, suwerenności respektowania politycznych praw człowiek. Z kolei aby uzyskać status osoby represjonowanej konieczne jest wykazanie przebywania w więzieniu na podstawie wyroku w określonym czasie w ośrodku odosobnienia, pełnienie służby wojskowej, branie udziału w wystąpieniach wolnościowych, w których na skutek działania milicji czy organów bezpieczeństwa państwa, osoba poniosła śmierć, uszczerbek na zdrowiu dłuższy niż 7 dni, była inwigilowana, pozbawiona możliwości wykonania zawodu, została z nią rozwiązana umowa o pracę była relegowana z uczelni, poszukiwana listem gończym.
Tymczasem podany we wniosku fakt aresztowania Skarżącego nie został przez wskazanych świadków potwierdzony, wskazali oni jedynie, że informacje te posiadają z opowiadań bliżej nieokreślonych osób, ponadto nie wskazano okresu aresztowania ani okoliczności w jakich miało ono miejsce. Dowody przeprowadzone w postępowaniu zwykłym, wnioski kierowane do właściwych Organów o potwierdzenie faktu aresztowania nie przyniosły oczekiwanego dla Skarżącego rezultatu. W związku z powyższym aktualne informacje posiadane wyłącznie z zasłyszenia mogą być potraktowane wyłącznie jako nieskuteczna polemika z ustaleniami Organów i na pewno nie mogą skutecznie prowadzić do uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji wydanej w sprawie decyzji.
Podobnie jeśli chodzi o likwidację teczek zawierających dane osobowe czy informacje tajne, zalanych w czasie powodzi. Nie może to uchodzić za zorganizowaną działalność antykomunistyczną, w ramach zorganizowanej struktury, jak też nie nosi cech innej działalności opisanej w ustawie jako kwalifikującej się do nadania statusu opozycjonisty antykomunistycznego czy osoby represjonowanej.
Podsumowując, stwierdzić należy, że powołane okoliczności nie mogą kontestować prawomocnych już ustaleń Organów co do braku spełnienia przesłanek do przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych ponieważ nie dotyczą żadnej z opisanych w ustawie sytuacji, nie stanowią w związku z tym okoliczności o jakich mowa w art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. tj. okoliczności istotnych dla sprawy, stanowiących podstawę do wznowienia postępowania.
Wobec powyższego w ocenie Sądu prawidłowo Organ stwierdził brak podstaw do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania w stosunku do prawomocnie wydanej decyzji SUKR.
Mając to wszystko na uwadze Sad orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.