II SA/Rz 1264/22

II SA/Rz 1264/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151 a, art. 153, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze sprzeciwu B.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 13 lipca 2022 r. nr SKO.4111/646/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej B. C. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt, złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.,
Uzasadnienie
II SA/Rz 1264/22
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem sprzeciwu B.C. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 13 lipca 2022 r. nr SKO.4111/646/2022 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, B.C. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2021 r.
Wójt Gminy [...] decyzją z 10 czerwca 2022 r. nr GOPS.5032.85.2021/22.ŚP orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że wg treści orzeczenia o niepełnosprawności matki wnioskodawczyni z [...] listopada 2021 r. nie da się ustalić, od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, co przesądza o niespełnieniu warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.).
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła wnioskodawczyni powołując się na niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto wskazała, że jej matka J.B. zmarła [...] czerwca 2022 r.
SKO - działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) - uchyliło decyzję Wójta w całości i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, powinno być pominięte.
W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że organ I instancji nie rozważył całości okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzję oparł na przesłance negatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorym członkiem rodziny. W kontekście powyższego należało uznać, że wskazany przez organ I instancji powód dla którego odmówiono przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi bowiem okoliczni J.B.
SKO wskazano również, że ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji podejmie niezbędne działania w kierunku ustalenia, czy w sprawie wystąpiła wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanka w postaci bezpośredniego związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a potrzebą sprawowania opieki nad jej matką. Jak wynika z tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Wyjaśnienie tej okoliczności ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
W tej sytuacji decyzja organu I instancji została wydana zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co skutkuje jej uchyleniem w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Uzasadnieniem takiego rozstrzygnięcia jest również uwzględnienie konieczności zachowania zasady dwuinstancyjności postępowania. Wg SKO, zbadaniu w kontekście całokształtu okoliczności sprawy mają podlegać pozostałe warunki przyznania świadczenia określone w art. 17, w tym negatywne przesłanki wskazane w jego ust. 5 (z uwzględnieniem przedstawionej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r.). W przypadku pozytywnej oceny, organ zobligowany będzie do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Końcowo Kolegium wywiodło, że na gruncie obowiązujących przepisów k.p.a., organ I instancji któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania, jest związany oceną prawną organu odwoławczego i wytycznymi w zakresie wykładni przepisów prawa, znajdujących zastosowanie w sprawie (art. 138 § 2a k.p.a). Organ odwoławczy podkreślił, że wytyczne organu odwoławczego mają charakter wiążący dla organu I instancji, o ile interpretowane przepisy rzeczywiście znajdą zastosowanie w sprawie, a stan prawny nie ulegnie zmianie.
W sprzeciwie od decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie B.C. - reprezentowana przez pełnomocnika (radcę prawnego) - zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia pomimo braku przesłanek do zastosowania tego przepisu. Wniosła o uchylenie w całości decyzji Kolegium oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że pomimo braku wykazania naruszeń przepisów prawa procesowego których zakres ma wpływ na prawidłowe ustalenie istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy naruszając granice kompetencji z art. 138 § 2 k.p.a., uchylił się od rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. W ocenie wnoszącej sprzeciw, materiał dowodowy zgromadzony w aktach jest zupełny, kompletny i wystarczający do tego, aby ustalony stan faktyczny sprawy zestawić z regulacją prawa materialnego, która stanowi podstawę sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Nie istnieją żadne przeszkody do wykonania merytorycznej kompetencji orzeczniczej przez organ odwoławczy. Skarżącej nie interesują powody, dlaczego ustawodawca przez tyle lat nie zmienił przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który gwarantowałby jej przedmiotowe świadczenie. Kolegium też jest związane wyrokami Trybunału Konstytucyjnego i mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy powinno wydać merytoryczną decyzję, a nie uchylać decyzji organu I instancji i przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji kiedy organ ten nie ma co ponownie ustalać. Jeśli Kolegium uznało, iż negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi, to powinien wydać decyzję merytoryczną. Kolegium w ogóle nie wskazało, co miałby uzupełnić organ pierwszej instancji na skutek uchylenia jego decyzji. Skarżąca po to wnosiła odwołanie, aby organ II instancji obiektywnie spojrzał na jej problem, a nie przerzucał odpowiedzialność pomiędzy organami administracji publicznej.
Wnosząca sprzeciw podkreśliła, że nie można zgodzić się również, iż nie został zbadany związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, zwłaszcza że składała oświadczenia o niepodejmowaniu zatrudniania w związku z koniecznością sprawowania opieki na skutek pogorszenia stanu zdrowia matki i w tym zakresie nie ma już co ustalać. Co istotne, wcześniej pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem, a przed tutejszym sądem toczyła się sprawa pod sygn. akt II SA/Rz 1369/21. W związku z tym, iż jej ojciec J.B. w marcu 2022 r. został umieszczony w DPS, ona zajmowała się wyłącznie matką, która miała również znaczny stopień niepełnosprawności i wymagała opieki. Z chwilą umieszczenia ojca w DPS uchylono decyzję przyznającą jej świadczenie w związku z opieką nad nim i mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od decyzji Sąd ocenia jedynie wystąpienie przesłanek do wydania decyzji o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasacyjnymi. Sprzeciw jest kierowany przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma zatem charakter formalny. W ramach tak przeprowadzanej kontroli Sąd nie ma podstaw prawnych, aby odnosić się do zarzutów merytorycznych podnoszonych w skardze. Nie może również zastąpić organu odwoławczego w dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Szersza kontrola sądowa jest możliwa dopiero w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną, kończącą postępowanie administracyjne, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu wszystkim stronom sprawy administracyjnej oraz pełna dwuinstancyjność postępowania sądowego. Przepis art. 64e P.p.s.a., jako lex specialis w stosunku do art. 134 § 1 P.p.s.a., w sposób zasadniczy różnicuje postępowania sądowe w przedmiocie sprzeciwu bądź skargi (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2017 r. II OSK 3001/17 i z 17 stycznia 2019 r. II OSK 3517/18, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. wymaga szczegółowego uzasadnienia, co składa się na zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia przez organ I instancji, z podaniem powodów dla których organ odwoławczy nie może we własnym zakresie lub poprzez zlecenie organowi I instancji przeprowadzić dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w trybie art. 136 § 1 k.p.a., aby wydać rozstrzygnięcie merytoryczne. W orzecznictwie podkreśla się, że zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy" będący podstawą zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. jest zwrotem ocennym, ale przyjąć należy, iż jest on równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części (wyrok NSA z 25 czerwca 2021 r. II OSK 2843/18). Organ odwoławczy może zatem wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji.
Odstąpienie od zasady merytorycznego rozpoznania sprawy w praktyce sprowadza się do zakwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, przy czym w przypadku decyzji kasacyjnej oprócz wskazania w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania, organ ma obowiązek wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy, rozumiany jako istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym zarzuconym organowi I instancji a orzeczeniem tego organu. Jeśli ten związek nie był istotny, to organ odwoławczy dysponuje narzędziem w postaci art. 136 k.p.a., który pozwala mu na uniknięcie skorzystania z art. 138 § 2 k.p.a. i skierowania sprawy ponownie do organu I instancji. Zatem stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia które nie mogło skutkować podjęciem odmiennego rozstrzygnięcia przez organ I instancji, obliguje go niejako do naprawienia błędów organu I instancji w ramach prowadzonego postępowania odwoławczego i wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego.
W rozpatrywanej sprawie uznanie, że organ odwoławczy nie nadużył swej kompetencji do podjęcia decyzji kasacyjnej wymagałoby zatem stwierdzenia, że Kolegium po pierwsze: wyszczególniło przepisy proceduralne, jakim uchybił Wójt wydając decyzję odmowną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie: wyjaśniło, jakich okoliczności, w kontekście przesłanek prawnych i warunków przyznania świadczenia nie ustalił Burmistrz i po trzecie: uprawdopodobniło, że ich ustalenie w ponownie prowadzonym postępowaniu może zaważyć na wyniku sprawy, tj. przesądzić o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Przeprowadzona w zakresie wyznaczonym przez art. 64e P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a ocena decyzji SKO doprowadziła do uwzględnienia sprzeciwu, bowiem w ocenie Sądu nie wystąpiły przyczyny uzasadniające wydanie przez organ odwoławczy decyzji o charakterze kasacyjnym.
1. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Odmowę przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o tę okoliczność trafnie zweryfikowało SKO, wywodząc w oparciu o wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r.), że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do takiej odmowy. TK we wskazanym wyroku stwierdził bowiem, że w zakresie w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W tej sytuacji, mimo że art. 17 ust. 1b nie został usunięty z u.ś.r. i nadal zachowuje dotychczasowe brzmienie, wywodzenie odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na literalne brzmienie tego przepisu jawi się jako prawnie niedopuszczalne i nie znajduje uzasadnienia, gdyż na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W powyższym zakresie zatem należy przyznać rację Kolegium, które stanowisko organu I instancji o braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącej uznało za błędne.
2. Kolegium wydając objętą sprzeciwem decyzję nie wyszczególniło przepisów proceduralnych, jakim w jego ocenie uchybił organ I instancji, przy czym analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez ten organ prowadzi do odmiennej, niż przedstawiona przez Kolegium, oceny ustaleń niezbędnych do wydania decyzji. Ustalenia te, wbrew twierdzeniom Kolegium, w istocie zostały dokonane prawidłowo. Odmiennego stanowiska SKO nie potwierdza analiza akt administracyjnych sprawy oraz brak precyzyjnego określenia konkretnych uchybień organu I instancji, znajdujący odzwierciedlenie w posługiwaniu się przez organ odwoławczy jedynie ogólnymi sformułowaniami użytymi w treści przepisów. Uchybienia te przesądziły o wadliwości decyzji objętej sprzeciwem i skutkowały jej uchyleniem.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygania w sprawie stanowiły przepisy art. 17 u.ś.r., zgodnie z którego ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przeprowadzonego w sprawie [...] maja 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, jakie czynności opiekuńcze wykonuje skarżąca w związku z opieką nad matką, tj. karmienie, dbanie o higienę osobistą, mycie, przebieranie, zmiana pampersów, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich. Treść tego wywiadu wskazuje także na warunkującą zakres tych czynności kondycję zdrowotną matki, która w dacie przeprowadzania wywiadu miała [...] lat, pozostawała w stałym leczeniu z powodu [....] oraz przebytego [...], była osobą leżącą (całkowity [...], wymagający gimnastykowania), cierpiała na [...]. Niewątpliwie zatem stan matki skarżącej wymagał stałej opieki osoby drugiej, która to opieka była jej niezbędna do codziennego funkcjonowania. Skarżąca oświadczyła, że zapewnia mamie całodobową opiekę, z związku z czym nie może podjąć zatrudnienia nawet na część etatu, jak zdarzało się we wcześniejszych latach.
Rację należy przyznać Kolegium, że związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna a potrzebą sprawowania opieki ma być bezpośredni i ścisły, a wyjaśnienie tej okoliczności na istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jednakże nakazując organowi I instancji poczynienie niezbędnych ustaleń w zakresie wystąpienia związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a potrzebą sprawowania opieki Kolegium nie wskazało, co rozumie pod tym sformułowaniem. Na tle ustaleń organu I instancji wskazanie to jawi się jako błędne i nieuzasadnione. Organ odwoławczy nie odniósł się bowiem do konkretnych faktów (wymienionych powyżej), ustalonych już przez organ I instancji i nie wyjaśnił w czym upatruje ewentualnej nieprawidłowości stanowiska tego organu w tym zakresie.
Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. W tym znaczeniu opieka lub pomoc musi być na tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach bezpiecznych i odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy). Spełnienie powyższej przesłanki musi być postrzegane kompleksowo przez pryzmat stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb.
Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r. I OSK 4023/18).
Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika niepełnosprawność ruchowa matki wnioskodawczyni, która ma [...], co w połączeniu z chorobą [...], stanem po [...] i innymi schorzeniami wymaga pomocy praktycznie we wszystkich czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem. Skoro czynności te dotyczą wszystkich podstawowych przejawów zwykłego funkcjonowania (pomoc przy myciu, ubieraniu, poruszaniu się, czynnościach higienicznych, przyrządzaniu posiłków, podawaniu leków), zasady doświadczenia życiowego wskazują, że są one rozciągnięte w czasie, a przez to wymagają praktycznie ciągłej gotowości i systematycznego działania ze strony opiekuna przez całą dobę. Przeciwny wniosek podważałby zresztą sens zapisów orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2021 r., wg którego matka wnioskodawczyni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co zdaje się mimowolnie i w sposób nieuprawniony kwestionować Kolegium.
Niemożliwe zatem do zaakceptowania pozostaje twierdzenie SKO, że organ I instancji nie ustalił, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy między sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. W okolicznościach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że zakres tej opieki rzeczywiście wyklucza podjęcie przez nią takiego zatrudnienia. Bez znaczenia pozostaje przy tym, kiedy skarżąca po raz ostatni była zatrudniona i z jakich powodów zaprzestała wykonywania pracy (zaistnienie tego związku podlega ocenie na datę złożenia wniosku o przyznanie świadczenia).
3. Negatywne przesłanki ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym nie przysługuje ono, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony)
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się opatrzone datą [...] maja 2022 r. - złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - oświadczenie skarżącej w przedmiocie braku negatywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Jeżeli zdaniem organu odwoławczego było ono niewystarczające dla ustalenia braku negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ ten powinien wskazać czy podważa wiarygodność tego dokumentu jako środka dowodowego, a jeżeli tak, to dlaczego i w jakim zakresie. Jeżeli zaś uznał wskazany wyżej dowód za niewystarczający, to dysponując kompetencją z art. 136 k.p.a. mógł uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie, w jakim uznał to za niezbędne dla wydania decyzji, zwracając się o potwierdzenie faktów wyszczególnionych w regulacji art. 17 ust. 5 u.ś.r. przez stosowne organy, instytucje oraz korzystając z elektronicznych systemów do tego przeznaczonych, lub zlecając te czynności organowi I instancji.
Uwzględnienie treści wskazanego wyżej oświadczenia wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że stwierdzenie konieczności ustalenia negatywnych przesłanek z art. 17 ust. 5 u.ś.r. jest nieuprawnione lub co najmniej nazbyt ogólnikowe, jeżeli chodzi o zakres zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto w aktach administracyjnych znajdują się wydruki z programu Amazis, które częściowo odnoszą się do okoliczności wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Organ odwoławczy nie ocenił ich wartości dowodowej w kontekście zarzutu niezbadania przez organ I instancji negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
4. Okoliczność, że matka wnioskodawczyni zmarła [...] czerwca 2022 r., a więc w toku postępowania administracyjnego zainicjowanego złożonym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie skutkuje bezprzedmiotowością tego postępowania. Data śmierci stanowi natomiast datę końcową czasokresu, na jaki może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne w razie pozytywnego zakończenia sprawy.
Reasumując, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w zestawieniu z faktem, że organ odwoławczy nie wykazał, jakim przepisom proceduralnym uchybił i jakich konkretnie okoliczności nie ustalił organ I instancji na potrzeby przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, przemawia w ocenie Sądu za postawieniem tezy, iż brak było podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 138 § 2 kpa, a to, iż organ I instancji naruszył przepisy postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdziwszy naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organu II instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania dla tego organu (wiążące na mocy art. 153 P.p.s.a.) wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań.
O należnych wnoszącej sprzeciw kosztach zastępstwa procesowego obejmujących wynagrodzenie ustanowionego pełnomocnika z wyboru (480 zł) orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).