II SA/Rz 327/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2024-06-18
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymgospodarstwo rolnezaprzestanie działalnościprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks postępowania administracyjnegoobowiązek informacyjnyzasada prawdy obiektywnejpomoc społeczna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu naruszenia przez organy obowiązku informacyjnego wobec strony.

Skarżący ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką, deklarując zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organy odmówiły, powołując się na fakt, że skarżący był zarejestrowany jako producent rolny. Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, nie informując skarżącego o znaczeniu jego wpisu do rejestru producentów rolnych i o konieczności wykreślenia się z niego. W związku z tym uchylono decyzje.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J. C. z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Kluczową kwestią było zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego, co było warunkiem przyznania świadczenia. Organ I instancji odmówił, powołując się na niejasność co do daty powstania niepełnosprawności matki. Organ II instancji utrzymał decyzję w mocy, argumentując, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wynikało z jego rejestracji jako producenta rolnego i otrzymywania dopłat. Skarżący wniósł skargę, podnosząc, że nie został poinformowany o konieczności wykreślenia się z rejestru producentów rolnych, co zrobił niezwłocznie po otrzymaniu decyzji SKO. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności obowiązek informacyjny wynikający z art. 9 K.p.a. oraz art. 79a K.p.a. Organy nie poinformowały skarżącego o znaczeniu jego wpisu do rejestru producentów rolnych w kontekście przyznania świadczenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreślił, że celem postępowania jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego, a nie „łapanie” strony na niedopełnieniu czynności, o których nie została poinformowana. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazań sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności obowiązek informacyjny, nie wyjaśniając stronie znaczenia jej wpisu do rejestru producentów rolnych.

Uzasadnienie

Organy administracji mają obowiązek wszechstronnego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki. Brak takiego pouczenia w tej sprawie, mimo istnienia dokumentu (rejestr producentów rolnych) mogącego podważyć oświadczenie strony, stanowi naruszenie przepisów postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17b § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17b § 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 79a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.w. art. 63 § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy naruszyły obowiązek informacyjny wobec strony, nie wyjaśniając znaczenia wpisu do rejestru producentów rolnych. Strona nie została należycie poinformowana o konieczności wykreślenia się z rejestru producentów rolnych.

Odrzucone argumenty

Argument organu II instancji, że rejestracja jako producent rolny i otrzymywanie dopłat świadczy o nie zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, bez uwzględnienia braku pouczenia strony.

Godne uwagi sformułowania

nie można wywodzić negatywnych dla strony skutków prawnych z istnienia okoliczności, o znaczeniu której strona nie miała należytej informacji. nie chodzi przy tym o samą nieznajomość prawa, a o brak wiedzy w kwestii sposobu wnioskowania o przesłankach wynikających z przepisów prawa nie chodzi o to, aby „złapać” wnioskodawcę na niedopełnieniu czynności, o konieczności dopełnienia której nie miał on należytej wiedzy.

Skład orzekający

Stanisław Śliwa

przewodniczący

Piotr Godlewski

członek

Jolanta Kłoda-Szeliga

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność obowiązku informacyjnego organów administracji publicznej wobec stron postępowania, szczególnie w sprawach świadczeń, gdzie wymagane są specyficzne oświadczenia lub działania."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy strona składa oświadczenie dotyczące zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym rolnej) jako przesłanki do uzyskania świadczenia, a organ posiada dowody mogące podważyć to oświadczenie, ale nie informuje o tym strony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowania administracyjnego i obowiązek informacyjny organów, który może zadecydować o przyznaniu lub odmowie świadczenia.

Czy brak wiedzy o przepisach kosztuje Cię świadczenie? Sąd wyjaśnia obowiązek informacyjny urzędników.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 327/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/
Piotr Godlewski
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1803/24 - Wyrok NSA z 2025-09-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 § 1, art 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7-9, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17b ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 23 stycznia 2024 r. nr SKO.405.ŚR.157.86.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 grudnia 2023 r. nr OPS.4452.55.1.2023.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 23 stycznia 2024r. nr SKO.405.ŚR.157.86.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: SKO bądź organ II instancji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r., poz. 775 - dalej: K.p.a.) – po rozpatrzeniu odwołania J.C. (dalej: Skarżący) od decyzji Wójta (...) (dalej: organ I instancji) z 28 grudnia 2023r. nr OPS.4452.55.1.2023 w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania w sprawie wynika, że Skarżący w dniu 21 grudnia 2023r. zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – J.C., deklarując zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 grudnia 2023r.
Organ I instancji ustalił, że Skarżący sprawuje faktyczną całodobową opiekę nad matką, która nie pozostaje w związku małżeńskim, jednakże odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, odwołując się do przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. – o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 390 ze. zm. - dalej: u.ś.r.) i stwierdzając, że świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy, gdy niepełnosprawność podopiecznego powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później do ukończenia 25 roku życia. Ponieważ z treści orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącego, nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, organ I instancji uznał, że Skarżący nie spełnia warunków do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżący wniósł o jej uchylenie, stwierdzając, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca i odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. K 38/13.
Opisaną na wstępie decyzją z 23 stycznia 2024r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, z innych jednak przyczyn niż została ona wydana przez organ I instancji.
W ocenie SKO, dla przyznania wnioskowanego świadczenia, zgodnie z art. 17 ust 1 u.ś.r. konieczna jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, która w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła. SKO powołało się na dokument uzyskany od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynika, że na dzień 14 grudnia 2023r. Skarżący był zarejestrowany jako producent rolny. Ponieważ płatności rolne przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym, w ocenie SKO, Skarżący nie spełnił przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W skardze na powyższą decyzję, Skarżący wniósł o jej uchylenie, jako decyzji krzywdzącej dla niego, wydanej bez wcześniejszego poinformowania go o tym, że wykreślenie z rejestru producentów rolnych stanowi, przesłankę konieczną do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślił, że z treści ustawy wynika jedynie konieczność złożenia oświadczenia w przedmiocie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, natomiast nie wynika konieczność wykreślenia się z ewidencji producentów rolnych, o czym żaden z organów nie informował w toku prowadzonego postępowania.
Do skargi załączył oświadczenie o tym, że w 2023r. prowadził gospodarstwo rolne i korzystał z dopłat dla rolników. Wniosek o dopłaty rolne składał w marcu 2023r., nie wiedząc jeszcze, że pod koniec roku będzie zmuszony zaprzestać prowadzenia gospodarstwa, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki. Od 1 grudnia 2023r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa, o czym złożył stosowne oświadczenie, natomiast wykreślenia z ewidencji producentów rolnych dokonał dopiero po otrzymaniu decyzji SKO, gdyż dopiero wtedy dowiedział się, że okoliczność ta ma wpływ na przyznanie mu wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024r. Skarżący oświadczył, że niezwłocznie po otrzymaniu zaskarżonej decyzji, tj. w chwili w której dowiedział się, że jest to istotne w przedmiotowej sprawie, złożył wniosek o wykreślenie go z ewidencji producentów rolnych. Nie zrobił tego wcześniej, z uwagi na brak jakiejkolwiek informacji ze strony organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, o odmowie przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu opieki nad matką. Kwestia niepełnosprawności matki Skarżącego oraz fakt, że Skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad matką nie są w sprawie sporne. Okolicznością sporną jest natomiast kwestia zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Skarżącego, w dacie wskazanej we wniosku tj. od 1 grudnia 2023r. zgodnie ze złożonym w tej kwestii oświadczeniem.
W ocenie organu odwoławczego, wniosek o tym iż Skarżący, mimo złożonego oświadczania, nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym należy wywieść z treści zaświadczenia ARiMR, zgodnie z którym na dzień 14 grudnia 2023r. Skarżący był nadal zarejestrowany w ewidencji producentów rolnych i otrzymywał dopłaty należne rolnikom.
W ocenie Skarżącego, okoliczność ta wynika jedynie z braku stosownych pouczeń ze strony organu. Skarżący zarówno w treści skargi, jak i w piśmie uzupełniającym wniesioną skargę wskazał, że od początku 2023 roku był aktywnym producentem rolnym, a w dacie składania wniosku o dopłaty tj. w marcu 2023r. nie przypuszczał nawet że, z uwagi na stan zdrowia matki, będzie musiał zakończyć działalność rolniczą. Na skutek braku stosownego pouczenia ze strony organów prowadzących postępowanie, nie miał wiedzy, co do tego, że dla uzyskania wnioskowanego świadczenia musi zawnioskować również o wykreślenie go z ewidencji producentów rolnych – zawnioskował o wykreślenie niezwłocznie po otrzymaniu decyzji organu odwoławczego.
W tym stanie faktycznym skarga jest zasadna. Postępowanie organów obu instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów o jego prowadzeniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkiem czego organ przedwcześnie odmówił Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że wbrew treści złożonego oświadczenia, nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z treścią art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zgodnie z art. 17 b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zatem w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów, wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22, CBOSA).
W rezultacie należy stwierdzić, że organ powinien dokonać ustalenia, czy Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 oraz art. 77 § 1 K.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania.
Metoda, którą organ odwoławczy wybrał dla zweryfikowania prawdziwości oświadczenia złożonego przez stronę tj. ustalenie czy Skarżący deklarujący zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, rzeczywiście zaprzestał jego prowadzenia we wskazanej dacie - co do zasady dopuszczalna i prawidłowa – nie może zostać uznana za prawidłowo zastosowaną w przedmiotowej sprawie, z uwagi na poważne nieprawidłowości w prowadzeniu postępowania, zarówno przed organem I jak i II instancji.
Na organach administracji publicznej, zobowiązanych do czynienia ustaleń dowodowych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, z mocy art. 9 K.p.a. spoczywa obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwanie nad tym aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu ustawa nakłada na organy obowiązek udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Celem art. 9 K.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (vide: wyroki NSA z dnia 24 lutego 2023 r. I GSK 1064/22, z dnia 18 stycznia 2023 r. I GSK 490/22 i I GSK 210/22, I GSK 210/22).
Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli (vide: wyroki NSA z dnia 7 marca 2013 r. II GSK 2185/11, z dnia 11 lutego 2011 r. II GSK 222/10, z dnia 21 września 2023 r. I OSK 1705/22, oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 listopada 2023 r. II SA/Po 540/23, wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 grudnia 2023 r. III SA/Kr 1247/23 ).
Innymi słowy, w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organy administracji publicznej, chodzi wyłącznie o to, aby ustalić rzeczywisty stan faktyczny sprawy wraz z prawdziwymi intencjami wnioskodawców, nie zaś o to, aby "złapać" wnioskodawcę na niedopełnieniu czynności, o konieczności dopełnienia której nie miał on należytej wiedzy.
W tym celu, na podstawie art. 79a § 1 i § 2 K.p.a. ustawodawca przewidział, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.
Organy obu instancji prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie, nie wywiązały się należycie z opisanych wyżej obowiązków.
Organ I instancji – uznając przesłankę wieku powstania niepełnosprawności, za najistotniejszą przesłankę przyznania przedmiotowego świadczenia, zaniechał zbadania sprawy po kątem innych przesłanek i mimo że wśród dokumentów zgromadzonych w toku postępowania było zaświadczenie ARiMR o tym, że Skarżący widnieje w rejestrze producentów rolnych – organ nie poinformował strony o znaczeniu tego dokumentu, w kontekście przesłanek uzyskania wnioskowanego świadczenia. W przedłożonych wraz z decyzją aktach administracyjnych organu I instancji nie ma, skierowanego do Skarżącego, zawiadomienia w trybie art. 79 a K.p.a. Zawiadomienia takiego nie ma również w aktach postępowania przed organem odwoławczym.
Opisana wada postępowania powoduje, że weryfikacja oświadczenia Skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, której dokonał organ odwoławczy w przedmiotowe sprawie - przestaje być weryfikacją zgodną z zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym zasadą jawności postępowania administracyjnego, a staje się próbą wspomnianego wyżej "złapania" wnioskodawcy na niedopełnieniu czynności, co do konieczności dopełnienia której nie miał on należytej wiedzy.
Tymczasem, jak wynika z dalszego toku postępowania, intencje wnioskodawcy, co do rzeczywistego zakończenia pracy w gospodarstwie rolnym były autentyczne. Jak deklaruje Skarżący, w terminie dwóch dni od daty doręczenia mu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, która jest pierwszym dokumentem informującym Skarżącego o znaczeniu wpisu do rejestru producentów rolnych, w kontekście oceny spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia - zawnioskował o wykreślenie go z owego rejestru.
W ocenie Sądu, gdyby na etapie postępowania przed organem I instancji Skarżący został powiadomiony, o tym że sam fakt figurowania w rejestrze producentów rolnych, stanowi okoliczność zaprzeczającą prawdziwości twierdzenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego – fakt dalszego pozostawania producentem rolnym, miałby istotne znaczenie w kontekście przedmiotowej sprawy. W sytuacji jednak, gdy organy obu instancji naruszyły obowiązek informacyjny wobec strony, nie poinformowały o znaczeniu faktów, które zostały ustalone, a strona pozostawała w mylnym przekonaniu, o należytym wykazaniu wszelkich przesłanek – nie można wywodzić negatywnych dla strony skutków prawnych z istnienia okoliczności, o znaczeniu której strona mnie miała należytej informacji.
W tej sytuacji bowiem, fakt że Skarżący pozostawał w rejestrze producentów rolnych, w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie oznacza, że nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie wynikającej ze złożonego oświadczenia, a jedynie to, że nie potrafił – z uwagi na brak znajomości procedur i pragmatyki – prawidłowo odzwierciedlić swoich intencji, co do zakończenia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Opisany wyżej obowiązek informacyjny został przewidziany, aby przeciwdziałać takim właśnie sytuacjom, w których strony – mające chęć i możliwość spełnienia wymogów postępowania, nie spełnią ich na skutek nieznajomości prawa. Przy czym w przedmiotowej sprawie nie chodzi nawet o samą nieznajomość prawa, a o brak wiedzy w kwestii sposobu wnioskowania o przesłankach wynikających z przepisów prawa, której Skarżący – zaznajomiony z treścią samych przepisów - nie przewidział.
Opisaną wyżej prawidłową praktykę zawiadamiania stron daje się zaobserwować w postępowaniu organów, w sprawach o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu wnioskowanego świadczenia z innym konkurencyjnym świadczeniem. W takiej sytuacji, organy prawidłowo zwracają się do wnioskodawców o przedłożenie decyzji o zawieszeniu prawa do pobierania takiego konkurencyjnego świadczenia, czy to renty, emerytury czy np. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego i dopiero po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu wydają decyzję negatywną. Tego w przedmiotowej sprawie zabrakło, pomimo zaistnienia okoliczności, które powinny były skłonić organy obu instancji do takiego działania.
Skarżący oświadczył, że powziąwszy wiedzę o tym, że organ odwoławczy postrzega zapis w rejestrze producentów rolnych jako przesłankę kontynuowania prowadzenia gospodarstwa rolnego – niezwłocznie dopełnił formalności, wykreślając się z owego rejestru. Na podstawie pism Skarżącego można wywnioskować, że na wcześniejszym etapie postępowania, nie mając wiedzy o nienależytym wykazaniu przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, ograniczył się - zgodnie z cytowanymi fragmentami ustawy – do złożenia samego oświadczenia, w tym przedmiocie. Gdyby zaś wiedział o konieczności dopełnienia określonych czynności, uczyniłby to na wcześniejszym etapie postępowania.
W sytuacji zatem, gdy organy orzekające w sprawie, a zwłaszcza organ II instancji - prawidłowo identyfikujący pozytywne i negatywne przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia - procedując w stanie faktycznym, pozwalającym na powzięcie wątpliwości, co do stanu wiedzy wnioskodawcy, nie dopełniły obowiązku poinformowania strony o okolicznościach mających znaczenie w sprawie - postępowanie to należy uznać za przeprowadzone z naruszeniem przepisów o jego prowadzeniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, brak należytej aktywności ze strony organów, spowodował w konsekwencji wydanie niekorzystnego dla Skarżącego rozstrzygnięcia. Doszło w ten sposób do naruszenia zarówno wskazanych przepisów art. 9, 79a § 1, jak też art. 8, art. 77 § 1 i 80 K.p.a.
Bez wpływu, na powyższą ocenę, pozostaje ewentualna data wykreślenia Skarżącego z rejestru producentów rolnych. Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, wykazywane przez wnioskodawcę oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej, którego weryfikacja odbywać się może przy pomocy innych okoliczności, rzutujących na ocenę prawdziwości złożonego oświadczenia. Sama jednak data wykreślenia Skarżącego z rejestru producentów rolnych nie jest okolicznością prawno-kształtującą, w przedmiotowej sprawie, i jako taka nie ma, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wpływu na datę spełnienia przesłanek do przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Sąd zwraca również uwagę na to, że od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), które w zasadniczy sposób zmieniły dotychczasowe warunki przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Niemniej jednak na podstawie art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, działając przy tym na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu, zadaniem organu I instancji będzie zweryfikowanie spełnienia przez Skarżącego przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, z uwzględnieniem wskazanej wyżej argumentacji Sądu oraz wydanie decyzji w sprawie, przy uwzględnieniu, że niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. z uwagi na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. K 38/13 nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI