II SA/Rz 322/23

II SA/Rz 322/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2132
art. 78 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia ( t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 3 stycznia 2023 r. nr SŻ.906.13.2022.DM w przedmiocie nałożenia opłaty uwzględniającej koszty związane z czynnościami wykonanymi w ramach urzędowej kontroli żywności - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie (dalej: "PPWIS", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 3 stycznia 2023 r. nr SŻ.906.13.2022.DM, utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PPIS", "Organ I instancji") z 2 września 2022 r. nr PSŻ.9011.1.208.2022 w przedmiocie nałożenia opłaty uwzględniającej koszty związane z czynnościami wykonanymi w ramach urzędowej kontroli żywności.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w następujący sposób.
W dniu 13 czerwca 2022 r. upoważnieni przedstawiciele PPIS w [...] w zakładzie produkcji pierwotnej prowadzonym przez S. K. (dalej: "Skarżący") w [...] dokonali w ramach urzędowej kontroli żywności poboru próbki jagody kamczackiej (data zbioru: 13 czerwca 2022 r.) w ilości 1 kg, celem zbadania zawartości kadmu, ołowiu i oceny organoleptycznej. Stosownie do zapisów w protokole pobrania próbek żywności nr [...] owoce pochodziły z 3 rzędów zlokalizowanych "na [...]" - obszar 1 ha. Próbka pobrana została zgodnie z Załącznikiem część B rozporządzenia Komisji (WE) Nr 333/2007 z dnia 28 marca 2007 r. ustanawiającego metody pobierania próbek i analizy do celów kontroli poziomów pierwiastków śladowych i zanieczyszczeń procesowych w środkach spożywczych (Dz.U. L 88 z 29.03.2007 r., s. 29-38 z późn. zm.).
W dniu 8 lipca 2022 r. Organ I instancji otrzymał sprawozdanie z badań przeprowadzonych w Laboratorium Higieny Żywności i Żywienia Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...] z [...] lipca 2022 r. nr [...] stwierdzające w badanej próbce jagody kamczackiej przekroczenie NDP (najwyższego dopuszczalnego poziomu) kadmu: 0,051 ± 0,013 mg/kg. Wynik ten został przez PPIS w [...] zinterpretowany jako niezgodny z wymogami ustanowionymi dla: jagody i drobnych owoców jagodowych, z wyjątkiem malin - określonymi w pkt 3.2.1.2 sekcji 3 załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającego najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz.U. L 364 z 20.12.2006 r., s. 5 ze zm.), który wynosi: 0,030 mg/kg.
W tym samym dniu pracownik Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...] przeprowadził ze Skarżącym rozmowę telefoniczną, w której przekazał informacje dotyczące przekroczonego najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu. Podczas rozmowy ustalono, że owoce zebrane z uprawy, z której pobrano próbkę zostały sprzedane do przetwórni w K. W związku z obowiązującymi procedurami w ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF - Rapid Alert System for Food and Feed) zobowiązano również Skarżącego do przedstawienia listy dystrybucyjnej, tj. odbiorców kwestionowanej jagody. Tego samego dnia, Skarżący skontaktował się telefonicznie z Powiatową Stacją, podczas której poinformował, że jagoda została sprzedana w dwóch dostawach przedsiębiorcy – G. M. [...], zgodnie z fakturami: VAT [...] nr [...] z [...] czerwca 2022 r. w ilości 371 kg oraz fakturą VAT [...] z [...] czerwca 2022 r. w ilości 1046 kg.
Kolejno tego samego dnia, późnym wieczorem Skarżący za pomocą poczty elektronicznej e-mail przesłał do PSSE w [...] wiadomość, w załączniku której przesłał kopie faktur ze sprzedaży jagody oraz zwrócił się z prośbą o rekontrolę i ponowne pobranie owoców z tej plantacji, z jak największą starannością, aby mieć 100% pewność, że kadm istnieje. Zwrócił się również o udostępnienie decyzji i opisu badania, aby dokładnie wiedzieć co spowodowało podwyższony poziom kadmu.
W dniu 11 lipca 2022 r. pracownik PSSE w [...] przesłał Skarżącemu drogą mailową skan sprawozdania z badań jednocześnie informując, że niezwłocznie po otrzymaniu ww. oryginału sprawozdania zostanie ono mu przekazane za potwierdzeniem odbioru. Równolegle w tym samym dniu, Organ I instancji wystosował do PPWIS powiadomienie informacyjne w ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach w związku z przekroczeniem NDP kadmu w jagodzie kamczackiej. Dodatkowo informacje te zostały przekazane do Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa, celem podjęcia odpowiednich działań zgodnie z kompetencjami.
Następnego dnia, tj. 12 lipca 2022 r. PPWIS w ramach ww. Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach, złożył do Pojedynczego Punktu Kontaktowego RASFF w Głównym Inspektoracie Sanitarnym wniosek o akceptację powiadomienia informacyjnego, któremu został nadany numer [...], w związku z przekroczeniem najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu w zbadanej próbce jagody kamczackiej. W wyniku tych działań, również w ramach systemu RASFF została przeprowadzona ocena ryzyka przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — Państwowy Instytut Badawczy, przekazana do PPWIS pismem Głównego Inspektora Sanitarnego z 21 lipca 2022 r. Przedmiotowa ocena jasno wskazała, że kwestionowany środek spożywczy nie spełnia wymagań określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającym najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz.Urz. UE L 364 z 20.12.2006 z późn. zm.).
Następnie pismem z 19 lipca 2022 r. Skarżący złożył odwołanie od sprawozdania z badań nr [...]. W przewidzianym trybie i terminie Organ II instancji ustosunkował się do podnoszonych przez Skarżącego kwestii i jednocześnie stwierdził, że analiza okoliczności faktycznych i prawnych sprawy w pełni uzasadnia prawidłowość postępowania i przeprowadzonych badań analitycznych przez organy inspekcji sanitarnej, które stanowią adekwatny do zdarzenia i zgodny z regulacjami prawnymi z obszaru bezpieczeństwa żywności tok postępowania tych organów na zagrożenie bezpieczeństwa żywności, a tym samym zdrowia publicznego.
W następstwie zgłoszenia ww. powiadomienia informacyjnego RASFF nr [...] upoważnieni przedstawiciele PPIS w [...] przeprowadzili kontrolę sanitarną w zakładzie [...], co zostało udokumentowane w protokole kontroli sanitarnej z [...] lipca 2022 r. nr [...].
Decyzją z 2 września 2022 r. nr PSŻ.9011.1.208.2022 PPIS w [...] PPIS w [...] nałożył na Skarżącego opłatę uwzględniającą koszty związane z czynnościami wykonywanymi w ramach urzędowej kontroli żywności w kwocie 203 zł, na którą składa się: proste pobranie próby - 17 zł oraz oznaczenie zawartości kadmu metodą ASA, mineralizacja sucha - 186 zł .
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie stwierdził, że zachodzi konieczność zapoznania Skarżącego z dokumentacją zgromadzoną w związku z wniesionym odwołaniem, w szczególności oceną ryzyka sporządzoną przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie w ramach systemu RASFF (powiadomienie informacyjne nr [...]) w odniesieniu do produkcji pierwotnej S. K., produktu: jagoda kamczacka - owoce świeże, ekologiczna odmiana Zojka Wojtek, data zbioru: 13.06.2022 r., jak również umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W wyznaczonym terminie, w siedzibie PPWIS stawił się Skarżący, który wniósł o zapytania do jednostki naukowo-badawczej w kwestii przyporządkowania jagody kamczackiej (suchodrzew jadalny) do określonej kategorii załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającego najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych w odniesieniu do kadmu. Ponadto, Skarżący zobowiązał się do nadesłania pisemnych wyjaśnień w terminie 7 dni od dnia sporządzenia protokołu z zapoznania się z aktami sprawy.
W zakreślonym terminie do PPWIS w Rzeszowie wpłynęło pismo Skarżącego, w którym wskazał, że "(...) stwierdzona zawartość kadmu w owocach jagody kamczackiej wynosząca 0,051 mg/kg (+ niepewność rozszerzona) wynika z przyczyn naturalnych, tj. z tzw. tła geologicznego gleb w moim regionie oraz większego pobierania kadmu w warunkach gleb kwaśnych i wyższej jego akumulacji w owocach roślin suchodrzewu jadalnego. W moim odczuciu cały problem z kadmem bierze się z nieprawidłowego przyporządkowania jagody kamczackiej do sekcji 3.2.1.2 Jagody i drobne owoce jagodowe, z wyjątkiem malin (z dopuszczalną normą kadmu 0,03 mg/kg), gdy tymczasem brak jest krajowego wykazu gatunków roślin, które powinny się znaleźć w tej kategorii. W przypadku, gdy krajowe przepisy są nieprecyzyjne należałoby odwołać się do przepisów Unii Europejskiej. Na stronie Komisji Europejskiej podającej dopuszczalne progi pozostałości substancji aktywnych środków chemicznych- eu-pesticides-database/mris znajduje się wykaz gatunków roślin jagodowych, dla których podaje się NDP/MRL dla substancji aktywnych. Ustawodawca Unijny (a więc nadrzędny nad prawem krajowym, które powinno być do tegoż prawa unijnego dostosowane) określił kategorie roślin jagodowych podając zarazem dość szczegółowy ich wykaz (załącznik nr 1): 01500000 owoce jagodowe i drobne owoce w tym: 0151000 a) winogrona (winogrona stołowe, winogrona do produkcji wina); 0152000 b) truskawki; 0153000 c) owoce leśne (jeżyny, jeżyny popielice, maliny czerwone i żółte, pozostałe); 0154000 d) pozostałe drobne owoce i jagody ( borówki amerykańskie, żurawiny, porzeczki czarne, czerwone i białe, agrest zielony, czerwony i żółty, róża dzika, morwy czarne i białe, głóg włoski, bez czarny, pozostałe – 154990). Reasumując, z przedstawionego dokumentu Komisji Europejskiej wynika, że jagoda kamczacka znana także pod nazwą suchodrzew jadalny nie wymieniona jako gatunek w szczegółowym wykazie powinna się znaleźć w sekcji pozostałe 0154990. Potwierdzeniem powyższego jest fakt zaklasyfikowania jagody kamczackiej przez Ministerstwo Rolnictwa Rzeczpospolitej Polskiej przy płatnościach ekologicznych do Pakietu 4 (Sadownicze uprawy ekstensywne - SE) wraz z gatunkami takimi jak: róża dzika, bez czarny, żurawina, a więc gatunkami wymienionymi w dokumencie Komisji Europejskiej w sekcji 0154000 d) pozostałe drobne owoce i jagody. Zaklasyfikowanie jagody kamczackiej zgodnie z prawem krajowym i europejskim do sekcji owoców pozostałych z dopuszczalną normą pozostałości kadmu (Cd) w wysokości 0,050 mg/kg świeżych owoców zmienia postać rzeczy, powinno także zakończyć toczące się od czerwca 2022 r. postępowanie w sprawie przekroczenia norm zawartości kadmu w owocach pochodzących z gospodarstwa S. K.".
Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 3 stycznia 2023 r. nr SŻ.906.13.2022.DM utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W pierwszej kolejności Organ odwoławczy wyjaśnił, że sprawozdanie z badań z [...] lipca 2022 r. nr [...] wykonanych przez Laboratorium Higieny Żywności i Żywienia Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...], poświadcza, że w badanej próbce jagody kamczackiej zostało wykryte przekroczenie najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu wynoszącego: 0,051 ± 0,013 mg/kg. Badanie zawartości ołowiu i kadmu w przedmiotowej próbce wykonano zgodnie ze zwalidowaną i akredytowaną metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Badanie zawartości kadmu przeprowadzono dwukrotnie z rozszerzeniem kontroli w celu dodatkowego potwierdzenia ważności uzyskanego wyniku (zgodnie z procedurami laboratorium w przypadku uzyskania wyników przekraczających dopuszczalne wymagania). Laboratorium wykonało badanie zgodnie z wdrożonym systemem zarządzania na zgodność z normą PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 "Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących". Laboratorium posiada akredytację przyznaną przez Polskie Centrum Akredytacji w Warszawie, potwierdzającą kompetencje techniczne do wykonywania badań. Certyfikat Akredytacji Nr [...].
Organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie osią sporu jest przyporządkowanie jagody kamczackiej do właściwej kategorii sekcji 3 załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającego najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych. PPIS w [...] po otrzymaniu wyników badań laboratoryjnych zinterpretował powyższy wynik jako niezgodny z ww. regulacją i sporządził powiadomienie informacyjne w ramach systemu RASFF (powiadomienie informacyjne nr [...]). Organ I instancji przyporządkował jagodę kamczacką do pkt 3.2.1.2 jagody i drobne owoce jagodowe, z wyjątkiem malin, gdzie najwyższy dopuszczalny poziom kadmu wynosić może 0,030 mg/kg świeżej masy, natomiast Skarżący wywodzi, że jagoda kamczacka została błędnie przypisana do tej kategorii i wskazuje, że ze względu na swoją unikatowość jagoda kamczacka powinna być sklasyfikowana do pkt 3.2.1.4 owoce, z wyjątkiem wymienionych w pkt 3.2.1.1, 3.2.1.2 i 3.2.1.3, gdzie NDP dla kadmu wynosi 0,050 mg/kg świeżej masy, w związku z czym jagoda kamczacka nie byłaby środkiem spożywczym kwestionowanym z uwagi na przekroczenia ww. metalu ciężkiego.
Na poparcie swojego stanowiska Skarżący wskazał m.in., że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przy dopłatach rolnych kwalifikuje plantacje jagody kamczackiej/suchodrzewu jako ekstremalne uprawy sadownicze - czyli wyłącza je z kategorii owoców jagodowych, do których należą porzeczki czerwone i czarne, truskawki, jeżyny, maliny, malino-jeżyny (wcześniej Agencja zaliczała ten gatunek do kategorii pozostałe).
Organ odwoławczy nie zgodził się jednak ze stanowiskiem Skarżącego i wyjaśnił, że jagoda kamczacka została włączona do unijnego wykazu nowej żywności, na mocy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2018/1991 z dnia 13 grudnia 2018 r. zezwalającego na wprowadzenie na rynek jagód Lonicera caerulea L. jako tradycyjnej żywności z państwa trzeciego, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 oraz zmieniające rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470 (Dz.U. L 320 z 17.12.2018, str. 22-24).
PPWIS wskazał, że na mocy rozporządzenia Komisji (UE) 2021/1323 z dnia 10 sierpnia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w niektórych środkach spożywczych (Dz.U. L 288 z 11.08.2021, str. 13-18) na nowo zostały ustalone najwyższe dopuszczalne stężenia kadmu m.in. dla różnych rodzajów owoców i orzechów z drzew orzechowych, warzyw korzeniowych, bulwiastych, cebulowych, owocowych, kapustnych, strączkowych i liściastych, dla ziół, młodych pędów, grzybów, nasion roślin strączkowych i białka z nasion roślin strączkowych, nasion oleistych, zbóż, żywności specjalnego przeznaczenia medycznego przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci, preparatów do żywienia małych dzieci i żywności dla niemowląt i małych dzieci, w tym soków owocowych oraz dla soli. Nowe limity dotyczą również jagód i drobnych owoców jagodowych, z wyjątkiem malin. Do roślin jagodowych zalicza się m.in: agrest, aronia, bażyna czarna, borówka, chruścina jagodna, jagoda kamczacka, porzeczka, truskawka, poziomka, winorośl, żurawina.
Organ II instancji wyjaśnił, że przedmiotową sprawą zajął się również Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — Państwowy Instytut Badawczy sporządzając ocenę ryzyka w ramach systemu RASFF (powiadomienie informacyjne nr [...]) w odniesieniu do produkcji pierwotnej [...], asortymentu: jagoda kamczacka - owoce świeże, ekologiczna odmiana, Zojka Wojtek, data zbioru: 13.06.2022 r. Z opinii tej wynika, że próbka ww. produktu, w ilości 1 kg została pobrana z partii z datą zbioru 13.06.2022 r., przez przedstawicieli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], zgodnie z protokołem z [...] czerwca 2022 r. nr [...]. Wyniki badań na zawartość kadmu wykonanych w Laboratorium Higieny Żywności i Żywienia Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...] (sprawozdanie z badań z [...] lipca 2022 r. nr [...]) wykazały zawartość kadmu w przedmiotowej próbce na poziomie: 0,051 mg/kg ± 0,013 mg/kg. Natomiast zgodnie z aktualnie obowiązującym ustawodawstwem unijnym najwyższy dopuszczalny poziom kadmu w przypadku jagód i drobnych owoców jagodowych wynosi 0,030 mg/kg. Kadm należy do pierwiastków o udowodnionym działaniu neurotoksycznym na rozwijający się ośrodkowy układ nerwowy, wywiera działanie rakotwórcze, nefrotoksyczne, wywołuje choroby sercowo-naczyniowe, osteomalację, uszkadza wątrobę, powoduje niedobory żelaza, miedzi, cynku w organizmie. Widoczne, kliniczne objawy chorobowe przy niskich poziomach narażenia nie występują od razu, skutki działania można obserwować jedynie na poziomie fizjologicznym lub biochemicznym. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2009 r. obniżył wartość tymczasowego tolerowanego pobrania tygodniowego (PTWI - 0,007 mg/kg masy ciała) do 0,0025 mg/kg m.c. Natomiast Połączony Komitet Ekspertów ds. Dodatków do Żywności (JECFA) zastąpił PTWI dawką PTMI (Provisional Tolerable Monthly Intake) wyznaczoną na poziomie 0,025 mg/kg m. c. Przyjmując skrajnie niekorzystny przypadek maksymalnego dziennego spożycia jagód w ilości 250 g (całe opakowanie), pobranie kadmu wyniosłoby ok. 12,8 µg a tygodniowe 89,6 µg, co stanowiłoby ok. 51% wartości tolerowanego tygodniowego pobrania TWI dla osoby dorosłej, co odpowiada ok. 22% wartości PTMI ustalonego przez JECFA. Średnie spożycie owoców jagodowych według danych GUS (2020), 14 g dziennie odpowiadałoby pobraniu 2,9% TWI (1,2% PTMI). Przedmiotowy środek spożywczy nie spełnia wymagań określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającym najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz.Urz. UE L 364 z 20.12.2006) z późniejszymi zmianami.
Organ II instancji wskazał, że z ww. opinii wynika, że jagoda kamczacka została również przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — Państwowy Instytut Badawczy zakwalifikowana do kategorii: jagody i drobne owoce jagodowe z wyjątkiem malin (pkt 3.2.1.2), gdzie najwyższy dopuszczalny poziom kadmu wynosić może 0,030 mg/kg świeżej masy. Ponadto w świetle przedstawionych przez Skarżącego wyników badań laboratoryjnych jagody kamczackiej - owoce świeże, wykonanych w Laboratorium Badania Jakości Produktów Ogrodniczych Instytutu Ogrodnictwa - Państwowego Instytutu Badawczego w [...] (sprawozdanie z badań z [...] sierpnia 2022 r. nr [...]) również przez tę jednostkę naukowo-badawczą jagoda kamczacka została zakwalifikowana do kategorii: jagody i drobne owoce jagodowe z wyjątkiem malin (pkt 3.2.1.2), na co wyraźnie wskazuje zapis w niniejszym sprawozdaniu, bowiem przy podanym wyniku badań laboratoryjnych znalazło się odniesienie MRL (najwyższy dopuszczalny poziom zanieczyszczeń w środkach spożywczych zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1881/206 z dnia 19.12.2006 z późniejszymi zmianami) do wartości kadmu na poziomie 0,030 mg/kg. Co więcej, wyniki analiz laboratoryjnych wykonanych przez Instytutu Ogrodnictwa — Państwowego Instytutu Badawczego w [...] (0,054 ± 0,014 mg/kg) są praktycznie zbieżne z tymi, które zostały wykonane przez Laboratorium Higieny Żywności i Żywienia Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...] (0,051 ± 0,013 mg/kg). Wobec powyższego PPWIS odstąpił od zapytania jednostki naukowo-badawczej w kwestii przyporządkowania jagody kamczackiej (suchodrzew jadalny) do określonej kategorii z załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającego najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych w odniesieniu do kadmu.
Organ II instancji, realizując zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000; dalej: "k.p.a.") wyjaśnił trafność kwalifikowania jagody kamczackiej do kategorii jagody i drobne owoce jagodowe z wyjątkiem malin (pkt 3.2.1.2), a nie pkt 3.2.1.4 owoce, z wyjątkiem wymienionych w pkt 3.2.1.1, 3.2.1.2 i 3.2.1.3. W przypisie 1 załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalającego najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz. U. L 364 z 20.12.2006 r., s. 5 ze zm.) jest wyraźne odesłanie do rozporządzenia (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni, zmieniającego dyrektywę Rady 91/414/EWG (Dz.U. L 70 z 16.3.2005, s. 1) jeżeli chodzi o kategoryzację owoców. Z kolei w świetle kategorii wymienionych w części B załącznika 1 rozporządzenia 396/2005 - Owoce suchodrzewu sinego/Owoce wiciokrzewu sinego (Lonicera caerulea) o nr kodu 0154010-009 są zaliczane do grupy: Owoce jagodowe i drobne owoce. Przeczy to podnoszonym przez Skażącego w swoich pismach twierdzeniom, że nazwa jagoda kamczacka jest jedynie nazwą zwyczajową, a właściwa nazwa tego krzewu to "suchodrzew jadalny" znajduje odwzorowanie w przepisach prawa żywnościowego, gdzie przepisy wspólnotowe wprost przytaczają nazwę dla ww. owoców, tj. suchodrzew siny/wiciokrzew siny (Lonicera caerulea). Przy czym należy zaznaczyć, że polska nazwa gatunku - jagoda kamczacka - ma wiele synonimów, takich jak wiciokrzew siny, suchodrzew jadalny, suchodrzew siny, suchodrzew błękitny, lonicera, borówka kamczacka.
Organ podkreślił, że obecność kadmu w środkach spożywczych nie jest jednolita, ale zmienia się w zależności od np. położenia geograficznego obszaru upraw (różne poziomy naturalnej obecności kadmu w glebie spowodowane jego różnym rozkładem w skorupie ziemskiej), dostępności kadmu z gleby (różny stopień przechodzenia z gleby do roślin w zależności od PH gleby i innych jej składników), różnych odmian roślin z różną charakterystyką akumulacji kadmu, ale również czynników antropogenicznych, takich jak rolnicze wykorzystanie osadów ściekowych, nawozy naturalne lub fosforanowe, oraz innych czynników. Zwrócił również uwagę, na to że istnieją metody ograniczania obecności kadmu w żywności, które muszą być dostosowane do określonych upraw i obszarów geograficznych, w odniesieniu do których mają być stosowane i konieczne jest lepsze informowanie o tych metodach rolników i zachęcanie do ich stosowania w celu ograniczenia zawartości kadmu w żywności w perspektywie średnio - lub długoterminowej, jednak nie leży to w kompetencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
PPWIS wyjaśnił, że przedmiotem badań laboratoryjnych wykonanych przez Państwową Inspekcję Sanitarną były owoce jagody kamczackiej, a nie próbki gleby, których ocena nie leży w zakresie właściwości rzeczowej organów PIS.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł S. K., zaskarżając ww. decyzję w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji, ewentualnie o ich uchylenie i przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i została podjęta na podstawie wyników analiz zawartości kadmu w próbkach owoców jagody kamczackiej (suchodrzew jadalny) pobranych z jego plantacji niezgodnie z normami prawnymi dotyczącymi sposobu pobierania próbek, tylko z jednego narożnika plantacji, z dwóch sąsiednich rzędów, co stawia pod znakiem zapytania wiarygodność uzyskanych wyników. Wskazał, że z porównania sposobu pobrania próbek owoców przez PPIS w [...] oraz sposobu pobrania próbek zawartego w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa wynika niezbicie, że poboru prób dokonano niewłaściwie, z naruszeniem obowiązującego w tym zakresie prawa, a zatem uzyskane wyniki są niewiarygodne. Wyniki te - niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym - stanowiły podstawę dla rozstrzygnięcia sprawy i wydania zaskarżonej decyzji, w związku z czym jest ona wadliwa i krzywdząca. Skarżący podniósł również, że podjęte przez Organy obu instancji decyzje niesprawiedliwie i bezprawnie pozbawiły go istotnej części dochodów.
W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie.
Organ wyjaśnił również, że powoływane przez Skarżącego w skardze: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/63/WE z dnia 11 lipca 2002 r., ustanawiająca wspólnotowe metody pobierania próbek do celów urzędowej kontroli pozostałości pestycydów w produktach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni oraz uchylająca dyrektywę 79/700/EWG, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 października 2007 r., w sprawie pobierania próbek żywności w celu oznaczenia pozostałości pestycydów (Dz.U. 07.207.1502) oraz Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2013 r., w sprawie pobierania próbek roślin, produktów roślinnych lub przedmiotów do badań na obecność środków ochrony roślin (Dz.U. 2013 poz. 1549) odnoszą się do metodyki pobierania próbek żywności w kierunku pozostałości pestycydów, natomiast próby jagody kamczackiej (suchodrzewu jadalnego), które zostały pobrane w zakładzie produkcji pierwotnej Skarżącego, jak wynika z protokołu poboru prób pobierane były zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 333/2007 w kierunku zanieczyszczeń chemicznych, tj. w kierunku kadmu, ołowiu i oceny organoleptycznej. Wobec powyższego akty prawne wskazane przez Skarżącego nie mają odniesienia do kwestionowanej próby jagody kamczackiej.
Pismem procesowym z 12 lipca 2023 r. PPWIS w Rzeszowie zwrócił się do tut. Sądu o dopuszczenie dowodu z nowych dokumentów, tj. pisma Głównego Inspektora Sanitarnego z [...] lipca 2023 r. znak sprawy: [...] oraz Sprawozdania z Badań Nr [...] akredytowanego laboratorium [....] z 15 czerwca 2023 r., na okoliczność wykazania kwestii spornej w sprawie, tj. obecności zanieczyszczenia kadmem w przedmiotowych owocach.
W uzasadnieniu pisma Organ wyjaśnił, że w dniu 5 lipca 2023 r. do PPWIS wpłynęło pismo od Głównego Inspektora Sanitarnego informujące, że Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno Spożywczych zgłosił powiadomienie informacyjne w celu zwrócenia uwagi #620848 w sprawie stwierdzenia przekroczenia (NDP) najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu (0,059 ± 0,009 mg/kg) w BIO jagodzie kamczackiej uprawianej przez Skarżącego. Z informacji przekazanych w powiadomieniu wynika, że próbki produktu do badań laboratoryjnych zostały pobrane przez jednostkę certyfikującą C. Sp. z o.o. u producenta, tj. S. K. Jednocześnie PPWIS poinformował, że zarówno kwestionowana jagoda kamczacka zgłoszona do systemu RASFF przez PPWIS (z 12 lipca 2022 r. nr powiadomienia 2022.14), jak i jagoda kamczacka zgłoszona do systemu RASFF przez Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno Spożywczych (z 5 lipca 2023 r. nr powiadomienia #620848) pochodziły z uprawy prowadzonej przez Skarżącego prowadzącego zakład produkcji pierwotnej w [...].
Z kolei pismem procesowym z 1 sierpnia 2023 r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w złożonej skardze, a także wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, a to: pisma Dyrektora [....] Oddziału Regionalnego w [...] z 25 lipca 2023 r. na okoliczność ustalenia faktu zaliczenia suchodrzewu jadalnego (jagoda kamczacka) do grupy ekstensywnych upraw sadowniczych w ramach klasyfikacji dla potrzeb upraw w rolnictwie ekologicznym; sprawozdania z badań Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Centralnego Laboratorium Badawczego Oddział w [...] z 9 sierpnia 2022 r. na okoliczność ustalenia zawartości kadmu w glebie znajdującej się na nieruchomości Skarżącego, w szczególności wykazania, że zawartość kadmu w glebie wynosi poniżej dolnego zakresu dopuszczalnego stężenia metali ciężkich zanieczyszczających glebę; sprawozdania z badań Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w [...] z 21 czerwca 2023 r. na okoliczność ustalenia zawartości kadmu w glebie znajdującej się na nieruchomości Skarżącego, w szczególności wykazania, że zawartość kadmu w glebie wynosi poniżej dolnego zakresu przyjętej metody; sprawozdania z badań Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w [...] z [...] czerwca 2023 r. na okoliczność ustalenia zawartości kadmu w próbce owoców jagody kamczackiej, w szczególności ustalenia, że zawartość kadmu mieści się w granicy 0,04 mg/kg.
W uzasadnieniu pisma pełnomocnik Skarżącego podniósł, że podczas kontroli nie pobrano prawidłowo próbek owoców znajdujących się w obiekcie produkcji pierwotnej prowadzonej przez Skarżącego. Mimo żądania Skarżącego nie pozostawiono mu próbki kontrolnej. Osoby wykonujące kontrolę nie pobrały próby kontrolnej czym naruszyły § 4 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 kwietnia 2012 r. w sprawie pobierania i badania próbek substancji chemicznych i ich mieszanin oraz wyrobów w ramach nadzoru wykonywanego przez Państwową Inspekcję Sanitarną (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1028). Zdaniem pełnomocnika brak pobrania próbki kontrolnej uniemożliwił ponowne zweryfikowanie wyniku badania na określenie zawartości kadmu w owocach w związku z czym kwestionowany wynik nie może zostać uznany za wiarygodny.
Niezależnie od powyższego pełnomocnik wskazał, że nawet przyjmując za wiarygodne wyniki badania pobranych próbek na żadnym etapie postępowania nie stwierdzono, aby zawartość kadmu w owocach spowodowana była działaniem Skarżącego.
Ponadto w ocenie pełnomocnika Organy obu instancji błędnie zaliczyły produkowane przez Skarżącego owoce do grupy 3.2.1.3., tj. owoców jagodowych i drobnych owoców z wyjątkiem malin, co mogło zostać spowodowane ich potoczną nazwą, tj. jagoda kamczacka. Natomiast prawidłowa nazwa systematyczna krzewu to wiciokrzew siny (Lonicera caerulea L.). Krzew ten ze względu na fakt systematycznego określenia rzędu, rodziny, rodzaju i gatunku jest odmienny od innych owoców jagodowych. Wiciokrzew siny systematycznie klasyfikowany jest do rzędu szczeciowców, rodziny przewiertniowatych, rodzaju wiciokrzew.
Końcowo pełnomocnik wskazał, że badania wykonane przez Skarżącego wskazują, że zawartość kadmu w owocach badanych w 2023 r. wynosi 0,04 mg/kg. Przy założeniu prawidłowego zaklasyfikowania owoców wiciokrzewu sinego do grupy owoców pozostałych mieszczą się one w najwyższym dopuszczalnym poziomie wskazanym w Rozporządzeniu Komisji UE.
W piśmie procesowym z 17 sierpnia 2023 r. Organ wniósł o nieuwzględnienie wskazanych przez Skarżącego dowodów uzupełniających z dokumentów, jako niemających związku z przedmiotową sprawą i niewyjaśniających istotnych wątpliwości. Organ wyjaśnił, że pismo Dyrektora [....] Oddziału Regionalnego w [...] z 25 lipca 2023 r. wydane na wniosek Skarżącego na okoliczność ustalenia faktu zaliczenia suchodrzewu jadalnego (jagoda kamczacka) do grupy ekstensywnych upraw sadowniczych w ramach klasyfikacji dla potrzeb upraw w rolnictwie ekologicznym sporządzone zostało już po rozstrzygnięciu organów obu instancji. Natomiast istotny jest stan faktyczny na dzień wydania przedmiotowej decyzji, kiedy to obowiązywało rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz.U. L 364 z 20.12.2006, str. 5-24 ze zm.) dalej rozporządzenie nr 1881/2006 oraz rozporządzenie Komisji (UE) 2021/1323 z dnia 10 sierpnia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w niektórych środkach spożywczych (Dz.U. L 288 z 11.08.2021, str. 13-18), gdzie na nowo zostały ustalone najwyższe dopuszczalne stężenia kadmu m.in. dla różnych rodzajów owoców, w tym dla: jagody i drobnych owoców jagodowych, z wyjątkiem malin - określonych w pkt 3.2.1.2 sekcji 3 załącznika do rozporządzenia nr 1881/2006.
W ocenie PPWIS nie znajduje uzasadnienia w przedmiotowej sprawie również okazywanie wyników badań laboratoryjnych gleby na zawartość kadmu (sprawozdanie z badań Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Centralnego Laboratorium Badawczego Oddział w [...] z [...] sierpnia 2022 r., czy sprawozdanie z badań Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w [...] z [...] czerwca 2023 r.), ponieważ w tej konkretnej sprawie mamy do czynienia za środkiem spożywczym, który jest spożywany przez ludzi i to on został zbadany w akredytowanym laboratorium, gdzie potwierdzono, że w badanej próbce jagody kamczackiej zostało wykryte przekroczenie NDP (najwyższy dopuszczalny poziom) kadmu wynoszące: 0,051 ± 0,013 mg/kg. Przedmiotem sprawy nie jest więc gleba, a jagoda kamczacka. Ewentualne wyeliminowanie przenikania kadmu z gleby do owoców pozostaje w gestii rolnika, poprzez zastosowanie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych.
Organ zwrócił również uwagę, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z 7 lipca 2023 r. nr PSŻ.9020.1.197.2023 zakazał Skarżącemu wprowadzania do obrotu owoców jagody kamczackiej pochodzących z uprawy na działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 1 ha z uwagi na przekroczenie NDP kadmu (0,059 ± 0,009 mg/kg, przy kryterium 0,030 mg/kg). Jagoda kamczacka z tegorocznych zbiorów została pobrana do badań laboratoryjnych przez jednostkę certyfikującą C. Sp. z o.o., u producenta S. K. na działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 1 ha w [...] w dniu 6 czerwca 2023 r. W wyniku przeprowadzonego badania przez laboratorium H. Sp. z o.o., stwierdzono przekroczenie najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu (0,059 ± 0,009 mg/kg, przy kryterium < 0,030 mg/kg), co potwierdza sprawozdanie z badań z [...] czerwca 2023 r. nr [...]. W związku z powyższym Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych zgłosił powiadomienie informacyjne w ramach systemu RASFF (System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach RASFF Rapid Alert System for Food and Feed) w celu zwrócenia uwagi nr 620848 w sprawie stwierdzenia przekroczenia najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu (0,059 ± 0,009 mg/kg) w BIO jagodzie kamczackiej, pochodzącej z Polski.
Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 29 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł i wywiódł jak w pisemnej skardze, a także wskazał, że nie kwestionuje wysokości opłaty lecz konsekwencje, jakie wiążą się z nałożeniem jej na Skarżącego. Podniósł, że Skarżący podjął działania zmierzające do ustalenia właściwości biologicznych jagody kamczackiej, które mają - w jego ocenie - doprowadzić do ustalenia, że jagoda kamczacka w inny sposób jak borówka amerykańska czy inne jagody, kumuluje w sobie kadm. Podnosi także, że prowadzi działalność od 2015 r. i dopiero pierwsza przeprowadzona kontrola w zeszłym roku jak i w bieżącym roku przyniosła wskazane wyniki.
Z kolei Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca ze względu na podważenie wiarygodności jego, jako producenta jagody kamczackiej. Dodał, że w przyszłym roku zapewniono go w Instytucie w [...], że podjęte zostaną badania naukowe odnośnie kumulacji kadmu przez jagodę kamczacką celem ustalenia czy taki stopień kumulacji tego pierwiastka jest swoistą cechą tej rośliny. Skarżący uznał za błędne zrównanie jagody kamczackiej z borówką i borówką amerykańską, gdyż są to pod względem biologicznym odrębne i inne rośliny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja nakładająca na Skarżącego opłatę uwzględniającą koszty związane z czynnościami wykonywanymi w ramach urzędowej kontroli żywności.
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił miedzy innymi art. 75 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
Zgodnie z tym przepisem:
1. Podmioty działające na rynku spożywczym podlegające urzędowym kontrolom organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej są obowiązane do pokrywania opłat uwzględniających koszty związane z czynnościami wykonywanymi w ramach urzędowych kontroli żywności:
1) jeżeli w wyniku tych czynności zostaną stwierdzone przez kontrolujących niezgodności z przepisami prawa żywnościowego, w tym jeżeli zachodzi konieczność pobrania próbek żywności albo materiałów lub wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością do badań i wykonania badań laboratoryjnych w celu potwierdzenia niezgodności;
2) związanych z przeprowadzeniem ponownych czynności kontrolnych w celu sprawdzenia, czy niezgodności, o których mowa w pkt 1, zostały usunięte;
3) związanych z przeprowadzaniem granicznych kontroli sanitarnych.
2. Opłatami, o których mowa w ust. 1, jest obciążany producent środka spożywczego lub inny podmiot działający na rynku spożywczym odpowiedzialny za towar w obrocie.
3. Jeżeli w trakcie wykonywania czynności kontrolnych stwierdzono niezgodności, o których mowa w ust. 1, wskazujące, że mogły one powstać na etapie, gdy zakwestionowany środek spożywczy znajdował się w obrocie i producent nie ponosi odpowiedzialności za powstałe niezgodności, wówczas opłatami jest obciążany kontrolowany.
4. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat mających na celu pokrycie kosztów ponoszonych przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej za czynności wykonywane w ramach urzędowych kontroli żywności, w tym metody obliczania niektórych opłat, stawki opłat oraz sposób wnoszenia opłat, mając na względzie zasady ustalania opłat określone w art. 27-29 rozporządzenia nr 882/2004.
W spawie w dniu 13 czerwca 2022 r. w zakładzie produkcji pierwotnej prowadzonym przez Skarżącego została przeprowadzona kontrola żywności, poboru próbki jagody kamczackiej w ilości 1 kg w celu zbadania zawartości kadmu, ołowiu i oceny organoleptycznej. Ze sprawozdania z badań przeprowadzonych w Laboratorium Higieny Żywności i Żywienia Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w [...] z [...] lipca 2022 r., Nr [...] wynika, że w badanej próbce jagody kamczackiej stwierdzono przekroczenie NDP ( najwyższego dopuszczalnego poziomu) kadmu wynoszącego 0,051±0,013 mg/kg, przy dopuszczalnym poziomie 0,030 mg/kg.
Skarżący nie zgadza się ze stwierdzonym naruszeniem. Twierdzi, że Organy w sposób nieprawidłowy zakwalifikowały jagodę kamczacką do grupy 3.2.1.2. załącznika rozporządzenia Komisji ( WE) 1881/2006 obejmującą: jagody i drobne owoce jagodowe, z wyjątkiem malin, dla których dopuszczalny poziom wskaźnika kadmu wynosi 0,30 mg/kg, podczas gdy jego zdaniem powinna ona podlegać kwalifikacji do kategorii 3.2.1.4 owoce niewymienione w poprzednich kategoriach, dla których dopuszczalny poziom kadmu wynosi 0,50 mg/kg.
Za powyższym przemawia zdaniem Skarżącego kwalifikacja jagody kamczackiej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przy dopłatach unijnych jako ekstremalne uprawy sadownicze – czyli wyłączająca je z kategorii owoców jagodowych, do których należą porzeczka czerwona i czarna, truskawki, jeżyny, maliny, malinojeżyny. Ponadto twierdzi, że nie ponosi winy za zawartość kadmu w owocach i glebie, która wynika z przyczyn naturalnych. Wskazuje przy tym na osobnicze właściwości jagody kamczackiej, które nie pozwalają jej zrównywać z borówką, czy borówką amerykańską.
Stanowisko Skarżącego w świetle obowiązujących przepisów jest nieuzasadnione.
Aktualne nie ma wątpliwości co do tego, że dla nałożenia opłaty nie jest konieczne uprzednie wydanie decyzji potwierdzającej stwierdzone naruszenia.
W wyroku z 27 lipca 2021 r., sygn. akt II GSK 98/21 ( to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że do wydania decyzji o obciążeniu przedmiotową opłatą wystarczy samodzielna przesłanka polegającą na stwierdzeniu przez kontrolujących, w toku czynności podjętych w ramach urzędowych kontroli żywności, niezgodności z przepisami prawa żywnościowego. Oznacza to, że zaistnienie naruszeń może być oceniane w decyzji ustalającej opłatę i nie musi zostać potwierdzone odrębną decyzją. W przypadku braku odrębnej decyzji stwierdzającej zaistnienie naruszeń, to w decyzji o odciążeniu opłatą należy wykazać stwierdzone naruszenie i niezgodność z przepisami prawa żywnościowego na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w tym protokołów kontroli.
W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie potwierdziło wnioski Organu, które w zestawieniu z prawidłowo zastosowanymi przepisami uzasadniają wydane rozstrzygnięcie.
Za bezzasadne Sąd ocenił podnoszone przez Skarżącego w skardze zarzuty dotyczące nieprawidłowości pobrania próbek.
Do pobrania próbek znalazło zastosowanie prawidłowo powołane przez Organy rozporządzenie Komisji (WE) nr 333/2007 ustanawiające metody pobierania próbek i analizy do celów kontroli poziomu pierwiastków śladowych i zanieczyszczeń procesowych w środkach spożywczych, a nie powoływane przez Skarżącego akty dotyczące kontroli pozostałości pestycydów.
Nie mogły znaleźć zastosowania powoływane przez Skarżącego w skardze: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/63/WE z 11 lipca 2002 r., rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 października 2007 r., w sprawie pobierania próbek żywności w celu oznaczenia pozostałości pestycydów ( Dz.U. z 2007 r., Nr 207, poz. 1502) czy rozporządzenie MRiRW z 16 grudnia 2013 r. w sprawie pobierania próbek roślin, produktów roślinnych lub przedmiotów do badań na obecność środków ochrony roślin ( Dz.U. z 2013 r., poz. 1549). Szczegółowo kwestię tą wyjaśnił Organ wskazując, że przytoczone akty odnoszą się do metodyki pobierania próbek żywności w kierunku pozostałości pestycydów, natomiast próby jagody kamczackiej, które zostały pobrane w zakładzie produkcji pierwotnej S. K., zostały przeprowadzone w kierunku zanieczyszczeń chemicznych, zawartości: kadmu, ołowiu i oceny organoleptycznej, dla których właściwe jest rozporządzenie WE nr 333/2007.
Kontrola odbyła się przez upoważnionych pracowników, a metoda pobrania i analizy próbek odpowiadała zapisom rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 333/2007. Wszystkie czynności zostały udokumentowane sporządzonym na to protokołem, do którego Skarżący nie złożył zastrzeżeń.
Zwrócić przy tym należy uwagę, że osobą wydającą próbkę był Skarżący, który nie zażądał wydania kontrpróbki. Pobranie próbki, tak co do sposobu, ilości, jak również przechowania odpowiadało wymogom wskazanym w powołanym rozporządzeniu, do czego Organ szczegółowo odniósł się w odpowiedzi na skargę i z którym to stanowiskiem Sąd w pełni się zgadza.
Nie ma również racji Skarżący zarzucając w piśmie z 1 sierpnia 2023 r., że nie otrzymał próbki. Przepisy powołanego rozporządzenia Komisji WE nr 333/2007 nie przewidują takiego wymogu. Próbka została pobrana w czasie zbiorów, owoce nadawały się do spożycia.
Jak wynika z protokołu próby pobrano z miejsca uprawy do pojemnika jednorazowego użytku. Owoce pochodziły z trzech rzędów zlokalizowanych "na [...]" . Obszar 1 ha. Cała uprawa jagody kamczackiej 1,41 ha zlokalizowana na 3 częściach uprawy. Próby pobrano w czasie zbiorów, jagoda była dojrzała,
Analizy pobranych próbek dokonało laboratorium wymienione w art. 78 ust. 1 pkt 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
Zgodnie z tym przepisem:
1. Badania laboratoryjne dla celów urzędowych kontroli żywności i żywienia w zakresie bezpieczeństwa żywności wykonują akredytowane:
1) laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, funkcjonujące w zintegrowanym systemie badań laboratoryjnych żywności określonym w art. 15a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Laboratoriami urzędowymi PIS są, zgodnie z art. 15a ustawy o PIS, stacje sanitarno-epidemiologiczne określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 marca 2010 r. w sprawie wykazu stacji sanitarno-epidemiologicznych wykonujących badania laboratoryjne i pomiary ze wskazaniem obszaru (Dz. U. Nr 55, poz. 336).
Przedmiotowe badane wykonało, spełniające te wymagania Laboratorium Higieny Żywności i Żywienia Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w [...].
Wskazano w nim, że próbka została pobrana zgodnie z "Planem pobierania próbek do badania żywności w ramach urzędowej kontroli i monitoringu dla PIS na 2022 r." a jej stan nadaje się do badania.
W świetle powyższego jeszcze raz powtórzyć należy, że wbrew podniesionym zarzutom procedura pobrania próbki oraz jej badanie odpowiadało przyjętym standardom.
Nie można zgodzić się również z twierdzeniami Skarżącego odnośnie nieprawidłowej kwalifikacji jagody kamczackiej.
Jak prawidłowo wywodzi Organ II instancji jagoda kamczacka została włączona do unijnego wykazu nowej żywności, na mocy rozporządzenia wykonawczego Komisji ( UE) 2018/1991 z 13 grudnia 2018 r. zezwalającego na wprowadzenie na rynek jagód Lonicera caerulea L, jako tradycyjnej żywności z państwa trzeciego zgodnie z rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ( UE) 2015/2283 oraz zmieniające rozporządzenie wykonawcze Komisji ( UE) 2017/2470 ( Dz.U. L 320 z 17 grudnia 2018 r. str. 22-24).
Rozpędzenia WE nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni, do którego odwołuje się rozporządzenie Komisji WE 1881/2006 w kategorii wymienionych w części B załącznika nr I stanowi, że owoce suchodrzewu sinego/ wiciokrzewu sinego ( Lonicera caerulea) należą do kodu 0154010-009. Zostały wymienione obok innych jagód wśród synonimów produktu głównego jakim jest borówka amerykańska, wszystkie zaliczone do grupy owoców jagodowych i drobnych owoców o numerze kodu 0150000.
Poza wymienionym suchodrzewem sinym do borówki amerykańskiej wymieniono tam owoce aronii czerwonej (czarne, purpurowe i czerwone), jagody mącznicy lekarskiej/owoce mącznicy lekarskiej, czarne jagody/ciemne jagody/leśne jagody/czernice/owoce borówki czarnej, borówki bagienne/jagody łochynii, jagody berberysu zwyczajnego/jagody berberysu pospolitego, porzeczkę złotą, owoce porzeczkoagrestu, owoce świdośliwy lamarckiej, jagody mirtu zwyczajnego, borówki brusznicy, odmiana euroazjatycka/borówki czerwone, odmiana euroazjatycka, borówki brusznice, odmiana północnoamerykańska/borówki czerwone, odmiana północnoamerykańska. Według aktualnego brzmienia Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w żywności oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 ( Dz.U.UE.L.2023.119.103) w załączniku Nr 1 sekcji 3 dotyczącej zawartości kadmu w miejsce poprzedniego zapisu pkt 3.2.1.2.: "jagody i drobne owoce jagodowe, w wyjątkiem malin" wprowadzono odpowiadający mu pkt 3.2.1.3.: "owoce jagodowe i drobne owoce, z wyjątkiem produktów wymienionych w pkt 3.2.1.4."( tj. malin).
Tym bardziej przemawia to za interpretacją Organów zaliczających jagodę kamczacką do jagód i drobnych owoców jagodowych, aktualnie do owoców jagodowych.
Również w literaturze przedmiotu ( Szczepan, Pieniążek. Sadownictwo. Warszawa PWRiL, 1988, ISBN 83-09-01251-9) jagoda kamczacka została zakwalifikowana do grupy roślin jagodowych.
Z taką kwalifikacją nie miały problemu wszystkie jednostki badawcze występujące w sprawie, a także sporządzające badania na zlecenie Skarżącego Laboratorium Badania jakości Produktów Ogrodniczych w [...] z [...] sierpnia 2022 r., w którym wynik odniesiono do wartości kadmu na poziomie 0,30 mg/kg, a wiec w nawiązaniu do grupy 3.2.1.2. Dodatkowo należy podkreślić, że otrzymany wynik zawartości kadmu jest zbieżny z wynikami sprawozdań z badań przedstawionymi przez Skarżącego ( 0,54 ±0,014 mg/kg) .
Wyniki tego badania zostały również potwierdzone w przeprowadzonej w ramach systemu iRASFF oceny ryzyka przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy, która w sposób jednoznaczny wykazał, że kwestionowany środek spożywczy nie spełnia wymagań określonych w rozporządzeniu Komisji ( WE) nr 1881/2006.
Słuszne jest również stanowisko Organów, że przedmiotem badania była zawartość kadmu w próbkach żywności, a nie gleby. W związku z tym nie mogło przynieść oczekiwanego rezultatu powoływanie się przez Skarżącego na wyniki badań, zgodnie z którymi zawartość kadmu w glebie nie przekroczyła dopuszczalnych wskaźników. Za organem stwierdzić należy, że przedmiotem oceny była zawartość kadmu w żywności, a nie w glebie.
Obojętna z punktu widzenia sprawy jest kwalifikacji jagody kamczackiej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla płatności unijnych.
Pozostaje ona bowiem bez znaczenia z punktu widzenia oceny zawartości kadmu, ocenianej w niniejszej sprawie.
Ustalone przez Organy nieprawidłowości potwierdza dołączona przez Organ, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego dokumentacja, w tym pismo Głównego Inspektora Sanitarnego z 5 lipca 2023 r. kierowane do PPWIS o podjęcie względem producenta działań w związku ze zgłoszeniem przez Głównego Inspektora Jakości Artykułów rolno – spożywczych w związku ze stwierdzeniem przekroczenia najwyższego dopuszczalnego poziomu kadmu ( 0,059 ± 0,009 mg/kg ) w BIO jagodzie kamczackiej i potwierdzający te informacje wynik sprawozdania z badania akredytowanego laboratorium J.S. z [...] czerwca 2023 r.
Stwierdzenie tych naruszeń po roku od poprzedniej kontroli świadczy o istnieniu problemu.
Podnoszone przez Skarżącego argumenty dotyczące odmiennej właściwości biologicznej jagody kamczackiej, tj. innej niż pozostałe owoce akomodacji kadmu, nie mogą wpłynąć na kwalifikację produktu. Zarówno Organy, jak i Sąd kierują się treścią obowiązujących przepisów. Wprowadzone ogólne zasady kwalifikacji poszczególnych produktów żywności dla określonej kategorii i przypisanie im dopuszczalnych stężeń pierwiastków stanowią powszechnie obowiązujące normy, od których nie zostały przewidziane wyjątki. Dopiero wyraźne wyłączenie jagody kamczackiej spośród kategorii: jagody i drobne owoce jagodowe, aktualnie: owoców jagodowych i drobnych owoców, pozwoliłoby na poszukiwanie innego wskaźnika zawartości kadmu, aniżeli przyjęły Organy. Bez takiej ingerencji ustawowej ani Organy ani Sąd nie mają możliwości badania zasadności przyjętych przez ustawodawcę najwyższych dopuszczalnych poziomów stężeń określonych pierwiastków. Zatem podnoszone argumenty dotyczące nie stwierdzenia negatywnych skutków spożywania jagody kamczackiej, jako argumenty pozaprawne, nie mogą wpłynąć na odmienną ocenę.
Wobec stwierdzonych naruszeń i ich należytego uzasadnienia przez Organ, słusznie została Skarżącemu ustalona opłata za pobranie próbki w kwocie 17 zł - § 4 ust. 1 pkt 3 oraz za oznaczenie zawartości kadmu – 186 zł – załącznik część I pkt 36 ppkt 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 października 2017 r. w sprawie opłat za czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach urzędowej kontroli żywności ( Dz.U. z 2022 r., poz. 1130).
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.