II SA/Rz 313/22

II SA/Rz 313/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Ewa Partyka /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Maciej Kobak
Symbol z opisem
6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
I OSK 1556/22 - Wyrok NSA z 2023-02-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1409
art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j, art. 76 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata T. P. wynagrodzenie w kwocie 885 zł 60/100 /słownie: osiemset osiemdziesiąt pięć złotych sześćdziesiąt groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 720 zł /słownie: siedemset dwadzieścia złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 165 zł 60/100 /słownie: sto sześćdziesiąt pięć złotych sześćdziesiąt groszy/.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia 29 października 2020 r. nr S-V.8642.12.2020.RM, utrzymująca w mocy decyzję Starosty Krośnieńskiego (dalej: "Starosta", "organ I instancji") z dnia 18 września 2020 r. nr PRŚ- 710.SY8043.2020.ET w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 2 marca 2020 r. nr PRE-710.SY8043 1.2020 Starosta Krośnieński - Powiatowy Urząd Pracy uznał T.N. (dalej: "skarżący") za osobę bezrobotną od 2 marca 2020 r. Następnie decyzją z 25 marca 2020 r. nr PRŚ- 710.SY8043 1.2020 przyznano skarżącemu prawo do zasiłku dla bezrobotnych za okres od 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. w wysokości 861,40 zł brutto miesięcznie.
Decyzją Starosty z dnia 11 sierpnia 2020 r. nr PRE-710.SY8043 1.WF.20 pozbawiono skarżącego z dniem 2 marca 2020 r. statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 21 marca 2020 r., z powodu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej: u.ś.r.). Jak wskazano, decyzją z 22 lipca 2020 r. nr SKO.4111.813.1438.2020 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką od 1 marca 2020 r. Okoliczność ta została ujawniona 24 lipca 2020 r. przez skarżącego, tj. po wypłacie zasiłku dla bezrobotnych za miesiące: marzec - czerwiec 2020 r., za który to okres Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] wypłacił skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.830,00 zł. miesięcznie.
W dalszej kolejności Starosta decyzją z 18 września 2020 r. nr PRŚ-710.SY8043.2020.ET zobowiązał skarżącego do zwrotu zasiłku dla bezrobotnych za okres od 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. w kwocie 2.567,50 zł. brutto w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
W uzasadnieniu wskazano, że za nienależne świadczenie podlegające zwrotowi uznany został zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 1409 ze zm., dalej: "u.p.z.") pobrany przez skarżącego zasiłek dla bezrobotnych za okres od dnia 21 marca do 18 czerwca 2020 r. w łącznej kwocie 2.567,50 zł. brutto. Za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu przepisów ustawy, uważa się bowiem świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Taką okolicznością było przyznanie i wypłata świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu od 1 marca 2020 r., skutkujące zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j u.p.z., odmową przyznania statusu bezrobotnego oraz odmową przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub ich pozbawieniem w przypadku już ich przyznania, zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z.
Organ I instancji wskazał, że o pozbawieniu osoby bezrobotnej statusu bezrobotnego i tym samym prawa do zasiłku dla bezrobotnych w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego skarżący został pouczony w dniu rejestracji, tj. 2 marca 2020 r., o czym świadczy podpisane w "Karcie rejestracyjnej" stosowne oświadczenie bezrobotnego (pkt 15 i 22 oświadczenia bezrobotnego). Podobne pouczenie zawarte też było w pisemnej informacji dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy (prawa i obowiązki), której odbiór został potwierdzony przez skarżącego w dniu rejestracji, celem przyjęcia jej treści do wiadomości i przestrzegania.
Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, w którym podał, że ma poważnie chorą mamę w wieku 83 lat. Musiał zrezygnować z pracy, gdyż mama wymaga stałej opieki. Zwolnił się z pracy za porozumieniem stron i zarejestrował się w PUP w Krośnie jako bezrobotny. Podniósł, że zgłaszał w PUP fakt, że będzie ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne. Nikt go wtedy nie poinformował, że w przypadku przyznania zasiłku dla bezrobotnych i świadczenia pielęgnacyjnego, będzie musiał zwrócić zasiłek dla bezrobotnych.
Wojewoda Podkarpacki opisaną na wstępie decyzją z 29 października 2020 r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.
Wojewoda podzielił w całości stanowisko organu I instancji, że wypłacony stronie zasiłek dla bezrobotnych stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa jest w art. 76 ust.2 pkt 1 u.p.z. Jak wskazał organ odwoławczy, na dzień 25 marca 2020r, kiedy to Starosta wydał decyzję przyznającą skarżącemu prawo do zasiłku dla bezrobotnych, spełnione były wszelkie przesłanki do otrzymania tego świadczenia. Zasiłek dla bezrobotnych pobierany był przez uprawnionego do końca okresu na jaki został przyznany, tj. do 18 czerwca 2020 r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 22 lipca 2020 r. wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie, w dniu 25 czerwca 2020 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia, spowodowanym koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. Wniosek ten pierwotnie rozpoznany został negatywnie i dopiero na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Krosna z 9 lipca 2020 r. i przyznało wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1830 zł miesięcznie, od 1 marca 2020 r., na czas nieokreślony. Doprowadziło to do sytuacji, w której skarżący w okresie od 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. uprawniony był do pobierania zarówno zasiłku dla bezrobotnych, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Taką możliwość obowiązujące przepisy wyłączają. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z. nie może być uznana za osobę bezrobotną osoba, która pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Zasiłek dla bezrobotnych z kolei przysługiwać może jedynie osobie posiadającej status osoby bezrobotnej, którego nie należy mylić z rzeczywistym stanem pozostawania bez zatrudnienia. Mając to na względzie Starosta pozbawił skarżącego statusu osoby bezrobotnej od 2 marca 2020 r. - a więc od daty z jaką status ten uzyskał oraz pozbawił prawa do zasiłku z dniem 21 marca 2020 r. - a więc od dnia, od którego zasiłek został skarżącemu przyznany. Nie zmienia to jednak faktu, że zarówno decyzja z 2 marca 2020 r. orzekająca o uznaniu za osobę bezrobotną od dnia 2 marca 2020 r., jak i decyzja z dnia 25 marca 2020 r. orzekająca o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, były na dzień ich wydania prawidłowe.
Przywołując treść art. 76 ust. 1 u.p.z. Wojewoda stwierdził, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (art. 76 ust.2 pkt 1 ustawy o promocji). Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest więc zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej, polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania oraz subiektywnej, polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. W przypadku skarżącego organ I instancji ustalił, iż skarżący - wobec otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - pobrał zasiłek nienależnie i w związku z powyższym ciąży na nim obowiązek zwrotu tego świadczenia. Aby możliwe było orzeczenie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia koniecznym jest jeszcze dopełnienie jednego warunku. Pobierający musi być wcześniej pouczony o okolicznościach skutkujących ustaniem prawa do jego pobierania. W ocenie organu odwoławczego wymóg ten został spełniony przez organ zatrudnienia. W momencie rejestracji bezrobotny otrzymał bowiem druk "Informacja dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy (Prawa i Obowiązki)", gdzie w części II "status bezrobotnego", w pkt 15 informowano, iż pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza ze statusu osoby bezrobotnej. W części IV "obowiązki bezrobotnego" wyjaśniono pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" informując o konieczności jego zwrotu oraz możliwości ściągnięcia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący własnoręcznym podpisem potwierdził, że otrzymał jeden egzemplarz tejże informacji i zobowiązuje się do przestrzegania zawartych w nim postanowień.
Odnosząc się do treści odwołania Wojewoda zadeklarował zrozumienie dla sytuacji skarżącego, związanej ze stanem niepewności co do sposobu rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże organ odwoławczy przyjął, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na łączenie tego świadczenia z zasiłkiem dla bezrobotnych.
Skarżący wniósł skargę na ww. decyzję Wojewody. Podniósł, że w trakcie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy informował, że zrezygnował z pracy za porozumieniem stron w uwagi na chorobę jego matki. Zgłaszał również, że będzie ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne a mimo to przyznano mu zasiłek dla bezrobotnych. Rejestrując się w PUP skarżący nie miał pewności, czy otrzyma świadczenie pielęgnacyjne, gdyż złożenie wniosku o przyznanie tego świadczenia wymagało skompletowania dokumentacji medycznej. Po przyznaniu matce znacznego stopnia niepełnosprawności, skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wydał decyzję odmowną i dopiero Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie przyznało wnioskowane świadczenie. Skarżący wskazał, że nie zdawał sobie sprawy z tego, że świadczenie zostanie przyznane z mocą wsteczną. Wyraził sprzeciw wobec konieczności zwrotu zasiłku dla bezrobotnych i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1297/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniesioną skargę.
Powyższy wyrok, w wyniku wniesionej od niego skargi kasacyjnej, został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 1490/21, a sprawę przekazano Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Przyczyną powyższego było stwierdzenie, że strona postępowania została pozbawiona możności obrony swoich praw, stanowiące przesłankę nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. NSA wskazał, że na skutek wydanych w toku postępowania zarządzeń Przewodniczącego Wydziału, przyznany w ramach prawa pomocy, reprezentujący skarżącego pełnomocnik został pozbawiony możliwości przedstawienia stanowiska w sprawie, ponieważ wyznaczony na rozpoznanie sprawy termin posiedzenia niejawnego przypadał przed upływem terminu zakreślonego stronie postępowania dla zajęcia stanowiska. Termin na zajęcie stanowiska upływał dla pełnomocnika skarżącego w dniu 27 kwietnia 2021 r., tymczasem termin posiedzenia niejawnego został wyznaczony na dzień 26 kwietnia 2021 r. Dodatkowo, w czasie biegu tego terminu wyrażono zgodę na udostępnienie akt sprawy pełnomocnikowi strony, celem zapoznania się z nimi i zajęcia w wyznaczonym terminie stanowiska procesowego. W ocenie NSA, powyższe działania mają charakter wprowadzający w błąd wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącego co do możliwości wypełnienia uprawnienia wynikającego z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, powodując tym samym, że nie został spełniony cel postępowania sądowoadministracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Zaskarżona decyzja była już przedmiotem kontroli Sądu. Wyrokiem z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1297/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 1490/21 uchylił powyższy wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku stanowiło pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Wobec powyższego sprawa wróciła do ponownego rozpoznania in meritum.
Dokonując kontroli przy zapewnieniu udziału strony, poprzez zastępstwo ustanowionego z urzędu zawodowego pełnomocnika, Sąd nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 29 października 2020 r., nr S-V. 8642.12.2020.RM utrzymująca w mocy decyzję Starosty Krośnieńskiego z 18 września 2020 r. nr PRŚ-710.SY8043.2020.ET orzekającą o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. w kwocie 2.567,50 zł.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z 2 marca 2020 r., nr PRE.710.SY8043 1.2020 uznano skarżącego za osobę bezrobotną. Decyzją z 25 marca 2020 r. nr PRŚ-710.SY8043 1.20020 przyznano prawo do zasiłku dla bezrobotnych na okres od dnia 21 marca 2020 r. do dnia 18 czerwca 2020 r., z zastrzeżeniem: "o ile wcześniej nie zajdą okoliczności wymienione w ustawie powodujące jego skrócenie lub utratę".
W dniu 11 marca 2020 r. matka skarżącego J.M. złożyła wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane w dniu [...] czerwca 2020 r. W tym samym dniu skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Prezydent Miasta Krosna decyzją z 9 lipca 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie decyzją z 22 lipca 2020 r., nr SKO.4111.813.1438.2020 uchyliło powyższą decyzję i jednocześnie przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką od dnia 1 marca 2020 r. na czas nieokreślony. Taką możliwość dawał art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którym: jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Daje on zatem możliwość przyznania świadczenia z mocą wsteczną.
Konsekwencją powyższego było wydanie 11 sierpnia 2020 r. decyzji Starosty Krośnieńskiego nr PRE.710.SY8043 1.WF.20 w przedmiocie pozbawienia skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 2 marca 2020 r. oraz pozbawienie go prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 21 marca 2020 r. i wreszcie zobowiązanie skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 21 marca 2020 r. do dnia 18 czerwca 2020 r. w kwocie 2.567,50 zł.
Skarżący nie zgadza się z nałożonym obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Twierdzi, że w momencie składania wniosku jako bezrobotny nie wiedział czy zostanie mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgłaszał jednak, że będzie ubiegał się o to świadczenie, w związku z czym nie rozumie dlaczego przyznano mu świadczenie, które aktualnie uznaje się za nienależnie pobrane.
Warunkiem uznania danej osoby za osobę bezrobotną jest między innymi stwierdzenie, że osoba: nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania – art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j u.z.p.
Z powyższego wynika bezwzględny zakaz uznania za osobę bezrobotną osoby, która jednocześnie pobiera świadczenie pielęgnacyjne, a w konsekwencji również zakaz jednoczesnego pobierania obydwu tych świadczeń.
Niewątpliwie zatem zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za ten sam okres co świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnym. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Na skutek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2020 r., doszło do sytuacji, w której skarżący za okres od 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. miał przyznane oba świadczenia, przy czym co już zostało wyjaśnione nie ma możliwości pobierania zasiłku dla bezrobotnych za okres, w którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest to sytuacja prawnie niedopuszczalna. Zatem wypłacony w takich okolicznościach zasiłek dla bezrobotnych jest świadczeniem nienależnym. Oznacza to nic więcej jak to, że nie powinien zostać wypłacony. Jest to okoliczność obiektywna, dla której stwierdzenia wystarczające jest ustalenie pobierania dwóch wykluczających się wzajemnie świadczeń za ten sam okres.
Obowiązek zwrotu dotyczy jednak świadczenia nienależnie pobranego a nie świadczenia nienależnego.
Pojęcia te nie są tożsame.
Tak, jak wyżej wskazano "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09).
Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z.: osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.
Nienależnie pobrane świadczenie to między innymi świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach – art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.
Warunkiem uznania zasadności zasądzonego zwrotu jest zatem ustalenie, że świadczenie zostało pobrane nienależnie i skarżący miał tego świadomość.
Jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie na ocenę tej świadomości wpływa treść kierowanych do wnioskodawcy pouczeń. Jeżeli jest ona zrozumiała i wyczerpująca a skarżący pobrał świadczenie w sytuacjach w niej opisanych, uznać należy, że pobrał je nienależnie.
Na tle tych regulacji rodzi się pytanie o szczegółowość kierowanych pouczeń.
Nie jest możliwe uzależnienie prawa orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od wymienienia w pouczeniu wszystkich możliwych do ziszczenia się sytuacji, w których dojdzie do wypłaty nienależnie pobranego świadczenia.
Należy przyjąć, że o nienależnym pobraniu świadczenie możemy mówić nie tylko w sytuacji gdy skarżący miał pełną świadomość tego, że mu się ono nie należy, ale także w sytuacji gdy na skutek okoliczności mógł przewidzieć, że pobrane świadczenie może zostać uznane za nienależne.
W sprawie materiał dowodowy zawiera kartę rejestracyjną bezrobotnego i dołączoną do niej informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni. W pouczeniu poinformowano, że status bezrobotnego przysługuje osobie, która nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego ( pouczenie II pkt 15). Z kolei w pkt IV tego pouczenia dotyczącego obowiązków bezrobotnego w ppkt 12 wskazano, że za nienależnie pobrane świadczenia uważa się zgodnie z art. 76 ust. 2 u.p.z. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania. Ponadto w decyzji z dnia 25 marca 2020 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do zasiłku dla bezrobotnych wskazano, że przyznaje się go na okres od 21 marca 2020 r. do 18 czerwca 2020 r. o ile wcześniej nie zajdą okoliczności wymienione w ustawie powodujące jego skrócenie lub utratę.
Wystosowane w stosunku do skarżącego pouczenia powinny zrodzić przekonanie co do konieczności zwrotu przyznanego zasiłku dla bezrobotnych w sytuacji jednoczesnego przyznania za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu organ dopełnił wszelkich obowiązków informacyjnych pozwalających na wywiedzenie tego skutku. Pouczenie, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla bezrobotnych oraz świadczenia pielęgnacyjnego oraz, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobrania, było wystarczające do przyjęcia, że zasiłek wypłacony za ten sam okres co świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący w chwili składania wniosku o uznanie za bezrobotnego miał świadomość, że będzie występował o świadczenie pielęgnacyjne, w związku z opieką nad matką, na co sam wskazuje. Miał również świadomość tego, że negatywną przesłanką przyznania statusu bezrobotnego jest pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, jak też świadomość co do tego, że świadczenie wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania jest świadczeniem nienależnie pobranym a także, że zasiłek jest przyznawany na określony czas pod warunkiem, że nie zajdą okoliczności powodujące utratę lub skrócenie okresu jego pobierania. Wobec powyższego powinien był co najmniej przypuszczać, że w sytuacji gdy za ten sam okres otrzyma świadczenie pielęgnacyjne, będzie obowiązany do zwrotu otrzymanego wcześniej, ale za ten sam okres, zasiłku dla bezrobotnych.
Wbrew stanowisku skarżącego nie można zarzucić organowi, że wiedząc o toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, przyznał zasiłek dla bezrobotnych. Wniosek oceniany był na dzień jego złożenia. W dacie 21 marca 2020 r. nie istniały negatywne przesłanki do przyznania zasiłku dla bezrobotnych. Z kolei ustawa o świadczeniach rodzinnych, na podstawie której przyznano świadczenie pielęgnacyjne nie przewiduje jako negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Nie jest to jednak luka prawna. Spójność zapewnia art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j u.p.z. poprzez eliminację możliwości pobierania tych dwóch świadczeń jednocześnie.
W sytuacji kiedy ustawodawca dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną- art. 24 ust. 2a u.ś.r., utrata statusu bezrobotnego także nastąpi z mocą wsteczną. Ubieganie się przez bezrobotnego o świadczenie pielęgnacyjne wymusza korektę okresu zasiłkowego za okres, w którym to świadczenie już pobrano.
To bowiem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej, a nie na odwrót ( wyrok NSA z 24 października 2008 r. I OSK 1758/07, wyrok WSA w Gdańsku z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 684/20, wyrok WSA w Gdańsku z 11 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 956/20). Stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienia danej osoby statusu bezrobotnego, a co za tym idzie wszczęcia postępowania w sprawie pozbawienia zasiłku dla bezrobotnego, gdyż jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit j u.p.z. jednoczesne pobieranie tych dwóch świadczeń jest niemożliwe. Korekta dotyczy okresu, za który przyznane zostały obydwa świadczenia.
Zatem nieuzasadnione są zarzuty przyznania przez organ zasiłku dla bezrobotnych, a następnie orzeczenie jego zwrotu. Należy również podkreślić, że nie działo się to z krzywdą dla skarżącego, któremu zapewniono ciągłość wypłaty świadczeń, a więc od 21 marca 2020 r. skarżący miał wypłacony zasiłek dla bezrobotnych, a po dacie 22 lipca 2020 r. otrzymywał zarówno bieżące świadczenie pielęgnacyjne, jak i wyrównanie, za przyznane mu z mocą wsteczną, świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 marca 2020 r. Zwrot zatem w takiej sytuacji jednego z przyznanych świadczeń za okres od 21 marca do 18 czerwca 2020 r. jest w pełni uzasadniony.
Przeciwna interpretacja prowadziłaby do sytuacji nieuprawnionego uprzywilejowania skarżącego na tle innych osób, które muszą rezygnować z przysługujących im świadczeń – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., by móc skorzystać z prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne i do niekorzystnej praktyki wykorzystywania procedury dla pobierania wykluczających się świadczeń.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania, z uwzględnieniem wyroku TK z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt SK 66/19, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1651 ), § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i §14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).