II SA/Rz 311/22

II SA/Rz 311/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący sprawozdawca/
Karina Gniewek-Berezowska
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1910/22 - Wyrok NSA z 2023-11-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a, art. 25
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 14 grudnia 2021 r.nr SKO.405.ŚR.2671.1367.2021 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - skargę oddala –
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium"), decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. nr SKO-405.ŚR.2671.1367.2021, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a oraz art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej: "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: “Prezydent") z dnia 8 listopada 2021 r., znak SW-10.DEC.6065.2021 w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego D.S. (dalej: "skarżąca") decyzją nr ŚR- X.8256.2686.2016 z dnia 8 czerwca 2016 r. na syna [...].
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Prezydent orzekł, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 maja 2017 r. pobrane przez Skarżącą na syna w łącznej kwocie 3.600 zł jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca. Postępowanie dowodowe wykazało, że w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 maja 2017 r. dziecko przebywało u ojca w W. Skarżąca wykonała przekazy pocztowe, których adresatem był ojciec dziecka na kwotę 400 zł za wrzesień 2016 r. oraz matka ojca (babcia dziecka) na kwotę 500 zł za styczeń, luty i marzec 2017 r., tj. w łącznej wysokości 1.900 zł. Za pozostałe okresy brak dowodów przekazania pobranego zasiłku, zatem świadczenie wychowawcze w okresach podanych w decyzji było pobierane przez matkę dziecka nienależnie.
W odwołaniu skarżąca zarzuciła obrazę art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 §1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., art. 4 ust. 1 i art. 25 oraz art. 20 ust. 1 w zw. z art. 25 ustawy poprzez nierzetelne rozpoznanie całości materiału dowodowego i pominięcie pisemnych wyjaśnień pełnomocnika skarżącej - podczas gdy, skarżąca jako dysponentka kwoty świadczenia wychowawczego przekazywała te środki w całości na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Kolegium odwołania nie uwzględniło i wskazało, że postępowanie zainicjowało pismo ojca dziecka informujące o przebywaniu dziecka w W. od momentu jego urodzenia i możliwości wyłudzenia świadczenia rodzinnego przez skarżącą. Do akt sprawy zostało załączone zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że dziecko należy do przychodni w W. od 7 października 2013 r., a także zaświadczenie z Centrum [....] w W. z dnia 14 września 2016 r. z którego wynika, że w okresie od 17 września 2015 r. do 6 czerwca 2016 r. pacjent zgłaszał się regularnie (14 wizyt) na wizyty wyłącznie pod opieką babci. Przedstawiając dotychczasowy tok postępowania Kolegium podało, że sprawa była dwukrotnie uchylana i kierowana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji (decyzjami z dnia 22 marca 2021 r. i z dnia 13 sierpnia 2021 r.) co pozwoliło ustalić, że w podanych okresach ojciec dziecka i babka nie otrzymywali pieniędzy od skarżącej, matka dziecka nie kupowała żadnych rzeczy niezbędnych małoletniemu do rozwoju. W okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 maja 2017 r. małoletni przebywał wyłącznie z ojcem i babką, natomiast Skarżąca nie miała w tym okresie kontaktu osobistego z synem, co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 8 czerwca 2017 r. o zabezpieczeniu miejsca zamieszkania dziecka. Jedynie w okresie tym czterokrotnie przekazała pieniądze (za wrzesień 2016 r. – 400 zł oraz za styczeń, luty, marzec 2017 r. po 500 zł), co ustalono w oparciu o obiektywny dowód tj. pismo od operatora pocztowego. Skarżąca nie miała też z dzieckiem, jak i jego opiekunkami faktycznymi osobistego kontaktu (ustalenia sądu rodzinnego), nie wykazała zakupów "produktów niezbędnych dla jego rozwoju". Wobec tego Prezydent słusznie przyjął, że w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2016 r. oraz od 1 kwietnia do 31 maja 2017 r. świadczenie wychowawcze pobierane było nienależnie i nie zostało spożytkowane na potrzeby dziecka.
Skarżąca zaskarżyła decyzję Kolegium w całości, zarzucając:
1. Naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. wobec stronniczego prowadzenia postępowania dowodowego, bezpodstawnej obstrukcji inicjatywy dowodowej strony, co stanowi dyskredytowanie okoliczności przeczącym dotychczasowym ustaleniom organów w zakresie stanu faktycznego - w sytuacji gdy:
organ winien stać na straży praworządności mając na względzie słuszny interes obywatela - zwłaszcza, iż w przedmiotowej sprawie występują okoliczności, które poddają pod uzasadnioną wątpliwość stanowisko organu o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym tj. długotrwała eskalacja konfliktu między skarżącą a ojcem dziecka/zawiadamiający o rzekomo nienależnie pobranym świadczeniu) - co nie może być organowi badającemu okoliczności sprawy obojętne, a wręcz przez organ pomijane,
2. Dalszą obrazę art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. przez błędną ocenę wyjaśnień ojca dziecka oraz jego matki i tym samym bezpodstawne przyjęcie za prawdziwe wyjaśnień tylko jednej strony niepopartych żadnym dodatkowym materiałem dowodowym skutkujących uznaniem przez organy, iż skarżąca pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze podczas, gdy wyjaśnienia ojca dziecka i jego matki nie są w sprawie miarodajnym źródłem dowodu z uwagi na eskalacje konfliktu i szereg bezprawnych działań względem skarżącej,
3. Dalszą obrazę art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego, lakoniczne jej wyjaśnienia, a wręcz nieuzasadnione pominięcie przez organy, iż: ojciec dziecka został skazany przez Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt [...] za groźby karalne wobec skarżącej i nadal podejmuje bezprawne względem niej działania, umyślnie działa na niekorzyść skarżącej, m.in. celowo powiadamia organy ścigania o znęcaniu się skarżącej nad wspólnym dzieckiem, a nadto interweniuje w MOPS czy w szkole, do której uczęszcza małoletni - a które to zgłoszenia okazują się nieprawdzie i bezpodstawne - co organy zaniechały sprawdzić przypisując pełną moc dowodową wyjaśnieniom, w dalszym ciągu przeciwko ojcu dziecka skarżącej toczą się postępowania karne, w których stroną pokrzywdzoną jest właśnie skarżąca - co organ przez cały tok postępowania marginalizuje, pomija te okoliczności w uzasadnieniu decyzji z krzywdą dla skarżącej, która od początku postępowania współpracowała z organami administracji publicznej - a organy te bezpodstawnie umniejszają dowód z wyjaśnień skarżącej dając wiarę wyjaśnieniom drugiej strony, która jako osoba oskarżona w wielu procesach karnych nie daje gwarancji prawdomówności,
4. Naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 25 ustawy poprzez uznanie, iż skarżąca pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze w sytuacji, gdy skarżąca przekazywała pobrane środki zgodnie z ich celem i na rzecz uprawnionego, co potwierdzają m.in. przekazy pocztowe i na podstawie, których należy stwierdzić, iż skarżąca czuła się w obowiązku przekazywania środków pieniężnych na rzecz dziecka,
5. Naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 25 ustawy poprzez uznanie, iż skarżąca nie przekazywała środków na rzecz dziecka w okresie jego przebywania u ojca, w sytuacji gdy została nagle pozbawiona możliwości mieszkania z synem, ale podejmowała próby kontaktu, jeździła do miejsca zamieszkania ojca dziecka i dokonywała zakupu niezbędnych artykułów na rzecz dziecka, przy czym organ wydający zaskarżoną decyzję pominął charakter sprawy, która wymagała ingerencji sądu - który ostatecznie ustalił miejsce pobytu dziecka przy matce - skarżącej.
Na tych podstawach skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła zarzuty skargi konkludując, że ww. kwoty przekazywała w całości zgodnie z ich przeznaczeniem - na wychowanie małoletniego, zakup niezbędnych artykułów żywnościowych, środków czystości, zabawek. Kwoty te zostały spożytkowane wyłącznie na rzecz dziecka. Kwota 500 zł każdorazowo była upłynniana na usprawiedliwione wydatki małoletniego. Gdyby skarżąca chciała zatrzymać świadczenie wychowawcze dla siebie nie dokonałaby przelewu żadnej kwoty.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest nieuzasadniona.
I. Stan sprawy jest następujący.
1. Postępowanie zapoczątkowało pismo ojca dziecka informujące o przebywaniu małoletniego pod jego opieką w W., a tym samym prawdopodobieństwo wyłudzenia świadczenia rodzinnego przez skarżącą zamieszkałą w [...]. Na wykazanie tej okoliczności zostało załączone zaświadczenie o przynależności dziecka do tamtejszej placówki POZ od 7 października 2013 r., a także zaświadczenie o leczeniu stomatologicznym w okresie od 17 września 2015 r. do 6 czerwca 2016 r., na które pacjent zgłaszał się regularnie (14 wizyt) wyłącznie pod opieką babci (matki ojca).
Odpierając powyższe zarzuty skarżąca, działając przez zawodowego pełnomocnika (adwokata) oświadczyła, że w czasie kiedy dziecko przebywało u ojca świadczenie wychowawcze za pośrednictwem Poczty Polskiej było comiesięcznie przekazywane ojcu dziecka lub jego matce, tj. babci dziecka. Skarżąca załączyła także kopię postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt: [...] udzielającego wnioskodawczyni (skarżącej) zabezpieczenia roszczenia poprzez ustalenie, iż miejscem zamieszkana małoletniego syna na czas trwania postępowania jest każdorazowe miejsce zamieszkania jego matki. W uzasadnieniu sąd wskazał, że matka dziecka od blisko roku nie ma kontaktu bezpośredniego z dzieckiem, gdyż ojciec dziecka uniemożliwia jej skutecznie kontakt z synem i posiada ona jedynie sporadyczny i kontrolowany przez ojca kontakt telefoniczny z dzieckiem.
Pismem z dnia 31 lipca 2020 r. Prezydent zwrócił się do Poczty Polskiej z wnioskiem o udzielenie informacji o przekazach pieniężnych dokonywanych przez skarżącą w okresie od 1 lipca 2016 r. do 30 czerwca 2017r. na rzecz ojca dziecka lub jego matki. W odpowiedzi Poczta poinformowała, że we wskazanym okresie skarżąca dokonała czterech operacji: w dniu 21 września 2016 r. na kwotę 400 zł na rzecz ojca dziecka oraz w dniach 25 stycznia 2017 r., 22 lutego 2017r. i 20 marca 2017 r. na kwoty po 500 zł na rzecz babci dziecka. Na tej podstawie Prezydent decyzją z dnia 8 lutego 2021 r. orzekł, że świadczenie wychowawcze, które pobrała skarżąca za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2016 r. i w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 maja 2017 r. na syna w łącznej kwocie 3600,00 zł jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym i orzekł obowiązek zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. Po rozpoznaniu odwołania Kolegium decyzją z dnia 22 marca 2021 r. uchyliło decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, zalecając przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność czy świadczenie "500+" było przekazywane do rąk ojca i babci dziecka, zgodnie z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu odwołania.
2. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent decyzją z dnia 14 lipca 2021 r. ponownie orzekł, że przedmiotowe świadczenie wychowawcze, jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym i zobowiązał do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. Orzeczenie to poprzedziło wyjaśnienie przez organ, że we wskazanym okresie ani ojciec dziecka ani jego babcia nie otrzymywali do rąk własnych pieniędzy od skarżącej. Skarżąca nie kupowała też małoletniemu żadnych rzeczy niezbędnych do rozwoju. Na skutek odwołania skarżącej Kolegium decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. orzekło o uchyleniu decyzji organu I Instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazało na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego poprzez uzyskanie oświadczeń od obojga rodziców małoletniego czy środki ze świadczenia 500+ zostały spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, tj. czy było przekazywane do rąk ojca lub babci dziecka, czy z tych pieniędzy skarżąca kupowała małoletniemu niezbędne do rozwoju rzeczy, w tym ubrania, zabawki itp., a także czy w tym okresie małoletni odwiedzał matkę. Potwierdzone zostały poczynione uprzednio ustalenia oraz brak kontaktu matki z dzieckiem.
3. Rozpoznając sprawę po raz trzeci Prezydent decyzją z dnia 8 listopada 2021 r. po raz kolejny orzekł, że świadczenie wychowawcze, które pobrała skarżąca za ww. okres w łącznej kwocie 3600,00zł jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym i orzekł obowiązek zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.
II. Stosownie do przepisu art. 4 pkt 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje:
1. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3. opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4. dyrektorowi domu pomocy społecznej.
Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
III. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium wskazało, że zgodnie z przywołanym przepisem ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu dziecka pod warunkiem, że spełnione są łącznie dwa warunki: tj. dziecko wspólnie z nim zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i organy nie naruszyły prawa materialnego uznając pobrane świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane.
Przede wszystkim organy właściwie przeprowadziły postępowanie dowodowe, z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Na pełną aprobatę zasługują więc ustalenia dotyczące miejsca zamieszkania małoletniego w okresie, którego dotyczy przedmiotowe postępowanie, jak też okoliczności związane z częstotliwością przekazywania przez skarżącą świadczenia na potrzeby dziecka.
Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w okresie od 1 lipca 2016 r. do 31 maja 2017 r. małoletni zamieszkiwał wyłącznie z ojcem i babką ojczystą. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Skarżąca przez cały ten okres nie miała z synem osobistego kontaktu, co potwierdzone zostało postanowieniem Sądu z dnia 8 czerwca 2017 r. o zabezpieczeniu miejsca zamieszkania dziecka. Oświadczenia rodziców i babci małoletniego, jak również treść dokumentów zebranych w sprawie świadczą jednoznacznie, że skarżąca nie miała także w tym czasie osobistego kontaktu z ojcem dziecka, ani z jego babcią. Kontakt ograniczał się wyłącznie do rozmów telefonicznych kontrolowanych przez ojca dziecka. Należy stwierdzić, że wbrew temu co twierdziła skarżąca, nie przekazywała świadczenia pieniężnego za pośrednictwem Poczty Polskiej przez cały sporny okres. Czynność ta miała miejsce jedynie czterokrotnie, tj. we wrześniu 2016 r. (400zł), w styczniu, lutym oraz w marcu 2017 r. (kwoty po 500 zł). Ustalenia ta zostały dokonane w oparciu o obiektywny dowód w postaci pisma operatora pocztowego. Natomiast skarżąca swoje stanowisko w tym zakresie modyfikowała kilkukrotnie, w zależności od wyników prowadzonego przez organ administracyjny postępowania (pisma z dnia 29 lipca 2020 r., - k.4 akt adm., odwołanie z dnia 5 marca 2021 r., k. 10 akt adm., pismo z dnia 6 października 2021 r.- k. 21 akt adm.).
Nie znalazła także potwierdzenia podnoszona przez skarżącą okoliczność, że pieniądze ze świadczenia "500+" przekazywała dziecku w naturze, kupując produkty niezbędne dla jego rozwoju, bowiem skarżąca nie miała w tym czasie z synem żadnego kontaktu, co wynika wprost z jej twierdzeń zawartych w piśmie procesowym złożonym w sprawie sygn. [...], a przywołanym przez Sąd (vide str. 2 uzasadnienia).
W tym stanie sprawy Sąd stwierdza, że orzekające organy poczyniły właściwe ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy, zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 K.p.a. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przedstawił wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się podejmując rozstrzygnięcie oraz odniósł się do zarzutów odwołania, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wszystko to prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie narusza prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Tym samym chybiony jest zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 i art. 25 ustawy.
Z podanych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).