II SA/Rz 308/05

II SA/Rz 308/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2006-01-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Magdalena Józefczyk.
Marian Ekiert /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Celne prawo
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę w części
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na orzeczenie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej I. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające go orzeczenie Zastępcy Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w części stanowiącej o wymierzeniu kary Z. S.; II. w pozostałym zakresie skargę oddala; III. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie w zakresie objętym punktem 1 nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
II SA/Rz 308/05
Uzasadnienie
Działając z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego - Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w oparciu o art. 64 ust. 4 pkt 1 i art. 69 ustawy z dnia 24.07.1999 r. o Służbie Celnej [Dz.Ust. Nr 72 poz. 802 z późn.zm.] oraz §§ 11, 20 i 21 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29.08.2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy służby celnej [Dz.Ust. Nr 156 poz. 1520] orzeczeniem z dnia [...].12.2004 r. nr [...] uznał Z. S. - dyspozytora celnego, wykonującego obowiązki na stanowisku starszego kontrolera celnego w Oddziale Celnym w K. za winnego popełnienia czynu określonego w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, polegającego na nierzetelnym wykonywaniu obowiązków służbowych w dniu 4.12.2004 r. na terenie drogowego przejścia granicznego w K., tj. nierzetelnego przeprowadzenia pierwotnej kontroli celnej samochodu osobowego m. BMW Nr rej. [...], co w rezultacie doprowadziło do wprowadzenia na terytorium kraju wyborów tytoniowych bez polskich znaków akcyzy w ilości 2633 paczek i za ten czyn w oparciu o art. 63 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej orzekł w stosunku do obwinionego karę dyscyplinarną — nagana z ostrzeżeniem.
W uzasadnieniu swojego orzeczenia organ ustalił, że w dniu 4.12.2004 r. około godz. 16 funkcjonariusze Grupy Mobilnej Izby Celnej i funkcjonariusze Straży Granicznej zatrzymali w miejscowości R. na posesji O. H. cztery samochody osobowe na ukraińskich numerach rejestracyjnych, w których ujawniono znaczne ilości papierosów, bez polskich znaków akcyzy. W oparciu o adnotację w paszporcie kierowcy BMW o nr rej. [...], obywatela Ukrainy P. S., legitymującego się paszportem nr AK [...] wydanym w dniu [...].05.2004 r. stwierdzono, że przyjechał on na obszar RP przez przejście graniczne w K. w dniu 4.12.2004 r. Ponadto na podstawie obrazu zarejestrowanego przez kamery przemysłowe umieszczone na stanowisku pracy, notatki służbowe funkcjonariuszy, adnotacje w paszporcie kierowcy ustalono, że kontroli pierwotnej tego pojazdu dokonywał na kierunku przewozowym Z. S.. Okoliczność tę potwierdził również Z. S., dodając przy tym, że podczas kontroli pojazdu ograniczył się do przyjęcia ustnego zgłoszenia oraz do przeprowadzenia jedynie oględzin wnętrza pojazdu, bagażnika i komory silnika, nie ujawniając żadnych towarów. Czynności kontrolne trwały zaledwie 1 min. i 13 sek. i były nader pobieżne. Mając na względzie fakt, iż papierosy ukryte były w bagażniku, na tylnych siedzeniach i drzwiach uprawnione jest stwierdzenie, że towar był łatwy do wykrycia. Nie sprawdził on także paszportu podróżnego pod kątem ilości przekroczeń granicy oraz tego czy pojazd figuruje w bazie danych ARWP -analizy ryzyka. W wyniku zaniechania zatem podstawowych działań w zakresie dotyczącym przeprowadzenia kontroli pojazdu i podróżnego Z. S. doprowadził do wprowadzenia na terytorium kraju wyrobów tytoniowych bez polskich znaków akcyzy w ilości 2633 paczek. Taki sposób przeprowadzenia kontroli celnej, a w szczególności nie przeprowadzenie rewizji celnej środka przewozowego i bagażu podróżnego oraz nie sprawdzenie danych podróżnego i pojazdu w sytuacji gdy doświadczony funkcjonariusz podejmuję decyzję o dokonaniu jedynie oględzin pojazdu jest rażącym naruszeniem obowiązków służbowych w aspekcie rzetelności i sprawności ich wykonywania. Należy przy tym dodać, iż Z. S.jest doświadczonym funkcjonariuszem. W OC K. pracuje od kwietnia 2004 r. W tym okresie wykonywał obowiązki służbowe na tym stanowisku pracy, dokonując kontroli i rewizji samochodów oraz podróżnych. W dniu 23.11.2004 r. uczestniczył on w szkoleniu zorganizowanym w OC K., tematem którego było " najczęściej ujawniane oraz nietypowe skrytki konstrukcyjne w pojazdach ". Orzeczenie opiera się na art. 32 ust. 1 pkt 2 i 5, art. 62 ust. 1, art. 64 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej oraz §§ 21.1.2 i 20 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29.08.2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych.
Orzeczenie to zaskarżył odwołaniem Z. S. kierując, je do Dyrektora Izby i wnosząc o jego uchylenie, ze względu na brak potwierdzenia jego winy w wyniku postępowania dyscyplinarnego, błędnej oceny zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego, ograniczenia mu skutecznej obrony w związku z prowadzeniem postępowania w trybie przyśpieszonym, nie uwzględnienia w wydanym orzeczeniu oceny przebiegu jego dotychczasowej pracy i zastosowania zbyt wysokiej kary w stosunku do ewentualnego uchybienia służbowego, co stanowi w ocenie odwołującego się o naruszeniu § 19 i 21 powołanego rozporządzenia.
Uzasadniając odwołanie odwołujący się podnosi, iż w dniu 4.12.2004 r., pełniąc służbę obowiązki swoje wykonywał sumiennie i zgodnie z obowiązującymi przepisami, kierując się posiadanym doświadczeniem zawodowym. W tym dniu na przejściu panował niewielki ruch. Po dokonaniu kontroli przez żołnierzy straży granicznej do odprawy podjechał samochód osobowy m. BMW o nr rej. [...]. Zarówno samochód jak i jego kierowca nie byli mu znani. Uwzględniając mały ruch na przejściu, który ogranicza możliwość przemytu, fakt dokonania kontroli przez żołnierzy straży granicznej całego pojazdu, a także konieczność niezwłocznego udania się do kontroli autobusu, dokonał on oględzin pojazdu począwszy od bagażnika poprzez kabinę do przegrody silnika. W wyniku tych czynności nie stwierdził żadnych oznak nienaturalnych zmian w samochodzie, które wskazywałyby na konieczność dokonania dokładnej rewizji pojazdu. Sprawdzenie w rejestrze, jak wykazało przeprowadzone postępowanie również dałoby skutek negatywny, gdyż pojazd nie był rejestrowany. W zaistniałej sytuacji brak jest zatem jego winy wynikającej z niedopełnienia obowiązków służbowych. Również zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności zmienne zeznania sprawców przemytu nie dają pewności czy przemycane papierosy znajdowały się w samochodzie w trakcie dokonywanej kontroli. Wymierzona zaś kara, zakładając jego uchybienie w wykonywaniu obowiązków służbowych jest niewspółmierna do popełnionego błędu. Wymierzając ją nie uwzględniono zapisów zawartych w § 21 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia.
Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 437 § 1 kpk i art. 79 ustawy z dnia 24.07.1999 r. o Służbie Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia 27.01.2005 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
W uzasadnieniu swojego orzeczenia organ odwoławczy podniósł, iż ocena materiału dowodowego dokonana przez organ I instancji jest prawidłowa, zarówno w kwestii przypisanej Z. S. winy jak i orzeczonej kary. Zauważyć bowiem należy, iż Z. S. przyznał, że dokonując kontroli w 4.12.2004 r. ograniczył się do przyjęcia ustnego zgłoszenia oraz do przeprowadzenia oględzin wnętrza pojazdu, bagażnika i komory silnika nie ujawniając żadnych towarów, a w szczególności papierosów. Poprzez przeprowadzenie tak pobieżnej kontroli celnej trwającej 1 min. 13 sek. wyżej wymieniony dopuścił do wprowadzenia na terytorium kraju wyroby tytoniowe bez polskich znaków akcyzy w ilości 2633 paczek, przez co potwierdził swoją winę. W świetle powyższych ustaleń, biorąc także pod uwagę zaznania kierującego pojazdem, zarzut podniesiony przez skarżącego błędnej oceny zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego, nie znajduje uzasadnienia. Odnosząc się zaś do kolejnego zarzutu dotyczącego ograniczenia mu skutecznej obrony poprzez prowadzenie postępowania dyscyplinarnego w trybie przyśpieszonym organ stwierdza, że ukarany Z. S. po zapoznaniu się z aktami postępowania dyscyplinarnego, co potwierdził własnoręcznym podpisem, miał możliwość złożenia stosownych wniosków, z której to możliwości nie skorzystał. Biorąc zaś pod uwagę 13 letni staż służbowy, a co za tym idzie doświadczenie zawodowe Z. S., jak również fakt przeszkolenia go w zakresie ujawniania nietypowych skrytek konstrukcyjnych w pojazdach samochodowych oraz małe natężenie w tym czasie ruchu należy uznać, iż wymierzona kara nagany z ostrzeżeniem jest współmierna do ciężaru gatunkowego popełnionego przez niego czynu. Także i to orzeczenie tym razem skargą skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył Z. S. wnosząc alternatywnie bądź to o jego zmianę bądź o uchylenie go w całości z uwagi na to, iż narusza ono prawo, a w szczególności § 11 ust. 3, § 17 ust. 2 oraz § 21 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29.08.2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych, a także art. 2 § 2, art. 4, art. 5 § 2, art 7, art. 92 i art. 173 § 1 kpa.
Uzasadniając skargę skarżący zarzuca, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nie ustosunkowano się do sprzecznych z sobą i zmienianych zeznań sprawców posiadających wyroby tytoniowe bez polskich znaków akcyzy na terytorium naszego kraju i podnosi iż w jego ocenie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy posiadaniem przez nich papierosów, a przekroczeniem w tym dniu naszej granicy państwowej. Po zakończeniu zaś postępowania dowodowego prowadzący postępowanie dyscyplinarne przyśpieszone nie zapoznał go niezwłocznie z całością akt. Wymierzona kara dyscyplinarna jest niewspółmiernie wysoka w stosunku do popełnionego uchybienia służbowego. Przy jej wymiarze nie uwzględniono okoliczności popełnionego czynu, intencji, dotychczasowych wyników w służbie, opinii służbowych oraz zachowania obwinionego przed i po popełnieniu zarzucanego czynu i faktu oddelegowania funkcjonariusza oraz oddalenia od miejsca zamieszkania i rodziny. Nie uwzględniono także faktu przeciążenia go pracą w związku z natężeniem ruchu oraz okoliczności związanych odprawą feralnych pojazdów, połączoną z koniecznością odprawy autobusów. Brak widocznych znamion usiłowania przemytu, nieznajomość pojazdów i ich właścicieli przy uwzględnieniu specyfiki dokonywanych odpraw celnych na tym przejściu ma również istotne znaczenia dla oceny okoliczności sprawy. Wreszcie podstawą wszelkich rozstrzygnięć powinno być zgodne z prawdą ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zmienność zeznać czy też ich odmowa ze strony osób posiadających zabronione wyroby tytoniowe nie daje pewności, że zostały one właśnie w tym dniu wwiezione na nasz obszar celny. Organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany badać oraz uwzględniać wszelkie okoliczności przemawiające zarówno na jego korzyść jak i niekorzyść. Temu obowiązkowi nie uczyniono zadość, a organ jako pewnik przyjął okoliczności dla niego niekorzystne. Wszak nie ma obowiązku przeprowadzenia szczegółowej rewizji każdego pojazdu, bo jest to po prostu niemożliwe. Podstawą do przeprowadzenia rewizji oprócz danych wynikających z rozpracowań operacyjnych jest oznaka usiłowania dokonania przemytu czy częstotliwość przejazdów, nienaturalne powierzchnie pojazdów, zachowanie przekraczających granicę oraz wyczucie funkcjonariusza. Te okoliczności nie zostały uwzględnione w wynikach postępowania, a występujące w sprawie wątpliwości nie zostały rozstrzygnięte na jego korzyść. Przekonanie organu prowadzącego postępowanie kształtowane było nie na logicznej ocenie dowodów i zaistniałej sytuacji, lecz na tendencyjnym podejściu zmierzającym do ukarania go za wszelką cenę. Zaprezentowany zaś przez organ wywód nie jest nacechowany elementami wynikającymi ze swobodnej oceny dowodów, przy uwzględnieniu zasad racjonalnego rozumowania oraz rzetelnej wiedzy i doświadczenia życiowego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w motywach zaskarżonego orzeczenia, a odnosząc się do podniesionych zarzutów dodał, iż chybionym jest zarzut dotyczący rzekomo błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, tym bardziej że dokonane ustalenia znalazły potwierdzenia w postanowieniu Prokuratury Rejonowej w z dnia [...].12.2004 r. sygn.akt 2 Ds. [...]. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut wymierzenia kary niewspółmiernie wysokiej do stopnia przewinienia skarżącego. Popełniony bowiem" przez niego czyn stanowi istotne naruszenie obowiązków służbowych funkcjonariusza celnego, określony w art. 32 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej, które to przepisy stanowią, iż funkcjonariusz celny obowiązany jest w szczególności dochować obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania oraz godnie zachować się w służbie i poza nią. W sytuacji gdy polska administracja celna traktuje konieczność zapewnienia uczciwości funkcjonariuszy jako jeden z głównych swoich priorytetów, zachowanie Z. S., musiało spotkać się z surową oceną a kara nagany z ostrzeżeniem jest adekwatna do stopnia przewinienia. Nie można także zgodzić się z podniesionym w skardze zarzutem jakoby w toku postępowania dyscyplinarnego dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, a zwłaszcza przepisów powołanego wyżej rozporządzenia. Dodać przy tym należy, że powołane w skardze przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie mogą mieć zastosowania przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Przepisy te stosuje się bowiem odpowiednio, lecz tylko w przypadku nie uregulowania danej kwestii przepisami ustawy o Służbie Celnej i cyt. wyżej rozporządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Zgodnie z dyrektywą normatywną zawartą w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1269 ] sądy te dokonują kontroli zaskarżonego aktu z punku widzenia jego zgodności z prawem. Mając zatem powyższe na uwadze stwierdzić wypadnie, iż przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia organ zebrał w sprawie w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, należycie go rozważył i ocenił i wyciągnął z niego zgodne z prawem i doświadczeniem życiowym wnioski. Wbrew zatem podniesionym w skardze zarzutom, ocena zebranego w sprawie materiału mieści się w granicach prawem nakreślonym i oparta została o zasady logicznego i racjonalnego rozumowania. Wywód zaś zawarty w motywach tegoż orzeczenia tak w warstwie faktograficznej jak i prawnej, co do zasady odpowiada wymogom normatywnym wyrażonym w § 11 ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29.08.2003 r. z jednym jednakże zastrzeżeniem, do którego komentarz zamieszczony zostanie poniżej. W tym kontekście podniesione w skardze zarzuty dotyczące braku potwierdzenia jego winy czy też błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, mijają się z rzeczywistością, jako że zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie cywilnej funkcjonariusz celny winien swoje obowiązki wypełniać rzetelnie, a tym wymogom nie czyni zadość pobieżne sprawdzenie poddanego kontroli samochodu, który w istocie okazał się narzędziem przemytu, a fakt takiego właśnie sposobu kontroli przyznał przecież sam skarżący. Chybionym okazuje się być również zarzut dotyczący naruszenia norm postępowania, a w szczególności ograniczenia mu możliwości skutecznej obrony. Jak słusznie bowiem podnosi Dyrektor Izby Celnej został on zapoznany w dniu 8.12.2004 r. z aktami postępowania dyscyplinarnego i wówczas oświadczył "że nie będzie składał wniosków do tej sprawy".
Rekapitulując stwierdzić zatem wypadnie, iż w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego z udziałem skarżącego organ nie dopuścił się uchybień procesowych, a jego wyniki uprawniały decydenta do przypisania mu winy związanej z niedopełnieniem obowiązków służbowych.
Co do zasady zatem odpowiedzialność dyscyplinarna skarżącego z tego tytułu jest w pełni uzasadnione. W tej sytuacji skarga w tym zakresie podlega oddaleniu na zasadzie wyrażonej w art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1270 z późn.zm. ], zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.
Nieco inaczej kształtuje się jednakże ocena zakwestionowanego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia organu I instancji jeśli idzie o wymiar kary orzeczony w stosunku do skarżącego. Otóż powołany już § 11 ust. 3 cyt. rozporządzenia w zdaniu ostatnim kreuje zasadę, że w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego należy wskazać okoliczności, które zostały wzięte pod uwagę przy wymiarze kary, a zasadę tę uszczegóławia zapis zamieszczony w § 21 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia, zgodnie z którym kara dyscyplinarna powinna być współmierna do czynu popełnionego przez obwinionego. Przy jej wymiarze uwzględnia się w szczególności m.innymi takie okoliczności jak pobudki działania obwinionego, jego dotychczasowe wyniki w służbie, opinię służbową a także inne zarówno łagodzące jak i obciążające, mające istotne znaczenie w sprawie. Tego rodzaju sformułowanie ".uwzględnia się..." jakim posłużył się ustawodawca jednoznacznie wskazuje, iż na organie spoczywa obowiązek ich wzięcia pod uwagę, a w konsekwencji danie temu wyrazu w uzasadnieniu zapadłego orzeczenia dyscyplinarnego. Tych wymogów zupełnie nie spełnia orzeczenie organu I instancji, a w niewielkim stopniu czyni im zadość uzasadnienie zakwestionowanej decyzji. Po pierwsze bowiem generalnie rzecz ujmując organ w ogóle nie odniósł się do okoliczności, które ze swojej natury winne być kwalifikowane jako łagodzące, po drugie zaś w uzasadnieniu brak jest odniesienia się do pobudek działania obwinionego, dotychczasowych wyników jakie osiągnął on w służbie na przestrzeni 13 lat jej trwania oraz opinii służbowej. Brak tych elementów praktycznie wyłącza spod kontroli sądowej możliwość odniesienia się do prezentowanego przez skarżącego zarzutu o niewspółmierności wymierzonej mu kary w stosunku do zaistniałego przewinienia. Nie jest to okoliczność bez znaczenia także i z tego względu, iż wymierzona kara nie jest bynajmniej najłagodniejsza z możliwych
Z tych zatem względów w tej części zarówno zaskarżone orzeczenie jak i poprzedzające ją orzeczenie organu I instancji podlega uchyleniu na zasadzie wyrażonej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W dalszym zatem postępowaniu organ zobowiązany będzie do ponownej oceny okoliczności sprawy dotyczących tych kwestii i dopiero ich całościowa analiza umożliwi wymierzenie kary adekwatnej do stopnia przewinienia.
Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. zaskarżone orzeczenie w części objętej zapisem zawarty w pkt 1 niniejszego wyroku nie podlega wykonaniu do czasu jego prawomocności.