II SA/RZ 294/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem sprawy była skarga M. R. i E. R. na decyzję Wojewody Podkarpackiego utrzymującą w mocy decyzję Starosty odmawiającą zwrotu części wywłaszczonych nieruchomości. Skarżące domagały się zwrotu nieruchomości, argumentując m.in. pominięcie wniosków dowodowych, brak ustaleń dotyczących zakresu inwestycji i terminów jej realizacji, a także błędne uznanie wystąpienia przesłanek negatywnych zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę. Sąd uznał, że w odniesieniu do części nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r., co zgodnie z art. 229 u.g.n. wyklucza możliwość zwrotu, niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. W odniesieniu do pozostałych nieruchomości, sąd stwierdził, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa Ośrodka Szkolnego, został zrealizowany poprzez budowę kompleksu szkolnego i infrastruktury towarzyszącej, co również uniemożliwia zwrot nieruchomości. Sąd podkreślił, że zbycie nieruchomości na rzecz spółki z o.o., nawet jeśli gmina jest jej jedynym udziałowcem, stanowi zbycie na rzecz osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n., co również wyklucza roszczenie zwrotowe. Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne, wskazując na prawidłowo zebrany materiał dowodowy i zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności art. 229 u.g.n. (ustanowienie użytkowania wieczystego przed 1998 r.) oraz kwestii realizacji celu publicznego i zbycia nieruchomości na rzecz osób trzecich (w tym spółek z udziałem gminy).
Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i stanu prawnego sprzed 1998 r. oraz specyficznych okoliczności faktycznych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1998 r. i jego ujawnienie w księdze wieczystej wyklucza roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przed 1 stycznia 1998 r. i jego ujawnienie w księdze wieczystej stanowi samodzielną podstawę odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 229 u.g.n., który stanowi, że roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed wejściem w życie ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jest to przepis szczególny, który wyłącza możliwość zwrotu.
Czy realizacja celu wywłaszczenia na części nieruchomości wyklucza możliwość zwrotu pozostałej części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości, zwrotowi podlega jedynie pozostała część.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 137 ust. 3 u.g.n., jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W analizowanej sprawie sąd uznał, że cel wywłaszczenia (budowa kompleksu szkolnego) został zrealizowany na całym obszarze, co wyklucza zwrot jakiejkolwiek części.
Czy zbycie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której gmina posiada wszystkie udziały, stanowi zbycie na rzecz osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, spółka z o.o. jest odrębnym od gminy podmiotem prawa i stanowi osobę trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n., co wyklucza roszczenie zwrotowe.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym dla zastosowania art. 229 u.g.n. istotne jest jedynie, czy prawo użytkowania wieczystego lub własność zostało nabyte przez podmiot inny niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Spółka z o.o. posiada odrębną osobowość prawną, niezależnie od struktury własnościowej.
Czy grunty zajęte pod drogi publiczne podlegają zwrotowi po wywłaszczeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, grunty zajęte pod drogi publiczne nie podlegają zwrotowi, niezależnie od pierwotnego celu przejęcia gruntu.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym grunty zajęte pod drogi publiczne nie podlegają zwrotowi.
Przepisy (17)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 216 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 1 § pkt 1 lit. f
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15 zzr § ust. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
k.p.c. art. 2 § § 1 i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przed 1 stycznia 1998 r. i jego ujawnienie w księdze wieczystej wyklucza roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n. • Realizacja celu wywłaszczenia na części nieruchomości wyklucza zwrot pozostałej części. • Zbycie nieruchomości na rzecz spółki z o.o. stanowi zbycie na rzecz osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n. • Grunty zajęte pod drogi publiczne nie podlegają zwrotowi.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 7, 75, 78, 80 k.p.a. poprzez pominięcie wniosków dowodowych i zaniechanie ustaleń. • Naruszenie art. 136, 137, 229 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu nieruchomości mimo braku podstaw faktycznych i błędne uznanie przesłanek negatywnych. • Brak ustaleń dotyczących następstwa prawnego, podstawy prawnej ustanowienia użytkowania wieczystego, dat nabycia praw. • Brak ustaleń dotyczących realizacji celów inwestycyjnych i przekroczenia terminów.
Godne uwagi sformułowania
roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy została ona oddana w użytkowanie wieczyste, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. • nie ma znaczenia czy przesłanki zwrotowe dotyczące ww. działek występują czy też nie, bo do zwrotu w żadnym razie dojść nie może. • nie można mówić o realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do późniejszych prac prowadzonych na gruncie w oparciu o zmieniające się założenia i ewentualne rozszerzenie działalności dysponenta gruntu. • spółka w której gmina posiada całość udziałów, stanowi samorządową osobę prawną w myśl art. 4 u.g.n. Tym samym spółka reprezentuje prawa Gminy [...], niezależnie od samodzielnej osobowości prawnej. • z punktu widzenia art. 229 u.g.n. ważne jest jedynie aby prawo użytkowania wieczystego/ bądź zbycie nieruchomości nastąpiło na rzecz podmiotu innego niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.
Skład orzekający
Karina Gniewek-Berezowska
sprawozdawca
Paweł Zaborniak
członek
Stanisław Śliwa
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności art. 229 u.g.n. (ustanowienie użytkowania wieczystego przed 1998 r.) oraz kwestii realizacji celu publicznego i zbycia nieruchomości na rzecz osób trzecich (w tym spółek z udziałem gminy)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i stanu prawnego sprzed 1998 r. oraz specyficznych okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a orzeczenie precyzuje kluczowe przesłanki negatywne, takie jak ustanowienie użytkowania wieczystego przed 1998 r. oraz kwestię zbycia nieruchomości na rzecz spółek z udziałem gminy, co ma duże znaczenie praktyczne dla właścicieli i inwestorów.
“Kiedy nie można odzyskać wywłaszczonej nieruchomości? Kluczowe zasady zwrotu po latach.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.