II SA/RZ 292/25

II SA/Rz 292/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Jolanta Kłoda-Szeliga
Maria Mikolik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1210
art. 3 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2, art. 12 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 20 stycznia 2025 r. nr SKO 4121.4.2025 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia 8 stycznia 2025 r. nr K.5430.1369.2024.WW; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego Ł. S. kwotę 938 zł 50/100 /słownie: dziewięćset trzydzieści osiem złotych 50/100/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Ł.S. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 20 stycznia 2025 r. nr SKO.4121.4.2025 w sprawie odmowy zwrotu prawa jazdy.
W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1210 z późn. zm.; "u.k.p.").
W uzasadnieniu decyzji, Kolegium podało, że Skarżący posiadał uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi nr [...], wydane przez Starostę [...] (dalej: "Starosta" lub "organ I instancji") i uprawniające do prowadzenia pojazdów, dla których wymagana jest kategoria w zakresie kat. B. Wyrokiem o sygn. akt [...] z dnia [...] lipca 2024 r. Sąd Rejonowy w [....] uznał Skarżącego za winnego popełnienia przestępstwa kierowania pojazdem mechanicznym (motorower) w stanie nietrzeźwości i skazał go za to na karę grzywny. Jednocześnie Sąd orzekł wobec Skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii AM, A1, A2 i A na okres 3 lat. Uprzednio Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] postanowieniem o sygn. [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. zatrzymał Skarżącemu uprawnienia do prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B.
W dniu 12 grudnia 2024 r. Skarżący wystąpił do Starosty z żądaniem zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. "B".
Decyzją z dnia 8 stycznia 2025 r., nr K.5430.1369.2024.WW, Starosta odmówił Skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii B.
Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, nie formułując argumentów na jego poparcie.
Omawianą decyzją Kolegium utrzymało decyzję Starosty w mocy. SKO wskazało, że z uwagi na treść art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p., właściwy organ nie może wydać lub zwrócić dokumentu prawa jazdy innych kategorii w okresie obowiązywania orzeczonego przez sąd karny zakazu prowadzania pojazdów obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy określonej kategorii. Organ podkreślił, że konsekwencje wynikające wprost z przepisów prawa karnego (art. 42 Kodeksu karnego) pociągają za sobą również skutki na płaszczyźnie prawa administracyjnego, w postaci przewidzianych w nim sankcji. Orzeczenie odmowy zwrotu prawa jazdy nie może być w związku z tym uznane za sprzeczne z treścią wyroku karnego. Zdaniem organu odwoławczego, jeżeli z wyroku sądu karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, to pośrednio - poprzez obowiązującą organy administracji publicznej treść przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. - również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B. Decyzja organów konkretyzuje jedynie swą treścią obowiązujące wobec Skarżącego zakazy z uwzględnieniem przepisów ustawy o kierujących pojazdami. Nie modyfikuje w żaden sposób środka karnego.
W ocenie Kolegium za taką interpretacją przemawia przede wszystkim wykładnia językowa wspomnianego przepisu, jednakże stanowisko takie potwierdza również wykładnia celowościowa. Uznać bowiem należy, że celem racjonalnego ustawodawcy było wyeliminowanie z ruchu drogowego kierowców, którzy stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, zwłaszcza prowadząc pojazdy mechaniczne w stanie nietrzeźwości.
SKO zwróciło również uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt SK 23/21, zaznaczając, że Trybunał nie stwierdził niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący zarzucił organowi:
błędne przyjęcie - zupełnie odmienne niż stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w ww. orzeczeniu, uznającym, że w zakresie, w jakim przepis art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP - że "per analogiam" nie stosuje się tego orzeczenia w okolicznościach przedmiotowej sprawy;
naruszenie art. 2, art. 8, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 Konstytucji RP;
naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiającą się w szczególności niepodjęciem żadnych czynności zmierzających do ustalenia prawdy materialnej, a poprzestaniu tylko i wyłącznie na sentencji orzeczenia Trybunału bez uwzględnienia treści uzasadnienia tego orzeczenia stwierdzającego - co do zasady - że organ administracyjny, nie może "rozszerzyć" decyzji w zakresie odmowy wydania prawa jazdy czy też orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów o kategorie, co do których Sąd nie orzekł zakazu i uznanie okoliczności dotyczących zasadności wydania przedmiotowej decyzji za udowodnione - wbrew dyspozycji przepisu art. 80 k.p.a.;
naruszenie art. 8 k.p.a., przez przeprowadzenie postępowania w sposób, który wzbudził wątpliwości co do szczegółowego i pełnego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, a zatem działanie w sposób podważający zasadę zaufania uczestników do władzy publicznej.
W oparciu o tak przedstawione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podał, że po wydaniu wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2024 r. o sygn. akt [...], którym orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii AM, A1, A2 i A na okres 3 lat, zostało wszczęte przez Starostę postępowanie administracyjne. W jego wyniku został skierowany przez organ na badania lekarskie i psychologiczne oraz kurs reedukacyjny, które przeszedł z wynikiem pozytywnym. Zdaniem Skarżącego organ nie dostrzega, że zawieszenie uprawnień następuje od chwili elektronicznego zatrzymania dokumentu przez policjanta do chwili wydania przez Starostę decyzji o cofnięciu uprawnień - po uprzednim otrzymaniu z Sądu prawomocnego wyroku w zakresie orzeczonego zakazu. Z kolei decyzja o cofnięciu uprawnień dotyczy tylko i wyłącznie tych kategorii prawa jazdy, co do których Sąd orzekł zakaz. Skarżący podkreślił, że jedynie w sytuacji, gdyby nie wykonał badań, na które został skierowany, Starosta mógłby cofnąć mu uprawnienia w zakresie pozostałych kategorii.
Skarżący zwrócił uwagę, że należy rozróżniać prawo jazdy od uprawnień do kierowania pojazdami określonej kategorii. Zaznaczył, że dawniej zatrzymanie dokumentu było czynnością "fizyczną", którą musiał zatwierdzić albo Prokurator lub Sąd, zaś obecnie dokument zatrzymuje się elektronicznie. Przepisów Kodeksu postępowania karnego nie zostały jednak znowelizowane w tym zakresie, co doprowadziło do sytuacji, że zatrzymanie dokumentu jest tożsame z zatrzymaniem uprawnień.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji wraz z decyzją Organu I instancji pod względem zgodności z prawem wydanych rozstrzygnięć Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy w sposób wadliwy zastosowały art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., gdyż nie uwzględniły konsekwencji wypływających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023 r., SK 23/21 (OTK-A 2023, nr 57).
Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., który stanowił materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji - prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.
Na mocy art. 12 ust. 2 u.k.p., przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21 orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622, z późn. zm.) w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem (zakazu ponownego karania za ten sam czyn) Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy - proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.
W ocenie Trybunału, wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji powinna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem wynikającej z art. 2 Konstytucji. Podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.
Trybunał zauważył, że orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.
Tym samym Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem wynikającą z art. 2 Konstytucji.
Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, TK zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. TK podkreślił, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując, że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Prowadzi to do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.
Konkludując Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.
Podstawę prawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowił art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., podczas gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p.
Jednak przepisy mające zastosowanie w sprawie dotyczą takiej samej sytuacji prawnej, która stanowiła podstawę orzekania przez Trybunał Konstytucyjny, tj. rozszerzenia przez organ administracyjny orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Wobec Skarżącego orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest posiadanie prawa jazdy w kategorii AM, A1, A2, A na okres trzech lat. Zaskarżoną decyzją odmówiono natomiast zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w kategorii B. Decyzja ta została wydana w oparciu o art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., który formalnie nie został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Jednak nie budzi wątpliwości, że osoby ubiegające się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w kategorii B znajdują się w takiej samej sytuacji prawnej, o której orzekał Trybunał Konstytucyjny. Sytuacja ta polega na rozszerzeniu przez organ administracyjny orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie.
Osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w kategorii B (art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p.) nie objętej orzeczonym środkiem karnym znajduje się w takiej samej sytuacji, jak osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D (art. 12 pust. 2 pkt 2 u.k.p.) oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E (art. 12 ust. 2 pkt 3 u.k.p.), również nie objętej orzeczonym środkiem karnym, której wprost dotyczy ww. wyrok Trybunału.
Choć kontroli Trybunału podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu.
W doktrynie ugruntowane jest stanowisko dotyczące przypadku tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" co oznacza, że porównywane przepisy, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji dotyczą tej samej materii, co przepisy w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011, s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. Zgodnie z art. 8 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2).
W niniejszej sprawie wniosek Skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w kategorii nieobjętej orzeczonym środkiem karnym winien być rozpoznany z uwzględnieniem tego, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622, ze zm.) został uznany za niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, gdyż jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. ale wyeliminowanie treści normatywnej, wskazanej w sentencji jako niekonstytucyjna. TK wskazał, że stwierdzenie niekonstytucyjności ww. przepisów dotyczy zakresu, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
W związku z powyższym zarówno w przypadku ubiegania się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w kategoriach wskazanych w art. 12 ust. 2 pkt 1, jak i pkt 2 i pkt 2 u.k.p. zachodzi taka sama sytuacja prawna, która polega na rozszerzeniu przez organ administracyjny orzeczonego przez sąd powszechny środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorii na inne.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że rozpatrując wniosek Skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. B, nie objętej orzeczonym środkiem karnym Organy winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w wyroku TK z dnia 4 lipca 2023 r. SK 23/21 względem art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Należy bowiem przypomnieć, że zakresowy charakter wyroku Trybunału oznacza, że wprawdzie nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.
Powyższe prowadzi do wniosku, że Organy nie mogły na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. odmówić Skarżącemu zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w kategorii B, nie objętej orzeczonym środkiem karnym.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji 8 stycznia 2025 r.
Na podstawie art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) na rzecz Skarżącego zasądzono zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składa się uiszczony wpis od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł), koszty przejazdu związane z reprezentacją (241,50 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).