II SA/Rz 289/22

II SA/Rz 289/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-08-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Ewa Partyka /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2259/22 - Wyrok NSA z 2024-10-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 3, ust. 7 pkt 1, ust. 9
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. nr SKO.4110/117/2021 w przedmiocie zasiłku stałego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M.R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z 22 września 2021 r. nr SKO.4110/117/2021 wydana w sprawie przyznania zasiłku stałego.
Zaskarżone rozstrzygniecie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: wnioskiem z 20 kwietnia 2021 r. M.R. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku stałego od dnia 1 listopada 2018 r. do 19 kwietnia 2021 r. wraz z odsetkami.
Po rozpatrzeniu tego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z 4 maja 2021 r. nr GOPS/5010/46/21 przyznał M.R. zasiłek stały od dnia 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 645 zł miesięcznie. Wskutek złożonego odwołania SKO w Rzeszowie decyzją z dnia 6 lipca 2021 r. nr SKO.4110/75/2021 uchyliło zaskarżoną decyzję a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na niewyjaśnienie dlaczego pomimo wyroku sądu powszechnego zmieniającego u wnioskodawczyni istniejący stopień niepełnosprawności nie przyznano świadczenia zgodnie z wnioskiem strony. Dodatkowo nie odniesiono się do zarzutu strony w kwestii błędnego pouczenia przez organ w zakresie przysługujących jej praw i uprawnień.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr GOPS/5010/46/21 przyznał wnioskodawczyni zasiłek stały od dnia 1 kwietnia 2021 do dnia 31 grudnia 2021 w kwocie 645,00 zł miesięcznie (słownie: sześćset czterdzieści pięć złotych zero groszy).
W uzasadnieniu podał, że M.R. spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie pracuje, nie osiąga dochodów, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na mocy wyroku z [...] marca 2021 r., sygn. [...] zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Zasiłek przyznano od 1 kwietnia 2021 r., gdyż wniosek został złożony dnia 20 kwietnia 2021 r.
W odwołaniu od tej decyzji M.R. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.") poprzez brak wszechstronnej analizy sprawy oraz błędne pouczenie co do przysługujących jej praw, co skutkowało niepodjęciem przez nią czynności złożenia wniosku o ustalenie zasiłku stałego jeszcze w 2018 r. po wydaniu orzeczenia odnośnie stopnia niepełnosprawności, które zaskarżyła, to zaś doprowadziło do odmowy udzielenia na wniosek skarżącej złożony w kwietniu 2021 r. zasiłku stałego wstecz za okres orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w [....]. Powyższe spowodowało, że skarżąca przez ten okres pozostawała bez środków do życia, pomimo tego, że na dzień wydania decyzji spełniała warunki ustawowe do przyznania świadczenia. Jest osobą schorowaną, niepełnosprawną i w okresie od listopada 2018 r. do kwietnia 2021 pozostawała bez środków do życia oraz spełniała przesłanki uzasadniające przyznanie jej zasiłku teraz, jak i z datą wsteczną;
- art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela oraz nieuwzględnienie treści wyroku Sądu Rejonowego z [...].03.2021 r. sygn. Akt: [...] oraz ponowną odmowę przyznania zasiłku pomimo poprzedniego odwołania złożonego przez skarżącą, poprzez:
a) odmowę przyznania zasiłku stałego wstecz, pomimo tego, że wyrok sądu obejmował ten okres tj. od 1 listopada 2018 r. do 31 grudnia 2021 r. przy ustaleniu wyższego stopnia niepełnosprawności, niż ten orzeczony przez komisję;
b) wskazanie, że skoro skarżąca nie złożyła wniosku od razu, to zasiłek wstecz za okres trzech lat jej nie przysługuje, podczas gdy orzeczenie komisji było nieprawomocne, skarżąca się od niego odwołała, co więcej została pouczona przez organ w połowie października 2018 r., że musi czekać na wyrok sądu,
c) brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a jedynie opisanie stanu faktycznego, niewskazanie dlaczego organ nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, w szczególności brak odniesienia się przez organ do twierdzeń skarżącej w zakresie wprowadzenia jej w błąd przez dyrektora i powstałych w tym zakresie konsekwencji.
d) niedokładne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego a w konsekwencji wyciągnięcie nieprawidłowych wniosków: wskazanie nieprawidłowego wieku skarżącej - 54 lata zamiast 52 oraz metrażu mieszkania, które zajmuje tj. nie 72m2, a 42,61 m2.
Odwołująca zarzuciła nadto naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1875 ze zm. – zwana dalej "u.p.s.") poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy opisane w nim warunki nie występują, bowiem odwołująca spełnia przesłanki do przyznania jej zasiłku stałego wstecz i nie zachodzi wskazany tym przepisem zbieg uprawnień;
- art. 102 ust. 2 u.p.s. poprzez nieudzielenie przez organ, pomimo braku wniosku skarżącej i wiedzy organu o wydaniu orzeczenia, pomocy społecznej z urzędu i niepodjęcie przez organ działań celem ustalenia prawa do zasiłku;
- art. 106 ust. 7 u.p.s. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca posiadała orzeczenie o niezdolności do pracy, organ mógł podjąć czynności z urzędu, ale nieprawidłowo pouczył ją o tym kiedy należy złożyć wniosek o przyznanie zasiłku stałego, tym bardziej, że skarżąca na dzień wydania orzeczenia, od którego się odwołała, spełniała warunki do przyznania jej zasiłku z pomocy społecznej.
Wobec powyższych zarzutów odwołująca zawnioskowała o uchylenie decyzji i przyznanie jej zasiłku celowego za cały wnioskowany okres wstecz, tj. od 1 listopada 2018 r. do 19 kwietnia 2021 r., ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Wskazaną na wstępie decyzja z dnia 22 września 2021 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 oraz art. 106 ust. 3 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powołując się na art. 37 ust. 1 pkt i art. 106 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Kolegium wskazało, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.R. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2018 r. otrzymywała zasiłek stały w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2016 r. (znak [...]) ważnym do 30 października 2018 r. Następnie otrzymała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim z dnia [...] listopada 2018 r. (znak [...]) wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] ważne do dnia [...] listopada 2022 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] z dnia [...] marca 2021 r. zmieniono zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w ten sposób, że zaliczono M.R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia [...] grudnia 2021 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 listopada 2018 r.
SKO podkreśliło, że bezsprzecznym w sprawie jest, że w dniu [...] kwietnia
2021 r. do GOPS w [...] wpłynął wniosek M.R. o przyznanie zasiłku stałego wstecz wraz z odsetkami. Odwołująca nie kwestionuje tej daty. Zarzuty dotyczą natomiast braku poinformowania jej przez organ o konieczności złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego i wprowadzenia jej w błąd przez Kierownika GOPS.
W ocenie Kolegium zarzuty te są nieuzasadnione. W aktach sprawy zalega notatka służbowa z [...] lipca 2021 r. pracownika GOPS w [...] spisana na okoliczność złożenia wyjaśnień w sprawie utraty uprawnień do zasiłku stałego z której wynika, że podczas przeprowadzenia w dniu [...] listopada 2018 r. wywiadu środowiskowego (na skutek złożenia wniosku z dnia [...].11.2018 r. o przyznanie zasiłku okresowego) M.R. oprócz prośby o zasiłek okresowy zadeklarowała chęć wniesienia odwołania do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności od otrzymanego orzeczenia. Nie dała jednak do wglądu odwołania. Ponadto z pisma Dyrektora GOPS w [...] z [...] sierpnia 2021 r. wynika, że Dyrektor nie udzielił stronie ustnej informacji o tym, że nie należy podejmować żadnych kroków do czasu otrzymania wyroku Sądu oraz, że w dniu otrzymania korzystnego orzeczenia i złożenia wniosku otrzyma wyrównanie wstecz.
Jako nieuzasadnione Kolegium uznało zarzuty dotyczące pozostawania odwołującej bez środków do życia. Jest ona objęta systematycznym wsparciem ze strony GOPS, korzysta z różnych form pomocy pieniężnych i niepieniężnych, co wynika z akt sprawy.
M.R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Podniosła, że została wprowadzona w błąd przez Dyrektor GOPS w [...], która udzieliła jej nierzetelnych informacji. Wyjaśniła, że już w listopadzie
2018 r. chciała złożyć wniosek o przyznanie zasiłku stałego, jednak poinformowano ją, że może to uczynić dopiero po otrzymaniu wyroku Sądu. Zawnioskowała o przyznanie zasiłku stałego z datą wsteczną wraz z odsetkami. Wskazała na trudną sytuację materialną i zdrowotną.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie niniejszych rozważań Sąd stwierdza, że formalne warunki wniesienia skargi zostały zachowane.
Wbrew stanowisku organu, tj. zarzutem podniesionym w odpowiedzi na skargę została ona złożona w terminie wynikającym z art. 53 § 1 P.p.s.a. Decyzję SKO z dnia 22 września 2021 r. skarżąca odebrała 7 października 2021 r. Termin 30-dniowy do wniesienia skargi upłynąłby w dniu 6 listopada 2021 r., gdyby nie fakt, że była to sobota.
Zgodnie z art. 83 § 2 P.p.s.a. jeśli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Oznacza to, że termin do wniesienia skargi upłynął w poniedziałek 8 listopada 2021 r. W tym też dniu, w terminie skargę złożyła skarżąca.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z jego treścią zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Przy czym zgodnie z art. 106 ust.3 w/cyt. ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. W myśl art. 106 ust.7 w/w ustawy w przypadku złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego:
1) w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia:
2) w przypadku niespełnienia któregokolwiek z warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 lub 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - odmawia się przyznania zasiłku stałego.
Z zalegającego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika , iż Pani M.R. w okresie od 01.11.2016r. do 31.10.2018r. otrzymywała zasiłek stały w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].10.2016r. znak [...] ważnym do [...].10.2018r. Następnie otrzymała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim z dnia [...].11.2018r. znak [...] wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczenie zostało wydane do dnia [...].11.2022r.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] Sygn. akt [...] z dnia [...].03.202lr. zmieniono zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] grudnia 2018r. nr [...] w ten sposób, że zaliczono wnioskodawczynię M.R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydaje się do dnia [...].12.2021r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].11.2018r.
Skarżąca nie kwestionuje faktu, że wniosek o przyznanie zasiłku stałego również za okres wsteczny od 1 listopada 2018 r. do 19 kwietnia 2021 r. z odsetkami złożyła 20 kwietnia 2021 r. Wraz z wnioskiem przedstawiła wyrok Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] z dnia [...] marca 2021 r., który zmienia zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w ten sposób, że zalicza wnioskodawczynię M.R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2018 r.
Zarzuty skargi (tożsame z zarzutami odwołania) sprowadzają się do niepoinformowania skarżącej przez organ I instancji o konieczności złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego, pomimo posiadania orzeczenia z dnia [...] listopada 2018 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności, wprowadzeniu w błąd przez Kierownika GOPS w [...] w tym zakresie oraz o pozostawieniu jej bez środków do życia.
Powyższe zarzuty są nieuzasadnione.
Po pierwsze w aktach sprawy zalega notatka służbowa z dnia 17 lipca 2021 r. pracownika GOPS w [...] spisana na okoliczność złożenia wyjaśnień w sprawie utraty uprawnień do zasiłku stałego M.R., z której wynika, iż podczas przeprowadzenia w dniu 9 listopada 2018 r. wywiadu środowiskowego (na skutek złożenia wniosku z dnia 8 listopada 2018 r. o przyznanie zasiłku okresowego) M.R. oprócz prośby o zasiłek okresowy zadeklarowała chęć wniesienia odwołania do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania i Niepełnosprawności od otrzymanego orzeczenia. Nie dała jednak do wglądu odwołania.
Po wtóre z pisma Dyrektora GOPS w [...] z dnia 26 sierpnia 2021 r. wynika, iż Dyrektor GOPS nie udzielił stronie ustnej informacji o tym, iż nie nalży podejmować żadnych kroków do czasu otrzymania wyroku Sądu oraz, iż w dniu otrzymywania korzystnego orzeczenia i złożenia wniosku otrzyma wyrównanie wstecz.
Dodać trzeba, iż analiza art. 106 ust. 3 w zw. z art. 106 ust. 7 pkt 1 i ust. 9 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że przepis ten łączy datę, od której przysługuje zasiłek stały, z miesiącem, w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia, wprowadzając jednocześnie uregulowania, które zapewniają ochronę strony w sytuacji toczącego się równolegle postępowania w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności (vide: wyrok NSA z dnia 12 marca 2020 r., sygn. I OSK 2670/10)
Sąd w tym zakresie w całości podziela argumentację SKO.
Skarga akcentuje, że procedura ustalenia stopnia niepełnosprawności nie była i nie jest w pełni skorelowana z procedurą przyznania świadczenia z pomocy społecznej i w konsekwencji za okres trwania postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności uprawniona nie mogła skutecznie, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, uzyskać danego świadczenia. Skarga wywodzi, że czas oczekiwania na rozstrzygnięcie o stopniu niepełnosprawności powoduje odsunięcie w czasie możliwości uruchomienia postępowania o zasiłek stały, w którym wymagane jest okazanie odpowiedniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z tego też względu, zdaniem skargi, skoro zasadniczo przyznaje się możliwość wstecznego ustalenia prawa do zasiłku stałego w zależności od wyników postępowania o ustalenie stopnia niepełnosprawności, to skarżącej, która wykazała należytą staranność w kwestiach proceduralnych dotyczących weryfikacji orzeczenia o niepełnosprawności, powinno zostać ustalone prawo do zasiłku stałego począwszy od 1 listopada 2018 r.
Odmawiając słuszności powyższej argumentacji Sąd stwierdza, że przystanie na zaprezentowaną wykładnię i zastosowanie art. 106 ust. 7-11 u.p.s., oznaczałoby zaakceptowanie koncepcji wykraczającej poza ustalone tymi przepisami ramy. Regulacje te nie znajdują zastosowania do sytuacji skarżącej. Próbuje ona jednakże rozciągnąć ich zastosowanie do przypadku, w którym niekwestionowany brak ponownego wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku stałego, tuż po jego utracie w listopadzie 2018 r., usprawiedliwiany jest wszczęciem procedury służącej weryfikacji orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podkreślić zatem trzeba, że zasadą jest, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, in principio). Regułą zaś wykładni prawa jest, że wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae) (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 30 listopada 2020 r., I OSK 1306/20).
Nawet, jeśliby hipotetycznie MOPS wprowadził skarżącą w błąd, nie miałoby to wpływu na wynik sprawy, a skutkowałoby jedynie możliwością żądania odszkodowania przez skarżącą w drodze postępowania cywilnego. Niezasadne są zarzuty skargi dotyczące pozostawienia jej przez organy bez środków do życia.
Z pisma Dyrektora GOPS w [...] z dnia 26.08.2021 r. wynika , iż M.R. jest objęta stałym, systematycznym wsparciem przez GOPS w [...]. Korzysta z różnych form pomocy pieniężnych i niepieniężnych . W terminie od stycznia do lipca 2021 r. dla P. M.R. zostało wy danych 16 decyzji przyznających zasiłek celowy na łączną kwotę 2476,00 zł. Odwołująca otrzymuje także zasiłek okresowy w wys.350,00 zł. miesięcznie (od stycznia do sierpnia 2021 r. w łącznej wys. 2804,00 zł.). Dodatkowo korzysta z bezpłatnego posiłku w punkcie wydawania posiłków w [...].
Końcowo Sąd zauważa, że organy przyznając skarżącej zasiłek stały zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. od kwietnia 2021 r. nie oddaliły żądania jej wniosku o zasiłek stały od 1 listopada 2018 r. Przedmiotem odwołania jak i zaskarżenia jest więc tu data początkowa przyznania zasiłku stałego.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako bezzasadną.