II SA/Rz 284/22

II SA/Rz 284/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Paweł Zaborniak /sprawozdawca/
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 3, art. 96 ust. 1, art. 104 ust. 1, 3-5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 10 stycznia 2022 r. nr SKO.4110.189.2548.2021 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi W. K. (dalej zwana: Skarżącą) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej zwany: Organem II instancji, Organem odwoławczym, SKO, Kolegium) z dnia 10 stycznia 2022 r. nr SKO.4110.189.2548.2021, wydana w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w domu pomocy społecznej zmarłego M. P.
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że Wójt Gminy [...] (dalej zwany: Organem I instancji, Wójtem) decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] ustalił odpowiedzialność W. K. jako spadkobiercy M. P. do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt M. P. w domu pomocy społecznej w okresie od 01.03.2010 r. do 30.09.2017 r. w kwocie głównej 67 941,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 8 maja 2020 r. nr SKO.4110.40.776.2020, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Organu I instancji. Od powyższej decyzji, Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę. Sąd wyrokiem z dnia 17 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 761/20 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję.
Wójt Gminy [...] w związku z ww. wyrokiem ponownie wszczął postępowanie w sprawie ustalenia osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...], zmarłego M. P. oraz ustalenie kwoty podlegającej zwrotowi przez jego spadkobiercę.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Organ I instancji ustalił, że M. P. był osobą samotną i od dnia 20 października 2007 r. przebywał w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], ustalono dla niego opłatę za pobyt w domu pomocy.
Z akt sprawy wynika, że M. P. zmarł w dniu [...] października 2017 r. Na podstawie not obciążeniowych wystawionych w okresie od 2011 do 2017 r. przez Dom Pomocy Społecznej w [...] ustalono, że M. P. nie wywiązywał się z obowiązku opłaty za swój pobyt w domu pomocy społecznej, w związku z tym powstała zaległość, która została zastępczo wniesiona przez Gminę [...]. Zadłużenie w opłatach za pobyt w domu pomocy społecznej, które nie ulega przedawnieniu dotyczy okresu od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 16 października 2017 r. i wyniosło odpowiednio: kwota główna 9 344,09 zł oraz odsetki ustalone do dnia 11 października 2021 r. w wysokości 6724,24 zł. Zadłużenie zostało ustalone na podstawie not księgowych wystawionych przez Dom Pomocy Społecznej w [...], tj.
I. nota obciążeniowa DPS [...] z dnia [...] września 2017 nr [...] za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r., zgodnie z którą kwota zadłużenia wynosi – 8 752,42 zł;
II. nota obciążeniowa DPS [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] za okres od 1 września 2017 r. do 16 października 2017 r., zgodnie z którą kwota zadłużenia wynosi - 591,67 zł.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uregulował zaległość w kwocie 9 344,09 zł za pobyt M. P. w DPS [...], a następnie wydał decyzję nakazującą zwrot opłat poniesionych zastępczo przez Gminę, na łączną kwotę 8752,42 zł, jednak dłużnik zmarł zanim decyzja stała się ostateczna.
Nota obciążeniowa z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] na kwotę 591,67 zł wpłynęła do GOPS [...] po śmierci M. P., w związku z tym nie została wystawiona decyzja dłużnikowi.
Na podstawie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2021 sygn. akt [...], ustalono, że spadek po zmarłym M. P. nabyła w całości W. K. Wartość przyjętego spadku wynosi 241 934 zł. Kwota ta została ustalona na podstawie pisma Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...]. Organ I instancji ustalił również, że w skład przejętego spadku wchodzi budynek mieszkalny wraz z zabudowaniami gospodarczymi oraz grunty rolne.
Pismem z dnia 19 lipca 2021 r. W. K. wystąpiła o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...], wskazując, iż z uwagi na jej trudną sytuację życiową zapłata dochodzonej kwoty w wysokości 9344,09 zł stanowi dla niej nadmierne obciążenie.
Organ I instancji dwukrotnie wezwał Skarżącą do przedstawienia dowodów dotyczących jej trudnej sytuacji życiowej i finansowej, mogących stanowić podstawę do zastosowania ulgi.
W odpowiedzi na wezwania Organu, Skarżąca przedłożyła: orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, zaświadczenie z banku z dnia 14 lipca 2021 r., zaświadczenie lekarskie, zaświadczenie z [....] w [...], zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości zarobków. Z dokumentów tych wynika, że W. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, a orzeczenie to wydano na stałe. Leczy się z powodu [...] oraz [...]. Aktualnie jest zatrudniona w spółce [...] sp. z o.o. w K. na stanowisku operatora. Otrzymuje wynagrodzenie netto w kwocie 2148,62 zł miesięcznie. Miesięczne, stałe wydatki Skarżącej ponoszone na utrzymanie to: dojazdy do pracy - 240 zł, opłata za gaz - 120 zł, opłata za energię elektryczną - 180 zł, opłata za telefon - 50 zł, opłata za internet - 39 zł. Ponadto, jak wynika z dokumentów, Skarżąca spłaca kredyt w banku, a miesięczna rata wynosi 377,21 zł.
Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Organ I instancji ustalił, że w skład majątku odziedziczonego przez Skarżącą po M. P. wchodzi gospodarstwo rolne, obejmujące budynek mieszkalny o powierzchni 70 m², zabudowania gospodarcze oraz grunty rolne o powierzchni 4,54 ha. Z pisma Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 15 października 2021 r. wynika, że wartość przyjętego spadku wynosi 241 934 zł.
Po tak przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w pkt 1 ustalił odpowiedzialność W. K., jako spadkobiercy M. P., do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] na świadczenia z pomocy społecznej na rzecz M. P. - z masy spadkowej; w pkt 2 zobowiązał W. K. do zwrotu wydatków w kwocie głównej 9 344,09 zł poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w domu pomocy społecznej zmarłego M. P. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do dnia 16 października 2017 r. oraz odsetek ustawowych za opóźnienie w wysokości 6724,24 zł naliczonych na dzień 11 października 2021 r.; w pkt 3 odmówił odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt spadkodawcy w Domu Pomocy Społecznej w [...]; w pkt 4 orzekł, że należność, o której mowa w punkcie 2 wraz z ustawowymi odsetkami należy wpłacić na rachunek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.
W uzasadnieniu decyzji, Organ I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do ustalenia, że W. K. jako spadkobierca zmarłego M. P. jest obowiązana z masy spadkowej, do zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej spadkodawcy zastępczo wniesionej przez gminę. Sytuacja finansowa, zdrowotna i rodzinna nie wskazuje na szczególnie uzasadniony przypadek, który nie pozwalałby spadkobiercy z masy spadkowej dokonać zwrotu Gminie [...] należności jakie poniosła z tytułu opłaty zastępczej za świadczenia z pomocy społecznej spadkodawcy. W ocenie Organu I instancji sytuacja majątkowa i zdrowotna Skarżącej jest dobra i w żaden sposób nie można uznać jej za sytuację nadzwyczajną.
Wójt wskazał, że Skarżąca wprawdzie jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, jednakże nie stanowi to przeszkody w zatrudnieniu na stanowisku operatora na pełny etat. Warunkiem umorzenia należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej jest wystąpienie szczególnych okoliczności, które czyniłyby żądanie zwrotu nieuzasadnionym.
Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała wysokość ustalonej opłaty. Zdaniem Skarżącej Gmina naliczyła opłatę podwójnie. W odwołaniu Skarżąca opisała swoją sytuację rodzinną i wskazała, że zwrot należności, którego domaga się Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], jest dla niej niemożliwy do spełnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia z dnia 10 stycznia 2022 r. nr SKO.4110.189.2548.2021, działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej zwana w skrócie: K.p.a.) oraz art. 14, art. 96 ust. 1 pkt 2, art. 104 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej zwana w skrócie: u.p.s.) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie:
1. zobowiązał W. K. do zwrotu wydatków w kwocie 9344,09 zł poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w domu pomocy społecznej zmarłego M. P. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 16 października 2017 r.;
2. odmówił odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w domu pomocy zmarłego M. P. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 16 października 2017 r.;
3. orzekł, że należność, o której mowa w pkt 1 należy wpłacić w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
Na wstępie Kolegium wskazało, że zasady zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej zastępczo przez gminę zostały uregulowane w art. 96 u.p.s., zgodnie z którym obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Przepis ten dotyczy kosztów zaległych przypadających na świadczeniobiorcę. Możliwe jest domaganie się od spadkobiercy świadczeniobiorcy, z masy spadkowej, należności za pobyt w domu pomocy społecznej do wysokości obciążającej świadczeniobiorcę, w sytuacji gdyby te koszty nie zostały zapłacone.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 104 ust. 4 u.p.s. stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, przy czym warunkiem zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. jest wystąpienie szczególnych okoliczności, które czyniłyby żądanie zwrotu nieuzasadnionym.
W niniejszej sprawie z not obciążeniowych wynika, że M. P. nie uiścił opłat za pobyt w DPS w łącznej wysokości 9344,09 zł. Opłaty te zastępczo poniosła Gmina [...]. Należności te nie są przedawnione, gdyż określony w art. 104 ust. 5 u.p.s. trzyletni okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym decyzja ustalająca należności stała się ostateczna. W stosunku do należności objętej notą obciążeniową nr [...] w wysokość 8752,42 zł została wydana decyzja z dnia [...] października 2017 r. zobowiązująca M. P. do zwrotu tej kwoty w terminie 7 dni. Decyzja ta została mu doręczona w dniu 4 października 2017 r., jednak nie stała się ona ostateczna, gdyż M. P. zmarł w dniu [...] października 2017 r., tj. przed upływem ustawowego terminu do jej zaskarżenia. W odniesieniu do należności objętej notą obciążeniową nr [...] w kwocie 591,67 zł, nie prowadzono postępowania administracyjnego o jej zwrot.
Kolegium wskazało, że jedynym spadkobiercą po M. P. jest W. K., wobec powyższego zostały spełnione przesłanki do zobowiązania Skarżącej do zwrotu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, które obciążały M. P.
Po analizie zgromadzonych w sprawie dokumentów, Organ II instancji stwierdził, że ustalone okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, że sytuacja życiowa, zdrowotna i finansowa Skarżącej była szczególnie trudna. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, jednak jej stan zdrowia pozwala na pracę w pełnym wymiarze, którą wykonuje. Wartość odziedziczonego majątku po M. P. wynosi ok. 240 tysięcy złotych. Zdaniem SKO, okoliczności żądania zwrotu poniesionych przez Gminę [...] wydatków na świadczenia z pomocy społecznej na rzecz M. P. w łącznej wysokości 9344,09 zł nie można uznać za nadmierne obciążenie dla Skarżącej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, W. K. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu z urzędu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, polegającym na nienależytym zbadaniu czy w sprawie doszło do przedawnienia roszczenia regresowego, gdyż decyzja zobowiązująca M. P. nie stała się ostateczna wobec jego śmierci, zatem nigdy nie była wymagalna, ponieważ termin przedawnienia może biec od momentu ostateczności decyzji. W takim przypadku zobowiązanie jest nieprawomocne, czyli nieistniejące. Wobec powyższego Skarżąca nie może zostać zobowiązana do jego zwrotu; art. 104 ust. 1 w zw. z ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczeń, pomimo upływu terminu przedawnienia oraz art. 104 ust. 4. u.p.s. poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia opłaty bądź jej umorzenia.
W uzasadnieniu skargi W. K. wskazała, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] nabyła w całości prawo do spadku po M. P. Skarżąca będąca kuzynką M. P., jako jedyna z rodziny odwiedzała go i opiekowała się nim, aż do śmierci. M. P. był rozwiedziony, nie posiadał dzieci, nie miał rodzeństwa, jego rodzice zmarli przed nim. W wyniku zapisu testamentowego, majątek jakim dysponował M. P., został przekazany Skarżącej. Na spadek składają się lasy, łąki, pastwiska i działki rolne i budynek mieszkalny, za które to składniki majątku Skarżąca obowiązana jest odprowadzić zaległy podatek.
Skarżąca podniosła, że Organ II instancji zobowiązał ją do poniesienia opłat za okresy od stycznia 2017 r. do października 2017 r., jednak zdaniem Skarżącej wskazane przez Organ należności są nieistniejące, gdyż decyzja na podstawie której ją wydano nigdy nie stała się ostateczna. Organ błędnie przyjął, że Skarżąca jest w stanie ponieść takie opłaty bez wzięcia pod uwagę drastycznych wzrostów kosztów życia związanych z postępującym kryzysem i inflacją.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krośnie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości.
I. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
II. Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a.
III. W rozpoznanej przez Sąd sprawie doszło do konkretyzacji przepisów ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268; zwana dalej u.p.s.).
Znaczenie kluczowe dla oceny legalności działań organów obu instancji odgrywa treść art. 61 ust. 3 oraz art. 96 ust. 1 u.p.s. W myśl art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 u.p.s. stosuje się odpowiednio. Natomiast według art. 91 ust. 3 u.p.s. obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na:
1) osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej;
2) spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej;
3) małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - jedynie w przypadku gdy nie dokonano zwrotu wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej.
Z powyższych przepisów u.p.s. wynika wniosek o odpowiedzialności spadkobiercy mieszkańca DPS z tytułu opłat zastępczo poniesionych przez gminę, czyli w sytuacji gdy zobowiązany podopieczny nie wywiązywał się z obowiązku wnoszenia opłaty w ustalonej uprzednio wysokości. Obowiązki spadkobiercy zależą od przyjęcia spadku i od wartości masy spadkowej. Żądanie zwrotu wydatków jest możliwe tylko wtedy, gdy spadkobierca przyjmie spadek, a pokrycie należności następuje wyłącznie z masy spadkowej (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 96.). O odpowiedzialności spadkobiercy zmarłego mieszkańca orzeka właściwy organ gminy w drodze decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s.
IV. Sprawa ze skargi W. K. była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 17 listopada 2020 r., o sygn. II SA/Rz 761/20, uwzględnił skargę strony i uchylił w całości decyzje Organów obu instancji. W ten sposób sprawa odpowiedzialności skarżącej za wydatki poniesione zastępczo przez Gminę powróciła na tok postępowania administracyjnego, które zakończyło się zaskarżoną do WSA decyzją SKO.
W przytoczonym orzeczeniu WSA w sposób wiążący, zarówno dla Organu jak i dla orzekającego ponownie Sądu (art. 153 P.p.s.a.) uznał, że należność pieniężna Gminy z tytułu wydatków objęta decyzją Wójta z dnia [...] października 2017 r. jak również należność objęta notą z dnia [...] grudnia 2017 r. nie przedawniła się w myśl art. 104 ust. 5 u.p.s., co powoduje, że można żądać jej zwrotu od spadkobiercy zmarłego mieszkańca DPS w trybie decyzyjnym. Sąd w uzasadnieniu swego prawomocnego orzeczenia zauważył, iż jeżeli termin przedawnienia określony w art. 104 ust. 5 u.p.s. upłynął wobec spadkodawcy, to nie jest możliwe ustalenie odpowiedzialności spadkobiercy mieszkańca, bowiem nie ma przepisu, który oderwałby zupełnie odpowiedzialność spadkobiercy od odpowiedzialności spadkodawcy. Z chwilą śmierci spadkobiercy nie rozpoczyna się na nowo bieg terminu przedawnienia żądania zwrotu poniesionych przez gminę wydatków w oparciu art. 61 ust. 3 u.p.s. Jeśli w stosunku do spadkodawcy nie rozpoczął bieg termin przedawnienia, bo nie wydano wobec niego decyzji, o której mowa w art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to otwarta jest możliwość wydania takiej decyzji wobec spadkobiercy. Wówczas termin 3 lat rzeczywiście rozpocznie bieg od dnia, w którym decyzja ustalająca tą należność stała się ostateczna wobec strony, która jest spadkobiercą.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia prawne Sądu administracyjnego jak również treść art. 104 ust. 5 u.p.s., należało stwierdzić, że ponownie wydane decyzje administracyjne odpowiadają normom procesowym oraz prawa materialnego, a organy zastosowały się do wiążących wytycznych WSA.
Zdaniem Sądu, SKO w Krośnie, odpowiadając na zarzuty odwołania ma rację pisząc, że należności jakie Gmina [...] poniosła za pobyt zmarłego w DPS w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 16 października 2017 r. w łącznej wysokości 9344,09 zł, nie przedawniły się albowiem określony w art. 104 ust. 5 u.p.s. trzyletni okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym decyzja ustalająca tą należność stała się ostateczna. Cech ostateczności nie uzyskała decyzja skierowana do mieszkańca DPS, co nie oznacza że należności z tytułu wydatków nie mogą być dochodzone od jego spadkobierców. Ponieważ M. P. zmarł [...] października 2017 r., a więc przed upływem ustawowego terminu do wniesienia odwołania, który upływał 18 października 2017 r., to bieg terminu przedawnienia określony w art. 104 ust. 5 u.p.s. dla skarżącej nie rozpoczął się. Bieg tego terminu rozpocząłby się o ile w/w decyzja byłaby decyzją ostateczną, co nie stało się na skutek śmierci zobowiązanego przed upływem terminu na wniesienie odwołania. W tej sytuacji, co trafnie i jednoznacznie uwypuklił WSA w powołanym wyżej orzeczeniu otworzyła się możliwość orzeczenia przez organ o odpowiedzialności za wydatki gminy spadkobiercy zmarłego mieszkańca DPS – art. 69 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Ta odpowiedzialność w powstałej na skutek śmierci spadkodawcy sytuacji, jest niezależna odpowiedzialności mieszkańca. Do tego wniosku prowadzi treść art. 69 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., która wyraźnie oddziela pozycję korzystającego ze świadczeń oraz pozycję spadkobiercy mieszkańca DPS. Jeżeliby decyzja o odpowiedzialności za wydatki poniesione zastępczo za mieszkańca DPS stała się ostateczna (np. skutecznie upłynąłby termin na wniesienia odwołania) i od tego momentu upłynąłby okres trzyletni, to zgodnie z oceną prawną wyrażoną przez WSA organ gminy utraciłby kompetencje do wydawania decyzji wobec skarżącej spadkobierczyni.
Dlatego nie ma racji skarżąca pisząc, że organy utraciły zdolność do określenia jej odpowiedzialności za poniesione przez gminę wydatki, ponieważ decyzja zobowiązująca zmarłego nie stała się ostateczna i nie stała się wymagalna. Otóż z racji nie przedawnienia się tej należności z powodu braku cechy ostateczności decyzji doręczonej zmarłemu przed jego śmiercią, organ gminy nie utracił możliwości określenia wysokości podlegających zwrotowi wydatków wobec skarżącej. Może jej dochodzić skutecznie o czym świadczy przewidziana w art. 69 ust. 1 pkt 2 u.p.s. możliwość orzekania o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo także po śmierci mieszkańca DPS. Stwierdzona w tych okolicznościach należność Gminy orzeczona decyzją SKO przedawni się w myśl artykułu 104 ust. 5 u.p.s. dopiero z upływem 3 lat od dnia, w którym stała się ona ostateczna.
Reasumując, o posiadaniu kompetencji administracyjnej do orzeczenia o odpowiedzialności skarżącej, świadczą powołane wyżej przepisy u.p.s., które nakładają obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej na spadkobiercę osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej z masy spadkowej. Brak możliwości uzyskania cechy decyzji ostatecznej z powodu śmierci mieszkańca DPS nie skutkuje zniesieniem odpowiedzialności za dług powstały w wyniku ponoszonych przez gminę w związku z jego pobytem w DPS wydatków przez osoby, które w wyniku spadkobrania uzyskały dostateczne do pokrycia tego długu środki majątkowe. Należy wyraźnie zaznaczyć, iż egzekucja należności administracyjnej wobec literalnej treści przepisów u.p.s., jest ograniczona do przedmiotów wchodzących w skład nabytej przez zobowiązanego masy spadkowej (np. nieruchomości rolnych).
Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że skarżąca jako spadkobierczyni zmarłego mieszkańca DPS, który nie wywiązywał się za życia ze swych zobowiązań, została prawidłowo zobligowana do zwrotu poniesionych przez Gminę [...] wydatków w określonej w decyzji kwocie. Nie doszło do istotnego naruszenia art. 104 ust. 1, 3, 5 u.p.s.
Zdaniem Sądu, nie został też naruszony przepis art. 104 ust. 4 u.p.s., który stanowi: W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadnie przyjmuje się, że użyte w art. 104 ust. 4 u.p.s. pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy odnosić do przypadków zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja życiowa osoby ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W konsekwencji nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonywaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w 104 ust. 4 u.p.s. (zob. np. wyrok WSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. o sygn. I SA/Wa 2334/21, LEX).
SKO rozpoznając wniosek złożony przez skarżącą rozpatrzył wszystkie podane przez nią okoliczności dochodowe i majątkowe jak również uwzględnił wyniki dotychczasowego postępowania prowadzonego w tym zakresie przez Organ I instancji. Granice uznania administracyjnego nie zostały tu przekroczone – art. 7 K.p.a – uwzględniono bowiem słuszny interes strony oraz interes społeczny. Sąd podzielił stanowisko Kolegium, iż okoliczności zdrowotne i majątkowe kształtujące warunki bytowe wnioskodawczyni, nie odpowiadają ustawowym kryteriom skorzystania z pomocy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych przez gminę z jej środków. Po pierwsze, należy pamiętać, że środki te mają charakter majątku publicznego niezbędnego do funkcjonowania samorządu gminnego, w tym zaspokajania stałych, zbiorowych potrzeb członków wspólnoty. Po drugie, uzyskany przez skarżącą majątek w postaci spadku o wartości 241 934,00 zł, z naddatkiem pokrywa orzeczone w decyzji kwoty należności. W tej sytuacji nie sposób mówić o tym, aby wnioskodawczyni wykazała choćby w minimalnym stopniu przesłanki przypadku szczególnie uzasadnionego, o jakim mowa w cytowanym powyżej przepisie art. 104 ust. 4 u.p.s. Dlatego nie sposób kwestionować decyzji organu odwoławczego o odmowie uwzględnienia złożonego przez skarżącą wniosku o zastosowanie tej regulacji ustawowej.
Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzja SKO jako zgodna z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi w tym art. 153 P.p.s.a. powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.
Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.