II SA/RZ 276/05

II SA/Rz 276/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-06-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski
Magdalena Józefczyk /sprawozdawca/
Ryszard Bryk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1802/06 - Wyrok NSA z 2007-08-28
I OSK 1801/06 - Wyrok NSA z 2007-08-28
II SA/Rz 277/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2005-06-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 1. art. 2, art. 4, art. 11 ust. 2 i 3,  art. 12, art. 39, art. 107 ust. 6
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędziowie NSA Jerzy Solarski AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala
Uzasadnienie
II SA/Rz 276/05
UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2005r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania D. C. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G. działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2004r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego.
W odwołaniu D. C. podniosła, że przesłanki wymienione w cytowanych przepisach potwierdzają, uprawnienie rodziny do przyznania pomocy. Organ błędnie ustalił stan faktyczny, istniejący w dniu składania wniosku. Mąż skarżącej z naruszeniem prawa został skreślony z listy bezrobotnych i w tej sprawie złożył odwołanie do Wojewody [...]. W dniu składania wniosku nie było dla męża żadnej propozycji pracy interwencyjnej. Zakwestionowała, jako przesłankę odmowy przyjętą przez organ dysproporcję pomiędzy udokumentowanymi dochodami, a rzeczywistą sytuacją rodziny. Dom został otynkowany z powodu złego stanu ścian na skutek powodzi w 2001r. z otrzymanej darowizny w wysokości 1 200zł, która musiała zostać przeznaczona na ten cel. Pomoc w formie zasiłku okresowego za okres od IV-IX 2004 została w całości wypłacona w październiku i wykorzystana na potrzeby rodziny. Skarżąca podkreśliła, że nie posiada żadnych zasobów finansowych o czym świadczy wyposażenie domu. Wspólnie z mężem podjęli starania o pożyczkę na rozpoczęcie działalności gospodarczej, a sama złożyła podanie o pracę w Urzędzie Gminy i Gimnazjum w S. Odmowa obejrzenia poddasza była wynikiem podpisania oświadczenia o stanie majątkowym, w którym podano, że poddasze jest niewykończone, a zainstalowany na poddaszu piec c.o. został zakupiony po cenie złomu. W tej sytuacji nieudostępnienie poddasza nie powinno rodzić ujemnych skutków, chyba, że zostanie zakwestionowane oświadczenie. Decyzja jest odwetem za złożoną skargę na pracowników GOPS.
Organ odwoławczy nie uwzględnił argumentów odwołania i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ ustalił, że rodzina składa się z dwóch osób dorosłych i dwójki dzieci uczęszczających do szkoły, udokumentowany dochód wynosi 423,42 zł, a ustawowe kryterium dochodowe wynosi 1264 zł. Syn leczony jest w Centrum Zdrowia Dziecka. Rodzina zamieszkuje w murowanym domu składającym się na parterze z 3 pokoi i kuchni, a piętro jak oświadczyła skarżąca jest niewykończone. We wrześniu 2004r. dom został otynkowany za otrzymaną darowiznę w wysokości 1 200zł. Organ odwoławczy, stwierdził, że organ I instancji trafnie oparł swoje rozstrzygnięcie na przesłance braku współdziałania poprzez odmowę okazania pomieszczeń poddasza i udostępnienia danych darczyńcy i faktu odmowy przyjęcia przez męża skarżącej pracy w grupie interwencyjnej, gdyż jak sam stwierdził o taką pracę się nie starał. Ponadto skarżąca nie wyjaśniła statusu samochodu marki POLONEZ użytkowanym od 2001r., czyli od roku, w którym E. C. stał się osobą bezrobotną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zarzuciła, że wywiad środowiskowy narusza art. 68 § 1 i 2 k.p.a., gdyż nie zostało podane nazwisko drugiego pracownika uczestniczącego w tych czynnościach, art. 79 § 1 k.p.a. ( brak powiadomienia o oględzinach), naruszenie art. 81 k.p.a. ( nie miała możliwości wypowiedzenia się o zebranym materiale dowodowym), art. 85 k.p.a. Zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, gdyż organ winien poczekać na rozstrzygnięcie Wojewody [...] o statusie bezrobotnego jej męża. Za nieprawdziwe uznała twierdzenia organu o barku współdziałania, gdyż to pracownicy przychodzący na wywiad prowokują kłótnie. Zaprzeczyła istnieniu dysproporcji pomiędzy dochodem wykazanym, a istniejącą sytuacją finansową, a samochody są stare trzydziestoletnie i służą do dowożenia dziecka do CZD. Stwierdziła też, że jest traktowana gorzej niż inni podopieczni ośrodka.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosła o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 15 maja 2005r. skarżąca rozszerzyła zarzuty skargi, wskazując również na naruszenie art. 67, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP, w których zawarto konstytucyjną zasadę pomocy Państwa rodzinom w trudnej sytuacji życiowej. Podniosła, że wywiad środowiskowy został sporządzony 2 grudnia 2004r., a część V wywiadu uzupełniono 14 grudnia 2004r. Wyraziła gotowość podania nazwiska darczyńcy, jeżeli miałoby to wpływ na treść decyzji. Wyjaśniła, że wcześniej z mężem też pracowali i płacili podatki dlatego aktualnie, gdy są w trudnej sytuacji życiowej powinni otrzymać pomoc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stasuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja nie narusza prawa i z dlatego też względu skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawania wyżej wymienionym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Taka definicja pomocy społecznej została zawarta w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), zwana dalej ustawą.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, którą odmówiono skarżącej przyznania zasiłku celowego. Skarżąca zakwestionowała sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, oraz błędne przyjęcie przez organ istnienia dysproporcji pomiędzy dochodem wykazanym, a faktycznie osiąganym a nadto brak współdziałania rodziny z ośrodkiem w rozwiązywaniu trudnych sytuacji rodzinnych.
Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej celem przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Na podstawie delegacji zawartej w art. 107 ust. 6 ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. nr 114, poz. 1220 ze zm.).
Z akt administracyjnych sprawy, a przede wszystkim treści odwołania, jak i skargi wynika, że skarżąca w 2004 roku korzystała z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, którego ostatnia część została wypłacona we wrześniu tego roku.
Zgodnie z § 9 rozporządzenia w przypadku, gdy osoba lub rodzina ubiega się po raz kolejny o przyznanie świadczenia albo gdy nastąpiła zmiana sytuacji osobistej lub majątkowej osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pieniężnych, wypełnia się cześć IV kwestionariusza wywiadu. Wobec stwierdzonych zmian w sytuacji majątkowej skarżącej organ I instancji prawidłowo wypełnił część IV kwestionariusza wywiadu i ta część została sporządzona w obecności skarżącej, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Nie zasługują na uwzględnienie argumenty skargi, że V część kwestionariusza została wypełniona przez pracownika bez udziału zainteresowanej. Otóż ta część wywiadu zatytułowana – "Plan pomocy i działań na rzecz osoby lub rodziny jest wypełniana tylko przez pracownika socjalnego, co wynika z formularza wywiadu.
Stosownie do § 3 rozporządzenia, wywiad rodzinny przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, a w sprawach niecierpiących zwłoki w terminie 2 dni od dnia powzięcia wiadomości. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie pomocy jest datowany na dzień 1 grudnia 2004r. (chociaż jak wynika to z prezentaty znajdującej się na wniosku został złożony w organie 30 listopada 2004r.), wywiad przeprowadzono [...] grudnia 2004r., a decyzję organ I instancji wydał [...] grudnia 2004r. Z formularza wywiadu środowiskowego wynika, że plan pomocy rodzinie został wypełniony przez pracownika socjalnego 14 grudnia 2004r. Powyższe daty potwierdzają zachowanie terminów dla przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz terminów z art. 35 i nast. k.p.a. do wydania decyzji administracyjnej.
W powołanym rozporządzeniu zawarte są również zasady przeprowadzania wywiadu środowiskowego i jest to regulacja szczególna, która w tym zakresie ma pierwszeństwo przed przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd stwierdził, że w tym przypadku nie ma zastosowania przepis art. 81 k.p.a., zobowiązujący organ do powiadomienia o terminie oględzin. Pracownik socjalny sporządzając wywiad środowiskowy wypełnia zadania przewidziane ustawą o pomocy społecznej i w sposób określony ustawą.
Po pierwsze odnosi się to do ustalenie, czy istnieje trudna sytuacja wymagająca udzielenia pomocy, po drugie doboru odpowiedniego rodzaju pomocy adekwatnego do sytuacji, w jakiej znalazła się osoba lub rodzina potrzebująca tej pomocy.
Ponadto wypada dodać, że z art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika obowiązek osób ubiegających się o udzielenie pomocy do współdziałania z organami, w tym i pracownikiem socjalnym, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny. Zatem współpraca ma odbywać się w każdym przypadku, na zasadach wynikających z przepisów prawa, a nie według reguł osoby ubiegającej się o tę pomoc. Nieudostępnienie w czasie wywiadu części pomieszczeń, a zwłaszcza pomieszczenia, w którym został zamontowany piec c.o (według skarżącej zakupiony w cenie złomu). stanowi również element współdziałania z organem udzielającym pomocy oraz jest częścią zebranego materiału dowodowego, podlegającego ocenie organu przy wydawaniu decyzji. Z tego też względu Sąd uznał, że organ nie naruszył art. 68, art. 79, art. 81 k.p.a., bowiem wywiad środowiskowy jest szczególną formą protokołu, który rządzi się własnymi regułami wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej i cytowanym wyżej rozporządzeniu, wydanym na podstawie ustawowej delegacji.
Inaczej jednak będzie przedstawiała się sprawa z zastosowaniem art. 7 i art. 77 oraz art. 80 k.p.a. Stosownie do tych przepisów organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy organ działa w ramach uznania administracyjnego. Właśnie do decyzji o charakterze uznaniowym należy decyzja o przyznaniu zasiłku celowego. Z art. 39 ustawy o pomocy wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przyznanie więc zasiłku celowego nie jest obligatoryjne nawet przy zostały zachowane kryteria dochodowe dla jego przyznania.
W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania zasiłku celowego została oparta o przesłanki wynikające z art. 11 ust.2 i art. 12 ustawy o pomocy. Stosownie do art. 11 ust. 2 brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Taką podstawę do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 12 ustawy może być stwierdzenie przez pracownika socjalnego rażących dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. W przypadku zaistnienia wyżej wymienionych przesłanek, mogą one stosownie do art. 11 i art. 12 ustawy o pomocy stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Należy zaznaczyć, że ustawodawca w obydwu tych przepisach wskazując na przesłanki odmowy przyznania świadczeń nie wprowadził kategoryzacji świadczeń, zatem przepisy te mają zastosowanie do świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej.
Zarzuty skargi o błędnych ustaleniach organu w zakresie braku współdziałania oraz dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową rodziny i odmowie podjęcia zatrudnienia przez męża skarżącej nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.
Po pierwsze S. C. w sposób nieuzasadniony odmówił podjęcia pracy w ramach zorganizowanej grupy prac interwencyjnych. Trudno za usprawiedliwioną przyczynę odmowy podjęcia pracy przyjąć oczekiwanie na przydzielenie pożyczki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej. Fakt odmowy został potwierdzony przez samą skarżącą, gdyż do odwołania wniesionego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] dołączyła odwołanie złożone przez jej męża S. C. do Wojewody [...] od decyzji, którą został pozbawiony statusu bezrobotnego. Z treści tego odwołania wynika, że [...] listopada 2004r. zaproponowano pracę interwencyjną, jednakże S. C. poinformował, że jej nie podejmie dopóki nie otrzyma decyzji o przyznaniu jak to sam nazwał "dotacji". Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącej, że w dniu złożenia wniosku nie było żadnej propozycji pracy, ale ta propozycja pracy byłą wcześniej, bo [...] listopada 2004r. W tej bez wpływu odmowę przyznania świadczenia było rozpoznanie przez Wojewodę [...] odwołania od decyzji, którą S. C. został pozbawiony statusu bezrobotnego. W przypadku ustawy o pomocy społecznej chodzi tylko o sam fakt wystąpienia bezrobocia. Wykazana nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia może stanowić postawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy.
W przepisie art. 11 ust.2 ustawy jako przesłanka odmowy świadczenia z pomocy wymieniono również brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, która to przesłanka została wyżej wykazana. Zatem zaistniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Organ wykazał również przesłanki, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy to jest istnienie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny. Skarżąca zakwestionowała posiadanie znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Trzeba jednak zauważyć, że ustawodawca wskazał tylko przykładowe wyliczenie, co należy rozumieć pod pojęciem zasobów finansowych, o czym świadczy użycie wyrażenia "w szczególności w przypadku posiadania".
Niekwestionowany jest fakt otynkowania domu, w którym mieszka skarżąca wraz z rodziną. Według skarżącej całość wykonanych prac została sfinansowane wyłącznie z otrzymanej darowizny w wysokości 1.200zł. Skarżąca odmówiła podania nazwiska darczyńcy, w skardze oświadczyła, że gdyby to miało wpłynąć na treść rozstrzygnięcia, to mogłaby podać to nazwisko. Faktem powszechnie znanym jest, że otynkowanie domu, nawet bardzo małego i przy dużym wkładzie własnej pracy w znaczny sposób przewyższa kwotę 1.200zł. Potwierdza to zatem istnienie nieudokumentowanych jako dochód środków finansowych, które mogą służyć na utrzymanie rodziny. Ponadto o tym, że rodzina może samodzielnie funkcjonować świadczy zakup pieca centralnego ogrzewania, a także użytkowanie samochodów nawet i kilkunastoletnich, co łączy się z ponoszeniem kosztów eksploatacji, takich jak np. zakup paliwa, obowiązkowe ubezpieczenia, czy bieżące naprawy właśnie w przypadku samochodów wieloletnich. Zatem rodzina skarżącej dysponuje większymi środkami finansowymi niż wynika to z udokumentowanych dochodów.
Złożenie oświadczenia majątkowego nie jest niepodważalnym dowodem, tego co zostało w nim stwierdzone. Oświadczenie takie jest jednym z dowodów, które podlega ocenie według reguł określonych art. 80 k.p.a. Taka ocena oświadczenia majątkowego, jako środka dowodowego jest konieczna przy odmiennym stanie faktycznym, wynikającym z wywiadu środowiskowego. Stąd też organy mogły nie dać wiary treści złożonego oświadczenia wobec odmowy udostępnieni części domu do oględzin oraz podania nazwiska darczyńcy.
W art. 11 ust. 3 został zawarty przepis, z którego wynika, ze w przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń. W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy przyznania świadczeń był art. 11 ust. 2 oraz art. 12 ustawy o pomocy, dlatego też w przypadku wykazania dysproporcji miedzy dochodem udokumentowanym, a faktyczną sytuacją finansową organ nie miał obowiązku badania okoliczności z art. 11 ust. 3 ustawy. Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku, gdyby podstawą odmowy przyznania pomocy społecznej był wyłącznie art.11 ust 2, to organ obligatoryjnie musi oceni potrzeby osób będących na utrzymaniu podmiotu, w stosunku do którego zaistniały ustawowe przesłanki do odmowy przyznania pomocy.
Nie zostały też naruszone przepisy Konstytucji RP, bowiem realizacja pomocy dla rodzin przekazana następuje w drodze ustaw i taką właśnie ustawą jest ustawa o pomocy społecznej.
W konkluzji należy stwierdzić, ze zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a przy wydawaniu decyzji organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.
Z tego też względu działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.