II SA/RZ 261/06

II SA/Rz 261/06 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2006-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Stanisław Śliwa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c  i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 136
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Anna Lechowska Sędziowie NSA Stanisław Śliwa NSA Małgorzata Wolska Protokolant sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 27 lipca 2006 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...].11.2005 r. Nr [...], w części dotyczącej odszkodowania za część działki nr 212 położonej w miejscowości W. zajętej pod drogę oznaczoną nr 213 położoną w W.; II. oddala skargę w części dotyczącej zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części, w której graniczy ona z działką 220/1 położoną w W.; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego K. B. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
do wyroku z dnia 2 sierpnia 2006 r.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603) po rozpatrzeniu odwołania K. B. od decyzji Starosty [...] z dnia [...].11.2005 r., Nr [...] orzekającej o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki gruntowej nr 220/1 położonej w W. i o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości oznaczonej jako działka nr 213 - stanowiącej drogę utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W jej uzasadnieniu podano, że wskazaną wyżej decyzją organ I instancji orzekł we wskazany wcześniej sposób. Organ ustalił, że wnioskodawca jest współwłaścicielem działki nr 212, a przyczyną takiego rozstrzygnięcia organu był fakt, że ww. nieruchomości nie były wywłaszczone. Operat ewidencji gruntów wsi W. został założony w 1968 r. w oparciu o mapę katastralną. Wskazano, iż matka wnioskodawcy – M. B., była wówczas właścicielką gruntów o pow. 4,24 ha, w skład których wchodziła m.in. działki o nr 207 o pow. 0,36 ha. W 1991 r. dla przedmiotowej miejscowości została założona ewidencja gruntów i budynków na podstawie mapy zasadniczej, działka o nr 207 zmieniła oznaczenie na nr 212 o pow. 0,42 ha. Stan ten również został potwierdzony przez właścicielkę. W dniu 6 października 2005 r. został sporządzony przez geodetę protokół graniczny z wyznaczenia granic między działką o nr 212 a działkami o nr 219, 220/1, 221, 220/2 i 213 - wówczas strony uwag również nie wniosły. Uzasadniając podjętą decyzję organ pierwszej instancji wyjaśnił, że żądanie zwrotu nieruchomości i żądanie odszkodowania, wobec wskazanych okoliczności jest niedopuszczalne, stąd bezprzedmiotowość postępowania.
Od tej decyzji Starosty odwołał się K. B. Podał, że od 1954 r. część obecnej działki o nr 212 przydzielono do domu o nr 177 i użytkowano jako całość. Wskazał na błędne ustalenia numerów działek zdawanych przez M. B., gdyż zgodnie z zapisem w księgach wieczystych zdawana działka miała numer 947 a nie 207. Odwołujący się podniósł również kwestię ustalenia odszkodowania za działkę o nr 213 zajętą, a nie wywłaszczoną pod drogę, wniósł o przyznanie mu drogi obecnie należącej do Gminy, przyległej do działki o nr 212.
Organ II instancji stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca wystąpił o zwrot nieruchomości stanowiącej obecnie część nieruchomości oznaczonej nr 220/1 stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym K. i T. P. oraz ustalenia odszkodowania za część nieruchomości oznaczonej jako działka o nr 213 zajętej pod drogę, będącej własnością Gminy [...]. Skarżący nie wskazał żadnych aktów administracyjnych na podstawie których przejęcia miałyby mieć miejsce.
Art. 105 § 1 KPA przewiduje umorzenie postępowania, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stało się ono bezprzedmiotowe. W sprawie występuje bezprzedmiotowość gdyż brak jest przepisu prawa, który dawałby możliwość zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącego. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), mimo, iż tego organ pierwszej instancji wyraźnie nie wskazał, zawiera uregulowania dotyczące zasad zwrotów i odszkodowań za nieruchomości, lecz jedynie tych dokonanych na podstawie np. indywidualnych decyzji wywłaszczeniowych. Art. 216 ust. 1 i 2 tej ustawy wskazuje przepisy do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy (regulujące m.in. zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz kwestie odszkodowawcze). W przedmiotowej sprawie, co podnosi odwołujący się w piśmie z dnia 21.10.2005 r., żadne wywłaszczenie nie zostało dokonane.
Operat ewidencji gruntów wsi W. został założony w 1969 r. w oparciu o mapę katastralną i wówczas działka nr 207 o pow. 0,36 ha, wchodziła w skład gruntów stanowiących własność M. B. (fakt ten został potwierdzony podpisem właścicielki w rejestrze szczegółowym oraz rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym z 1985 r.). Działka o nr 207 zmieniała numerację na 212 oraz powierzchnię z 0,36 ha na 0,42 ha, co zostało uwidocznione w księdze wieczystej nr [...]. Powierzchnia działki odwołującego się uległa więc zwiększeniu. Urząd Rejonowy decyzją z dnia [...].12.1990 r., Nr [...], orzekł o wprowadzeniu do użytku publicznego nowego operatu ewidencji gruntów obrębu W., odnowionego na podstawie mapy zasadniczej. Dotychczasowe czynności rozgraniczeniowe nie były ani przez M. B. ani przez K. B. kwestionowane. Podjęte prze uprawnionego geodetę czynności związane z ustaleniem granic, dokonane w związku z podziałem działki nr 220/1 w W., nie zostały zakwestionowane, czego wyraz stanowi podpisanie protokołu przyjęcia granic z działkami sąsiednimi oraz protokołu granicznego z dnia 6.10.2005 r. Zatem ustawa o gospodarce nieruchomościami, w oparciu o której zapisy wnioskodawca żądał zwrotu i wypłaty odszkodowania za nieruchomości, nie może być materialnoprawną podstawą załatwienia podania. Jeżeli wnioskodawca nie zgadza się z przebiegiem granic działki o nr 212, może wystąpić do właściwego organu administracji o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego w oparciu o przepisy ustawy z 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył K. B. nie wskazując kierunku jej weryfikacji. W uzasadnieniu podał, że na podstawie dokumentu nadania ziemi w 1951 roku jego matka M. B.otrzymała ok. 2 ha ziemi w W., powiat K., w tym dom mieszkalny i stajnie. Jak stanowi decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium P.R.N. z 10.05.1969 r. M. B. z racji pozostawienia mienia na terenie byłego ZSRR otrzymała jednak 4,24 ha ziemi w W., obejmującej działki nr 207, 203 i 194. Zgodnie z decyzją tego samego organu z 26.03.1971 r. na skutek zmian w jednostce rejestrowej operatu ewidencji gruntów wsi W. utworzono nową pozycję rejestrową stanowiącą własność M. B. obejmującą już 4,27 ha. Jak wynika z operatu ewidencji gruntów wsi W. z 1969 roku w oparciu o mapę katastralną przedmiotowa działka nr 207 liczyła wówczas 0,36 ha. W 1974 roku M. B. zamierzała cześć posiadanego gospodarstwa oddać na rzecz Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne, jednakże nie doszło do tego, ponieważ Skarb Państwa chciał przejąć całe gospodarstwo. Prawdopodobnie późniejsze nieformalne działania organów władzy samorządowej, które faktycznie doprowadziły do okrojenia własności matki były konsekwencją nieudanego wywłaszczenia całego gospodarstwa rolnego. Tymczasem w odpisie z księgi wieczystej nr [...] z 25 lutego 2005 r. przedmiotowa działka nr 207 ma powierzchnię 0,8 a, a na następnej stronie, gdzie mowa jest o przeprowadzonych w 2004 r. zmianach w oznaczeniu działek, dawna działka nr 207 a obecnie 212 ma już 0,42 ha. Na tę wielkość opiewa także wypis z rejestru gruntów z dnia 21.10.2002 r. W innym wyciągu z księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. działka 212 ma z kolei 42 ary, choć dawna działka 207 liczyła według tego odpisu 36 arów. Wyraźnie wiec można tu mówić o nieścisłościach zarówno w oznaczeniach, jak i pomiarach działek. Skarżący po śmierci matki stał się współwłaścicielem działki nr 212. Z obszaru działki nr 212 został zabrany przez Skarb Państwa jej górny obszar graniczący z lasem (działka oznaczona jako 220/1 będąca w użytkowaniu wieczystym K. i T. P.) oraz dolna część (obecnie działka nr 213) wykorzystana pod drogę, a stanowiąca własność Gminy [...]. Nie jest prawdą, by M. B. akceptowała zmiany odnośnie jej własności, a on nie wnosił zastrzeżeń do protokółu granicznego z dn. 6.10.2005 r. W rzeczywistości za matkę podpisała się siostra. Skarżący był obecny przy rozgraniczaniu, nie był jednak przy odbiorze. Wtedy za niego podpisała się siostra, a on do dnia dzisiejszego nie otrzymał pomiarów swojej nieruchomości. Skarżący nie domaga się odszkodowania finansowego za zabraną ziemię, ale przyznania mu graniczącej z działką nr 212 ziemi pod drogę, obecnie stanowiącą własność Gminy, tak aby miał możliwość dojazdu do swojej nieruchomości oznaczonej nr 177 w W.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli aktu administracyjnego we wskazanych wyżej granicach Sąd uznał, że zaskarżone decyzje w części, w której dotyczą odszkodowania za część działki nr 212 położonej w miejscowości W. zajętą pod drogę oznaczoną nr 213 położonej w miejscowości W. w obrocie prawnym ostać się nie mogą.
Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w pierwszej kolejności ustalić należy zakres żądania K. B. Z jego wniosku z dnia 21.10.2005 r. zdaje się wynikać, że skarżący domagał się :
1. zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części w której graniczy ona z działką 220/1 położoną w W.,
2. odszkodowania za część działki nr 212 położonej w W. zajętej pod drogę oznaczoną nr 213 położoną w W.,
3. zwrotu części działki nr 210 położonej w W. w części w której graniczy ona z działką 213 na odcinku działki nr 212,
4. zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części w której stanowi ona dojazd do budynku nr 177, a wcześniej stanowiła również dojazd do szybu naftowego nr 38.
Organy rozstrzygając sprawę ustosunkowały się jedynie do dwóch pierwszych żądań skarżącego nie wyjaśniając dwóch pozostałych kwestii. Ponieważ w aktach sprawy brak jest rozstrzygnięć we wskazanej wcześniej części żądania Sąd przyjmuje, że w tym zakresie sprawa nie została załatwiona, a rolą organów będzie w dalszej kolejności doprowadzenie do jednoznacznego sprecyzowania wniosku przez skarżącego i rozstrzygnięcie pozostałych jego żądań.
Kontrolując natomiast zaskarżoną decyzję rozstrzygającą o żądaniu zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części w której graniczy ona z działką 220/1 położoną w W. i odszkodowaniu za część działki nr 212 położonej w W. zajętą pod drogę oznaczoną nr 213 położoną w W. i mając na uwadze brak związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną stwierdzić należy że akt narusza prawo w części rozstrzygającej o braku podstaw do żądania odszkodowania za nieruchomość przejętą na drogę.
W tym miejscu należy zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) w art. 73 stanowią, że nieruchomości pozostające w dniu 31.12.1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1.01.1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Zobowiązanego do wypłaty, jak również zasady i tryb wypłacania odszkodowania określają przepisy art. 73 ust. 1, 4 i 5 powołanej w poprzednim akapicie ustawy. W świetle powołanych przepisów właściwym do ewentualnego ustalenia odszkodowania jest Starosta w trybie wskazanych wcześniej przepisów. Strona składająca wniosek o wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną nie musi znać przepisów prawa regulujących te kwestie. Natomiast obowiązkiem organów wynikającym z art. 8 i 9 KPA jest udzielanie stronom informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz czuwnie, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W takiej sytuacji przyjęcie przez organy, że żądanie wypłaty odszkodowania jest bezprzedmiotowe nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 7 i 77 KPA. W tym zakresie sprawa nie została wcale wyjaśniona.
Organy ponownie prowadząc sprawę w tym zakresie poprowadzą postępowanie w oparciu o przepis art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i stosownie do poczynionych ustaleń wydadzą decyzję.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie I-szym sentencji wyroku.
Nie jest natomiast uzasadniona skarga w zakresie dotyczącym zwrotu części działki nr 212 położonej w W. w części w której graniczy ona z działką 220/1 położoną w W. Poza sporem pozostaje, że nie zostały wydane żadne decyzje orzekające o wywłaszczeniu tej części działki skarżącego, a skoro ta, to nie można mówić o możliwości zwrotu tej części nieruchomości w trybie art. 136 i n. ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.). Jeżeli skarżący uważa, że część działki oznaczonej obecnie nr 212 pozostaje we władaniu właściciela (użytkownika wieczystego) działki nr 220/1 może dążyć do korekty granic w drodze postępowania rozgraniczeniowego ewentualnie zwrócić się do sądu powszechnego z powództwem o ochronę własności.
Na marginesie należy zwrócić uwagę, że z wnioskiem z zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni byli wystąpić oboje współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości. W niniejszej sprawie brak wniosku J. L. nie miał wpływu na sposób rozstrzygnięcia, tym bardziej, że brała ona udział w postępowaniu przed organami administracji, a w postępowaniu przed Sądem oświadczyła, że żądanie skarżącego popiera.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja w pozostałym zakresie nie nar \sza prawa, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie Il-gim sentencji wyroku.