II SA/RZ 257/05

II SA/Rz 257/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2006-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka /sprawozdawca/
Maria Zarębska-Kobak
Marian Ekiert
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
par. 2 ust. 1, par. 2 ust. 3, par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K., J. K. i R. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej -skargę oddala-
Uzasadnienie
II SA/Rz 257/05
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi E. K., J. K. i R. K. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u W. K. choroby zawodowej – ostrej białaczki mieloblastycznej – poz.17 pkt 3 wykazu chorób zawodowych.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, ze zm.)
Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że W. K. zgłosiła Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu podejrzenie choroby zawodowej – nowotworu układu krwiotwórczego. Podała, że jako pielęgniarka przez 15 lat pracy na oddziałach: chirurgicznym oraz neurologicznym przygotowywała
i podawała leki cytostatyczne w formie kroplówek, bez przeszkolenia, podstawowej ochrony i właściwego zabezpieczenia.
W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że W. K. zatrudniona była w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w P. w latach 1962-1973 jako pielęgniarka na oddziale Chirurgicznym, w latach 1973-1977 jako pielęgniarka na oddziale neurologicznym. W okresie 1977-1989 pracowała na stanowisku pielęgniarki i starszej pielęgniarki w Dziale Pomocy Doraźnej Wojewódzkiej Kolumny Transportu Sanitarnego w P., a w latach 1989-1998 jako starsza pielęgniarka na oddziale nefrologicznym Szpitala Wojewódzkiego w P., od 1998 r. na emeryturze. Z oceny narażenia zawodowego wynika, że podczas pracy na oddziałach chirurgicznym
i neurologicznym w latach 1962-1977 narażona była na kontakt z lekami cytostatycznymi, które podawała chorym w formie kroplówek. Miało to miejsce sporadycznie, a dokumentacja pracodawcy nie zawiera danych dotyczących rodzaju
i częstotliwości stosowania tych leków.
W. K. zmarła w dniu 19.07.2003 r.
Już po jej śmierci orzeczenie lekarskie wydał Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, który nie stwierdził podstaw do rozpoznania ostrej białaczki mieloblastycznej jako choroby zawodowej, argumentując, że ustalenie narażenia w odległej przeszłości na czynniki rakotwórcze jest trudne do zobiektywizowania. Stosowanie leków cytostatycznych w okresie 1962-1977 w oddziałach chirurgii ogólnej oraz neurologii odbywało się w bardzo ograniczonym zakresie. Zważywszy, że praca pielęgniarek odcinkowych odbywała się w systemie zmianowym, a stosowane wówczas terapie cytostatykami były dosyć rzadkie, dyspozycja na nie poszczególnej pielęgniarki była sporadyczna. Nie potwierdzono również narażenia W. K. na działanie promieni jonizujących w czasie pracy zawodowej. Orzeczenie zakończono konkluzją, iż wobec przedstawionej oceny narażenia na czynniki rakotwórcze, które w sposób jednoznaczny nie zostały udokumentowane, trudno jest przyjąć, że prawdopodobna ekspozycja mogłaby być odpowiedzialna za powstanie zmian rozrostowych szpiku kostnego. W takiej sytuacji brak jest podstaw do rozpoznania ostrej białaczki szpikowej o etiologii zawodowej.
Następcy prawni W. K. złożyli wniosek o przeprowadzenie ponownego badania. Orzeczenie w tej sprawie wydał Instytut Medycyny Pracy i również stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Uzasadniając swoje stanowisko uznał narażenie na cytostatyki za śladowe, a ryzyko dla zdrowia personelu medycznego znikome przy przyjęciu, że pielęgniarki, w tym W. K. były zatrudniane
w systemie zmianowym, a liczb pacjentów poddawanych chemioterapii niewielka.
W orzeczeniu wyjaśniono też, że w dużej grupie preparatów cytostatycznych tylko część z nich jest uznawana za rakotwórcze dla ludzi, a wśród nich nie wszystkie mogą zwiększać ryzyko zachorowania na nowotwory układu krwiotwórczego u osób narażonych zawodowo. Z uwagi na upływ czasu nie jest możliwe do ustalenia jakie cytostatyki były stosowane u pacjentów w oddziale chirurgii i neurologii i czy znajdowały się wśród nich cytostatyki o działaniu rakotwórczym dla ludzi. Ocena narażenia zawodowego nie potwierdziła narażenia W. K. na promieniowanie jonizujące w czasie pracy zawodowej.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, uznanie choroby za zawodową, oprócz wymienienia jej w wykazie, wymaga stwierdzenia w wyniku oceny narażenia, ze choroba bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Biorąc pod uwagę sporadyczne narażenie W. K. na cytostatyki w środowisku pracy oraz brak potwierdzenia, że były to cytostatyki o działaniu rakotwórczym dla układu krwiotwórczego, powyższy warunek nie został spełniony, a tym samym nie ma podstaw do uznania ostrej białaczki szpikowej u W. K. za chorobę zawodową.
Na wniosek następców prawnych W. K. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny dopuścił dowód z zeznań świadków przez nich wskazanych, a to: S. S., H. B., T. W., P. B., H. J. i B. P.. Całość materiału dowodowego sprawy, uzupełnionego
o wskazane przez świadków informacje dotyczące narażenia zawodowego organ ten przekazał do jednostki orzeczniczej, która wydawała ostatnią opinię w sprawie, tj. do Instytutu Medycyny Pracy. Instytut ten w dniu 11.10.2004 r. wydał uzupełniającą opinię, wskazując, że uzyskane na podstawie zeznań świadków informacje nie mają wpływu na poprzednie stanowisko.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u W. K. choroby zawodowej – ostrej białaczki mieloblastycznej – wymienionej w pozycji 17 pkt 3 wykazu chorób zawodowych umieszczonego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania
w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Wyjaśnił, że inspektor sanitarny wydaje decyzję w sprawie choroby zawodowej na podstawie orzeczenia lekarskiego wydanego przez jednostkę uprawnioną do orzekania w sprawie tych chorób oraz po potwierdzeniu wynikami dochodzenia epidemiologicznego narażenia pracownika w środowisku pracy na czynnik, który chorobę spowodował. W rozpatrywanej sprawie dwie uprawnione jednostki orzecznicze nie rozpoznały choroby zawodowej wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do cytowanego rozporządzenia, w związku z czym organ nie ma podstaw do stwierdzenia takiej choroby.
Od decyzji tej odwołali się E. K., J. K. i R. K., zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz błędne przyjęcie, że opinia Instytutu Medycyny Pracy jest wiążąca dla organu, podczas, gdy orzeczenia lekarskie są jednymi z dowodów podlegającymi swobodnej ocenie organów inspekcji sanitarnej.
Jako zasadniczy motyw odwołujący wskazują nie wzięcie pod uwagę zeznań świadków, a szczególnie brak odniesienia się do nich w uzasadnieniu decyzji.
W ich ocenie po stwierdzeniu u W. K. nowotworu układu krwiotwórczego, wymienionego pod pozycją 17.3 wykazu, rzeczą organu było ustalenie czy wykonywała ona pracę w warunkach narażających na powstanie tej choroby, bez zbędnego dowodu na istnienie wpływu warunków pracy na zachorowanie. Odwołujący wyrazili przy tym pogląd, że rozpoznanie jednej z chorób wymienionych w załączniku jest wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej przy istnieniu narażenia zawodowego, czyli istnienia w środowisku pracy czynników wywołujących taką chorobę. Ustawodawca nie wymaga wówczas wykazania przez pracownika rzeczywistego wpływu warunków pracy na jego stan zdrowia.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie uwzględnił tego odwołania
i decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W jej motywach przypomniał, że przy stwierdzeniu choroby zawodowej uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, ze choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Powołując się na orzecznictwo NSA stwierdził, że inspektor sanitarny podejmujący decyzje w sprawie choroby zawodowej jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Może natomiast orzeczenie to zakwestionować, jeżeli nie odpowiada ono wymogom k.p.a. (art. 84), bądź przepisom rozporządzenia (§ 7).
W sprawie W. K. opinie lekarskie wydali lekarze pracujący w placówkach medycznych wyznaczonych w § 5 cyt. rozporządzenia z 2002 r., mający specjalistyczna wiedzę z zakresu medycyny pracy, której organ prowadzący postępowanie nie ma prawa podważać.
Odnosząc się do zarzutu nie wzięcia pod uwagę całości dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego organ stwierdził, iż jest on bezzasadny w świetle wyczerpującej dodatkowej opinii z Instytutu Medycyny Pracy, w której rozpatrywane były wszystkie aspekty możliwego narażenia na czynniki rakotwórcze (w tym zeznania świadków, informacje dot. narażenia na promieniowanie jonizujące).
W opinii tej oparto się na dotychczasowej wiedzy medycznej co do opisywanych przypadków zachorowań na nowotwory złośliwe wśród personelu medycznego. Porównując staż pracy (5-25 lat) osób zawodowo narażonych na leki cytostatyczne, szerokość stosowania tych leków oraz zapadalność na nowotwory w populacji ogólnej stwierdzono brak podstaw do uznania prawdopodobieństwa związku choroby W. K.
z narażeniem zawodowym. Ponadto rozpatrzono możliwość narażenia zainteresowanej na promieniowanie jonizujące podczas asystowania przy wykonywaniu zdjęć rtg (1-2 razy w miesiącu). Porównano je z ekspozycją pracowników stale narażonych na promieniowanie jonizujące, która przez odczyt z dozymetrów indywidualnych wynosi 1-2 mSv rocznie, natomiast ekspozycja na dawki 1-5 mSv rocznie w ciągu 40 lat powoduje prawdopodobieństwo wywołania kilku przypadków nowotworu złośliwego na 10000 narażonych do 2 przypadków na 1000 narażonych. W rozpatrywanej sprawie przypisany udział promieniowania w całkowitym ryzyku zachorowania wynosi 1-5 promila i nie spełnia kryterium rozpoznania choroby zawodowej.
W konkluzji organ stwierdził, że w sposób wyczerpujący zebrany został materiał dowodowy dotyczący narażenia zawodowego W. K., dopuszczono też zeznania świadków, których nie potwierdził pracodawca. Przeprowadzona ocena narażenia zawodowego nie dała podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego tego narażenia z rozpoznaną choroba układu krwiotwórczego.
W związku z tym, że nie można stwierdzić w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, ze choroba W. K. została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy (krótkotrwałe i sporadyczne narażenie na czynniki rakotwórcze), nie ma podstaw do stwierdzenia
u niej przewlekłej białaczki mieloblastycznej jako choroby zawodowej.
Powyższą decyzje zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Rzeszowie E. K., J. K. i R. K., wnosząc o jej uchylenie. Skarżący opisują szczegółowo przebieg postępowania, akcentując liczne w ich ocenie uchybienia organów obu instancji, w tym przewlekłość postępowania. Zarzuty dotyczą naruszenia art. 7, 12, 75, 77 § 1, 80, 84 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych
w tych sprawach - § 1, § 2, § 4 i § 8.
Argumentacja skargi wykazuje, że obydwa orzeczenia jednostek medycznych nie spełniają standardów opinii biegłych, są nierzetelne, tendencyjne. Kwestionując wpływ narażenia zawodowego na zachorowanie W. K., nie odpowiadają na pytanie jakie dawki promieniowania jonizującego mogą wywołać nowotwór złośliwy oraz czy mogą wywołać nowotwór układu krwiotwórczego, a także czy narażenie na promieniowanie jonizujące mogło być przyczyną powstania u W. K. nowotworu złośliwego – ostrej białaczki mieloblastycznej. Za niedopuszczalne skarżący uznają poddawanie w wątpliwość w orzeczeniu informacji podanych w zeznaniach świadków, dotyczących warunków asystowania przy wykonywaniu zdjęć rtg. Zeznania świadków są zresztą w toku całego postępowania pomijane, organ nie ustosunkował się do nich w uzasadnieniu decyzji, nie dopełnił też należytej staranności przy przekazaniu do Instytutu Medycyny Pracy ich faktycznej treści, zmieniając obraz stanu faktycznego (np. ilość pacjentów poddawanych leczeniu cytostatykami). Zapadłe w sprawie orzeczenia lekarskie skarżący oceniają jako mało przydatne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ winien był podjąć wszelkie niezbędne kroki, w tym przeprowadzić odrębny dowód z opinii biegłego.
Skarżący wykazują też niekonsekwencję w wydanym przez Instytut Medycyny Pracy orzeczeniu. Otóż w piśmie skierowanym do organu zwrócono się
o przekazanie dodatkowych danych, wskazując iż te wynikające z karty oceny narażenia zawodowego są niewystarczające do zajęcia stanowiska w kwestii zawiązku choroby z warunkami pracy, po czym pomimo negatywnej odpowiedzi – tj. braku dostarczenia dodatkowych danych orzeczenie zostało wydane.
Uzasadnienia orzeczeń są nieprzekonywujące. Podobne zresztą zarzuty skarżący wysuwają pod adresem uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Powołując się na przepis § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 2002 r. organ nie wyjaśnił przesłanek, którymi kierował się w trakcie prowadzonego postępowania, opartych na tym przepisie.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł
o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że zebrał dokumentacje dotyczącą charakteru pracy W. K., warunków tejże pracy, a także czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy oraz z uwagi na niemożność ustalenia danych o narażeniu na podstawie zeznań wskazanych przez stronę świadków. Zarzut nie wzięcia pod uwagę całości dokumentacji dot. narażenia zawodowego jest bezzasadny z uwagi na wyczerpującą opinię dodatkową Instytutu medycyny Pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności
z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sposób tej kontroli polega na badaniu akt administracyjnych sprawy, przy czym Sąd nie przeprowadza postępowania dowodowego, w tym nie może powoływać biegłych czy świadków, jako że nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, ma natomiast uprawnienia kasacyjne. Wyjątkowo jedynie może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, które nie były objęte postępowaniem dowodowym w postępowaniu administracyjnym (art. 106 § 3 P.p.s.a).
Uchylenie zaskarżonego aktu następuje wyłącznie w przypadku zaistnienia przesłanki skutkującej jego nieważność albo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu.
Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby jej eliminację
z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, ze zm.).
Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia za chorobę zawodową uważa się chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo
w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe).
W § 2 ust. 3 cyt. rozporządzenia wskazano jakie okoliczności uwzględnia się w odniesieniu do poszczególnych czynników przy ocenie narażenia zawodowego. I tak w odniesieniu do :
- czynników chemicznych i fizycznych – uwzględnia się rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego,
– czynników biologicznych – rodzaj czynnika, ustalenie czasu kontaktu oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika,
- czynników o działaniu uczulającym (alergenów) – rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z nim w czasie pracy, jeśli występował on w środowisku pracy , surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika,
- sposobu wykonywania pracy – uwzględnia się określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego.
Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych wymienionych
w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia, którzy wydają w tym zakresie stosowne orzeczenia przewidziane przepisem § 6 ust. 1 tego rozporządzenia, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Korespondując z polemiką zawartą w skardze należy w tym miejscu podkreślić, że przepisy nie przewidują możliwości innych dodatkowych badań przeprowadzanych przez lekarzy spoza wymienionych jednostek orzeczniczych.
Orzeczenie lekarskie nie zastępuje decyzji w przedmiocie choroby zawodowej, stanowi natomiast obligatoryjny dowód w sprawie mający walor opinii biegłego
w rozumieniu art. 84 k.p.a. Z tej przyczyny oprócz konkluzji powinno zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska, ze wskazaniem przeprowadzonych badań
i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, przy czym zalecane jest, aby użyte w nim sformułowania podane zostały w sposób zrozumiały dla stron organów i sądu, nie posiadających wiadomości specjalnych zastrzeżonych dla biegłych. Jeżeli orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zostanie zakwestionowane przez pracownika, przysługuje mu uprawnienie do domagania się weryfikacji takiego orzeczenia poprzez ponowne badanie, dokonywane przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, wskazaną w § 5 ust. 3 rozporządzenia.
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub odmowie jej stwierdzenia wydaje, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy inspektor sanitarny, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika.
Z przedstawionych unormowań wynika, że o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują 2 czynniki:
1) umieszczenie schorzenia w Wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia,
2) ustalenie, że między warunkami pracy, a w szczególności występującymi w środowisku pracy czynnikami szkodliwymi dla zdrowia a zachorowaniem istnieje związek przyczynowy lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić jego istnienie.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że u W. K. rozpoznano nowotwór układu krwiotwórczego – ostrą białaczkę mieloblastyczną. Choroba ta wymieniona jest
w wykazie chorób zawodowych – załączniku do rozporządzenia w poz. 17 pkt 3), o ile powstała w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Sporne natomiast kwestie to okoliczności powstania tej choroby oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem a narażeniem na czynniki szkodliwe w środowisku pracy. Skarżący wskazują na dwa źródła narażeń – kontakt z lekami cytostatycznymi oraz promieniowanie jonizujące, przy czym kwestionują wydane orzeczenia lekarskie jako lakoniczne i nieprzekonywujące oraz pomijające zeznania świadków jako zasadnicze dowody dotyczące narażenia zawodowego. Organy orzekające w sprawie prezentują natomiast stanowisko w oparciu o całość materiału dowodowego uzupełnionego zeznaniami świadków i opinią dodatkową Instytutu Medycyny Pracy, że w przypadku W. K. nie można w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, iż jej choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Z powyższego wynika, że kluczowym w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy materiał dowodowy, w szczególności służący sporządzeniu oceny narażenia zawodowego, był wystarczający do podjęcia decyzji, a jeśli tak - czy został on oceniony w sposób prawidłowy. Podkreślenia przy tym wymaga, że dla oceny narażenia zawodowego najistotniejsza jest dokumentacja uzyskana od pracodawcy dotycząca przebiegu zatrudnienia i narażenia pracownika na czynniki szkodliwe. Ta jednak z uwagi na znaczny upływ czasu (ponad 40 lat od podjęcia zatrudnienia przez W. K.) nie zachowała się. Nie oznacza to oczywiście, że w zaistniałej sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie choroby zawodowej, co słusznie podkreśla się w skardze, niewątpliwie jednak stan taki utrudnia sporządzenie oceny narażenia zawodowego.
W takim wypadku należy sięgnąć po inne dowody, np. zeznania świadków, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
W charakterze świadków przesłuchane zostały pielęgniarki, pracujące razem z W. K. na przestrzeni lat 1962-1998 na oddziałach: chirurgicznym, neurologicznym
i w Oddziale Pomocy Doraźnej Szpitala Wojewódzkiego w P. oraz zastępca dyrektora tego szpitala.
Świadkowie: H. B., T. W., P. B., H. J. i B. P. potwierdziły fakty podawania leków cytostatycznych (wymieniając głównie preparaty: V. i E.) zarówno pacjentom hospitalizowanym, jak i w ramach pomocy ambulatoryjnej, jednak z ich zeznań wynika, że takie zdarzenia miały charakter jednostkowy, określany na kilka przypadków miesięcznie. Z zeznań tych świadków wynika również, że pielęgniarki pracujące w szpitalu asystowały przy wykonywaniu zdjęć RTG pacjentów na oddziałach, bez odpowiedniego zabezpieczenia, co wiązało się z narażeniem na promieniowanie jonizujące. Choć niemal wszystkie zeznające określiły asystowanie przy zdjęciach rentgenowskich jako praktykę nagminną, to jednak zeznania różniły się co do częstotliwości tych czynności – od niemal codziennie (k. 54 i k. 60 akt administracyjnych) do kilka razy w miesiącu (k. 61). Zastępca dyrektora szpitala
w sowich zeznaniach wyjaśnił jedynie, że zachowana dokumentacja nie zawiera żadnych danych na temat narażenia pielęgniarek Oddziału Chirurgii na promieniowanie jonizujące.
Zawarte w zeznaniach świadków informacje zostały poddane analizie zarówno
w opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy, jak i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do rakotwórczego działania cytostatyków w opinii uzupełniającej stwierdzono, że przy okazji obserwacji chorych, u których stosowano chemioterapię, na przestrzeni lat 1960-2003 opisano jedynie kilka przypadków nowotworów złośliwych u personelu medycznego, dotyczących pracowników
o długim stażu i zajmujących się podawaniem cytostatyków stale – kilka razy
w tygodniu, a nie jak w przypadku W. K. – sporadycznie. Powołano się również na przeprowadzone w latach 2000-2002 badania na 100-osobowej grupie personelu medycznego oddziałów chemioterapii, gdzie podawanych jest wiele onkostatyków codziennie wielu chorym. Badania te nie ujawniły ani jednego przypadku zachorowania na nowotwory złośliwe i nie potwierdziły zwiększonego ryzyka
w porównaniu z grupą nie narażoną na ten czynnik.
Jeśli natomiast chodzi o promieniowanie jonizujące, w opinii tej wskazano, że małe dawki promieniowania, na które narażeni są pracownicy medyczni, podlegający
z uwagi na codzienną ekspozycję monitorowaniu narażenia metoda dozymetrów indywidualnych, zwykle rzędu 1-2 mSv rocznie, stwarzają małe ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe. Przyjmując więc nawet dawkę 1-5 mSv i 40 letnią ekspozycję – prawdopodobieństwo wywołania nowotworu złośliwego wynosi 1-5 promila, podczas, gdy do rozpoznania choroby zawodowej zgodnie z pkt 16.6 wykazu chorób zawodowych wymagane jest prawdopodobieństwo indukcji przekraczające 10 procent.
W tym kontekście nie znajdują potwierdzenia zarzuty skargi odwołujące się do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 1 i § 3 k.p.a. i wskazujące na nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz brak uzasadnienia faktycznego – w przypadku decyzji organu I instancji i brak uzasadnienia prawnego – w decyzji organu II instancji.
Jak to wyżej wykazano, informacje uzyskane od świadków zostały wzięte pod uwagę w orzeczeniu lekarskim – opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy, a w dalszej kolejności przez organy wydające decyzje.
Świadkowie złożyli zeznania już po wydaniu orzeczeń przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy, stąd też nie jest żadna niekonsekwencją, jak usiłują wykazać skarżący, że druga z wymienionych jednostek orzeczniczych zwróciła się do organu o przekazanie dodatkowych danych i pomimo ich nieuzyskania wydała opinię. Na tamtym etapie postępowania inspektor sanitarny dysponował dokumentacją dotyczącą przebiegu zatrudnienia W. K., nie zawierającą danych co do narażenia na cytostatyki i promieniowanie jonizujące, a jednostka orzecznicza miała obowiązek wydać opinię na podstawie dostarczonych materiałów. Po uzyskaniu dodatkowych dowodów dotyczących narażenia W. K. – zeznań świadków- organ przekazał je wraz z aktami sprawy, zwracając się o opinię uzupełniającą.
Nawiązując do wcześniejszych wywodów co do wymogów, jakie powinny spełniać orzeczenia lekarskie i akcentując raz jeszcze, że kontrola Sądu sprowadza się wyłącznie do kontroli legalności, stwierdzić wypadnie, że zarówno z punktu widzenia wymogów rozporządzenia, jak i przepisów k.p.a. opinie obu uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek medycznych, zwłaszcza zaś opinia IMP, która uwzględnia dodatkowe dowody, nie budzą wątpliwości, są należycie uzasadnione, stąd też brak jest podstaw do ich podważenia.
Wymogów k.p.a. nie narusza też przeprowadzone przez organy postępowanie, jak i wydane w sprawie decyzje organów obu instancji. W ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. O ile można byłoby wysunąć pewne zastrzeżenia co do uzasadnienia faktycznego decyzji organu I instancji, to wydana w trybie odwoławczym decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego te uchybienia sanuje. Uzasadnienie tejże decyzji odpowiada wymogom z art. 107 k.p.a., zarówno w aspekcie uzasadnienia faktycznego, jak
i prawnego, zawiera omówienie materiału dowodowego i należycie wyjaśnia motywy rozstrzygnięcia, ustosunkowuje się również do zarzutów odwołania.
Jeśli natomiast chodzi o zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego – rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), stanowią one w istocie polemikę z prawidłowym, zdaniem Sądu rozstrzygnięciem, negatywnym dla skarżących, a w takiej sytuacji nie mogą zostać zaaprobowane.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.