II SA/Rz 252/22

II SA/Rz 252/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 220/22 - Postanowienie NSA z 2022-06-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 2e, 2f
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15o ust. 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2022 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2021 r. nr SKO.4110/155/2021 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 11 października 2021 r. nr PI-DPS-5026.63.1.20221.19 w punkcie 2.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K.Ś. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (zwane dalej: "Kolegium", "SKO") z dnia 17 grudnia 2021 r. nr SKO.4110/155/2021 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z [...] grudnia 2013 r., sygn. [...] orzekł o potrzebie skierowania P.Ś. do domu pomocy społecznej bez jego zgody. Następnie Starosta [...] decyzją z dnia 10 marca 2014 r. nr PCPR.DPS.4026-3/14 umieścił P.Ś. w Domu Pomocy Społecznej w [....].
Decyzją z dnia 31 marca 2014 r. nr PI/DPS-5026-25.7/14 Prezydent Miasta [...] ustalił odpłatność za pobyt P.Ś. w DPS. Decyzja ta zmieniana był następnie decyzjami z 23 lipca 2018 r., 2 września 2019 r., 13 lipca 2020 r. oraz 6 maja 2021 r.
W dalszej kolejności zawiadomieniem z dnia 7 września 2021 r. Prezydent Miasta [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt P.Ś. w DPS w [...].
Po przeprowadzeniu postępowania Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 11 października 2021 r. nr PI-DPS.5026.63.1.2021.19 w pkt:
1. ustalił A.Ż., opłatę za pobyt ojca P.Ś. w Domu Pomocy Społecznej w [...]:
- od 1 do 31 stycznia 2021 r., w wysokości 2.498,05 zł,
- od 1 do 28 lutego 2021 r., w wysokości 446,47 zł,
- od 1 do 31 marca 2021 r., w wysokości 1.460,81 zł,
- od 1 do 30 kwietnia 2021 r., w wysokości 485,46 zł,
- od 1 maja 2021 r., w wysokości 477,52 zł miesięcznie;
2. ustalił K.Ś., opłatę za pobyt ojca - Pana P.Ś. w Domu Pomocy Społecznej w [...]:
- od 1 do 30 września 2019 r., w wysokości 1.967,25 zł
- od 1 do 31 października 2019 r., w wysokości 1.521,75 zł,
- od 1 do 30 listopada 2019 r., w wysokości 2.043,62 zł,
- od 1 do 31 grudnia 2019 r., w wysokości 1.451,21 zł,
- od 1 do 31 stycznia 2020 r. w wysokości 2.167,12 zł,
- od 1 do 29 lutego 2020 r., w wysokości 2.284,68 zł,
- od 1 do 31 marca 2020 r., w wysokości 1.424,80 zł,
- od 1 do 30 kwietnia 2020 r., w wysokości 2.314,05 zł,
- od 1 do 31 maja 2020 r., w wysokości 2.144,15 zł,
- od 1 do 30 czerwca 2020 r., w wysokości 1.935,22 zł,
- od 1 do 31 lipca 2020 r., w wysokości 1.609,99 zł,
- od 1 do 31 sierpnia 2020 r., w wysokości 1.469,51 zł,
- od 1 do 30 września 2020 r., w wysokości 2.151,47 zł,
- od 1 do 31 października 2020 r., w wysokości 2.095,07 zł,
- od 1 do 30 listopada 2020 r., w wysokości 2.086,72 zł,
- od 1 do 31 grudnia 2020 r., w wysokości 1.568,49 zł,
- od 1 do 28 lutego 2021 r., w wysokości 2.551,58 zł,
- od 1 do 31 marca 2021 r., w wysokości 1.537,24 zł,
- od 1 do 30 kwietnia 2021 r., w wysokości 2.460,28 zł,
- od 1 maja 2021 r., w wysokości 2.468,22 zł miesięcznie. Opłata za miniony okres winna być uregulowana w terminie do 14 dni, gdy decyzja stanie się ostateczna.
3. zwolnił całkowicie A.Ż. z ponoszenia opłaty ustalonej w pkt 1, w okresie od 1 stycznia 2021 r., do 30 stycznia 2022 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ponosi jego mieszkaniec, w niniejszej sprawie P.Ś. oraz zstępni A.Ż. (córka) i K.Ś. (syn). Przedstawiając szczegółowe wyliczenia organ wyjaśnił, że kierując się art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – zwana dalej "u.p.s.") zastosował wobec A.Ż. ulgę w postaci całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt członka rodziny w DPS na okres od miesiąca ustalającego opłatę, tj. od 1 stycznia 2021 r. do 30 stycznia 2022 r.
Odnośnie natomiast K.Ś. organ wskazał, że wobec braku współpracy wymienionego z organem w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego odnośnie zweryfikowania jego sytuacji osobistej i dochodowej, wszczął z urzędu postępowanie. Bierna postawa wymienionego dawała podstawy do zastosowania art. 61 ust. 22 u.p.s. Odpłatność ustalono według zasady określonej w art. 61 ust. 2f u.p.s., poczynając od miesiąca następującego po miesiącu (sierpień 2019 r.), który jako pierwszy miał zostać zbadany pod kątem sytuacji osobistej i dochodowej. Organ wyjaśnił, że do lipca 2019 r. posiadał dokumentację w sprawie, którą pozyskał z urzędu.
K.Ś. złożył odwołanie od ww. decyzji zaskarżając ją w części dotyczącej jej pkt 2 i zawnioskował o uchylenie jej w tym zakresie. Zarzucił naruszenie zasad postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez brak rozważenia materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez:
- nie wystąpienie do pracodawcy o udostępnienie danych dotyczących wynagrodzenia, pomimo, że w przypadku A.Ż. taka czynność została podjęta,
- nie oparcie się przez organ na uprzednio złożonym oświadczeniu przez skarżącego, które nastąpiło w niedługim czasie przed rozpoczęciem okresu za który organ obciążył skarżącego opłatami za pobyt ojca w DPS,
- poprzez arbitralne uznanie że skarżący odmówił podpisania umowy, w sytuacji gdy propozycja zawarcia takiej umowy nigdy nie została skierowana, a sam odwołujący nigdy nie wyraził stanowiska jakoby zawarcia takiej umowy odmawiał.
Zarzucił także naruszenie:
- art. 61 ust. 2 pkt. 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez samodzielne ustalenie wysokości opłaty dla niego, w sytuacji braku skierowania propozycji zawarcia umowy, a w konsekwencji braku możliwości ukształtowania zobowiązania w innej formie niż umowa;
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organ jakie dowody zostały przeprowadzone, celem ustalenia stanu faktycznego i sytuacji rodzinnej, osobistej oraz materialnej skarżącego, a także na jakich dowodach oparł się organ wydając zaskarżoną decyzję,
- art. 107 § 5b u.p.s. poprzez brak podjęcia czynności określonych tym przepisem, celem ustalenia sytuacji materialnej i dochodowej skarżącego, w tym przede wszystkim poprzez nie zwrócenie się do pracodawcy skarżącego o przedłożenie informacji o wynagrodzeniu skarżącego, która to czynność została podjęta w przypadku drugiej z zobowiązanych osób;
- art. 107 § 5b u.p.s. poprzez brak oparcia się na danych zgromadzonych w uprzednim wywiadzie środowiskowym, gdzie odwołujący złożył oświadczenie co do miejsca zatrudnienia i wysokości osiąganego dochodu, a w konsekwencji organ winien oprzeć swoje ustalenia na uprzednio przeprowadzonym w wywiadzie w którym ustalił że skarżący nie jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca, a ewentualną konieczność zaktualizowania dla potrzeb postępowania winien organ ocenić poprzez pryzmat wszystkich innych dokumentów (dowodów).
SKO w Rzeszowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 61 u.p.s., decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 2.
Kolegium cytując treść art. 60, art. 61 ust. 2, ust. 2e, ust. 2f oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. wyjaśniło, że wobec faktu, że mieszkaniec nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w DPS w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, organ I instancji zobligowany był do ustalenia kolejnych podmiotów, które winny opłatę taką ponosić. Krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika wprost z mocy ustawy - art. 61 ust. 1 u.p.s.
Kolegium wyjaśniło, że z przedłożonych akt sprawy wynika, że miesięczny koszt utrzymania w DPS w [....] wynosi:
- od 1 marca 2019 r. - 3.516,00 zł miesięcznie (Zarządzenie Nr [...] Starosty [...] z dnia 30 stycznia 2019 r.);
- od 1 lutego 2020 r. - 3.580,00 zł miesięcznie (Zarządzenie Nr [...] Starosty [...] z dnia 21 stycznia 2020 r.);
- od lutego 2021 r.- 4.350,00 zł miesięcznie (Zarządzenie Nr [...] Starosty [...] z dnia 26 stycznia 2021 r.).
P.Ś. (mieszkaniec) nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w DPS:
- 788,93 zł miesięcznie w okresie od 01.04.2018 r. (decyzja z dnia 23.07.2018 r.)
- 1.290,63 zł miesięcznie w okresie od 01.04.2019 r. (decyzja z dnia 02.09.2019 r.)
- 1.351,95 zł miesięcznie w okresie od 01.04.2020 r. (decyzja z dnia 13.07.2020 r.)
- 1.404,26 zł miesięcznie w okresie od 01.04.2021 r. (decyzja z dnia 06.05.2021 r.) w związku z czym, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy jest: A.Ż. (córka) oraz K.Ś..
Zdaniem Kolegium analiza akt sprawy, w tym stan faktyczny i prawny, uzasadniała ustalenie odwołującemu opłaty w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. Odwołujący, mimo świadomości ciążącego obowiązku pokrycia kosztów pobytu ojca w DPS i sposobu ustalania wysokości odpłatności, uchylał się od współpracy z organem.
W ocenie SKO na skutek świadomego działania odwołującego nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Odwołujący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, w siedzibie organu oraz podczas rozmowy telefonicznej. Ustalenie jego aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, a następnie dokonanie analizy i oceny tej sytuacji i sformułowanie na tej podstawie wniosków, stało się niemożliwe. Zobowiązany ostatni raz poddał się wywiadowi środowiskowemu w kwietniu 2018 r., w roku 2019 złożył w siedzibie MOPS oświadczenie o wynagrodzeniu za miesiąc maj 2019 r. Tym samym od 2019 r. do 2021 r. każdorazowo przeprowadzenie wywiadu było niemożliwe, na co wskazuje załączona, pozyskiwana z urzędu corocznie dokumentacja, wraz z adnotacją służbową pracowników socjalnych prowadzących sprawę w poszczególnych latach.
Odmowa przedstawienia danych koniecznych do wypełnienia formularza wywiadu środowiskowego jest równoznaczna z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, uniemożliwia organom zastosowanie regulacji uzależniających ustalenie wysokości opłaty od spełniania kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodziny i nakazuje ustalić wysokość tej opłaty w sposób określony w wyżej cytowanym art. 61 ust. 2e u.p.s.
W ocenie organu brak zgody odwołującego na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uniemożliwił organowi I instancji ustalenie jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Brak tych informacji, jak również udokumentowany brak współpracy odwołującego spowodował, że organ I instancji nie miał możliwości zaproponowania odwołującemu ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w formie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.
Wobec pasywnej postawy skarżącego w ustaleniu jego sytuacji rodzinnej i finansowej oraz okoliczności mających wpływ na ustalony obowiązek, zdaniem SKO, brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń faktycznych. Prezydent miał podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s.
Kolegium jako niezasadne oceniło zarzutu odwołania. Wyjaśniło, że organ nie mógł oprzeć się na danych zgromadzonych w uprzednio przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym tj. z kwietnia 2018 r. oraz na złożonym oświadczeniu o wysokości wynagrodzenia za miesiąc maj 2019 r. oraz nie miał obowiązku pozyskiwania z urzędu informacji dot. sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej. W związku z wejściem w życie z dniem 4 października 2019 r., znowelizowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej, organ zobowiązany był do ustalenia opłaty zgodnie z nowym brzmieniem art. 61 u.p.s., odnoszącym się do sposobu ustalania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej - o czym odwołujący został poinformowany w kierowanych do niego pismach.
Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 61 ust. 2 pkt. 2, w zw. z art. 103 ust. 2, art. 107 § 5b u.p.s., art. 107 § 3 k.p.a. - w sytuacji nie wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego a tym samym ustalenia sytuacji osobistej i finansowej osoby zobowiązanej, ustawodawca wykluczył ustalanie jakichkolwiek dochodów rodziny przy wydawaniu decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Brak jest w obecnym stanie prawnym - w sytuacji pasywnej postawy osoby zobowiązanej - do zastosowania regulacji uzależniających ustalenie wysokości opłaty od spełnienia kryterium dochodowego. Brak zgody odwołującego na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uniemożliwił organowi I instancji ustalenie jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a tym samym uniemożliwił zaproponowania odwołującemu zawarcia umowy.
K.Ś. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na opisaną wyżej decyzję. Zarzucił naruszenie:
1. art. 61 ust. 2e w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., poprzez samodzielne ustalenie wysokości opłaty w trybie tego przepisu, w sytuacji nie skierowania do niego propozycji zawarcia umowy oraz bezpodstawnego uznania, że odmówił poddania się wywiadowi środowiskowemu, w sytuacji gdy w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu o tym świadczącego, przy czym jednocześnie nie został pouczony o możliwych konsekwencjach braku współpracy z pracownikiem organu, wobec czego organ nie był uprawniony do ustalenia opłaty w trybie art. 61 ust. 2e.
2. art. 107 § 5b u.p.s. poprzez nie oparcie się na danych zgromadzonych w uprzednim wywiadzie środowiskowym, gdzie skarżący złożył oświadczenie co do miejsca zatrudnienia i wysokości osiąganego dochodu, a w konsekwencji organ winien oprzeć swoje ustalenia na uprzednio przeprowadzonym w wywiadzie w którym ustalił, że skarżący nie jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca, a ewentualną konieczność zaktualizowania dla potrzeb postępowania winien organ ocenić poprzez pryzmat wszystkich innych dokumentów (dowodów], gdy w przypadku braku możliwości pozyskania w ramach wywiadu środowiskowego, powinien takie dowody pozyskać z urzędu.
Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowanie mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
a) art. 28 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ zawiadomienia o toczącym się postępowaniu i treści wydanej decyzji P.Ś. jako strony postępowania, podczas gdy prowadzone postępowanie administracyjne bez wątpienia dotyczy interesu prawnego osoby która przebywa w DPS i która również ponosi opłatę za swój pobyt. Wobec braku uczestnictwa w toczącym się postępowaniu uniemożliwiono P.Ś. czynnego udziału w nim i ochrony swojego interesu;
b) art. 7, art. 77 § 1, i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozważenie zebranego materiału dowodowego i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez zaniechanie ustalenia i wykazania zmian w sytuacji dochodowej K.Ś., które stanowiłyby podstawę do ustalenia wysokości opłaty za pobyt P.Ś., w szczególności poprzez:
- nie wystąpienie do pracodawcy o udostępnienie danych dotyczących wynagrodzenia, pomimo, że w przypadku A.Ż. taka czynność została podjęta, co wynika z uzasadnienia wydanej decyzji;
- nie oparcie się przez organ na uprzednio złożonym oświadczeniu przez skarżącego, które nastąpiło w niedługim czasie przed rozpoczęciem okresu za który organ obciążył skarżącego opłatami za pobyt ojca w DPS;
- arbitralne uznanie, że skarżący odmówił podpisania umowy w sytuacji gdy propozycja jej zawarcia nigdy nie została skierowana, a sam skarżący nigdy nie wyraził stanowiska jakoby zawarcia takiej umowy odmawiał;
c) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organ jakie dowody zostały przeprowadzone, celem ustalenia stanu faktycznego i sytuacji rodzinnej, osobistej oraz materialnej skarżącego, a także na jakich dowodach oparł się organ wydając zaskarżoną decyzję, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
d) art. 136 k.p.a. w z w. z art. 7 oraz 77 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie lub zlecenia przeprowadzenia takich czynności organowi który wydał decyzję, w sytuacji gdy materiały te wymagają uzupełnienia i istnieją możliwe czynności do podjęcia określone ustawą o pomocy społecznej, celem ustalenia sytuacji życiowej, materialnej i dochodowej zobowiązanego i na tej podstawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, w tym przede wszystkim poprzez nie zwrócenie się do pracodawcy skarżącego o przedłożenie informacji o wynagrodzeniu skarżącego, która to czynność została podjęta w przypadku drugiej z zobowiązanych osób, tj. A.Ż.
Wobec powyższych zarzutów skarżący zawnioskował o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze wskazanych w skardze dokumentów, a także o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji w zakresie jej pkt 2 oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga okazała się zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z 17 grudnia 2021r., który dotyczy ustalenia opłat za DPS skarżącemu. Utrzymała ona w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 11 października 2021 r. w pkt 2, którą ustalił on K.Ś., opłatę za pobyt ojca - Pana P.Ś. w Domu Pomocy Społecznej w [...]:
- od 1 do 30 września 2019 r., w wysokości 1.967,25 zł
- od 1 do 31 października 2019 r., w wysokości 1.521,75 zł,
- od 1 do 30 listopada 2019 r., w wysokości 2.043,62 zł,
- od 1 do 31 grudnia 2019 r., w wysokości 1.451,21 zł,
- od 1 do 31 stycznia 2020 r. w wysokości 2.167,12 zł,
- od 1 do 29 lutego 2020 r., w wysokości 2.284,68 zł,
- od 1 do 31 marca 2020 r., w wysokości 1.424,80 zł,
- od 1 do 30 kwietnia 2020 r., w wysokości 2.314,05 zł,
- od 1 do 31 maja 2020 r., w wysokości 2.144,15 zł,
- od 1 do 30 czerwca 2020 r., w wysokości 1.935,22 zł,
- od 1 do 31 lipca 2020 r., w wysokości 1.609,99 zł,
- od 1 do 31 sierpnia 2020 r., w wysokości 1.469,51 zł,
- od 1 do 30 września 2020 r., w wysokości 2.151,47 zł,
- od 1 do 31 października 2020 r., w wysokości 2.095,07 zł,
- od 1 do 30 listopada 2020 r., w wysokości 2.086,72 zł,
- od 1 do 31 grudnia 2020 r., w wysokości 1.568,49 zł,
- od 1 do 28 lutego 2021 r., w wysokości 2.551,58 zł,
- od 1 do 31 marca 2021 r., w wysokości 1.537,24 zł,
- od 1 do 30 kwietnia 2021 r., w wysokości 2.460,28 zł,
- od 1 maja 2021 r., w wysokości 2.468,22 zł miesięcznie. Opłata za miniony okres winna być uregulowana w terminie do 14 dni, gdy decyzja stanie się ostateczna.
Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Z ust. 2 pkt 2 wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).
W art. 61 ust. 1 u.p.s. przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Z przytoczonych regulacji wynika, że ustawodawca wprowadził zasadę, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny oraz, że obowiązek ponoszenia przez podmioty określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mieszkańca, którego dochód (70 % tego dochodu) nie wystarcza do pokrycie ustalanego i ogłoszonego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, powstaje z mocy prawa i ma charakter kaskadowo subsydiarny, tzn. małżonek, krewni oraz gmina uiszczają opłatę dopiero wtedy, gdy mieszkaniec domu nie jest w tym zakresie samowystarczalny, z tym że małżonek zobowiązany jest w pierwszej kolejności, następnie zstępni przed wstępnymi, a dopiero na końcu gmina.
Sama wysokość odpłatności może zostać ustalona w dwojaki sposób – w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s. W pierwszej kolejności organ winien dążyć do zawarcia z osobą zobowiązaną umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku, gdyby do jej zawarcia (z różnych przyczyn) nie doszło, winien ustalić wysokość opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W pierwszym z nich zawarto warunek o charakterze finansowym, wskazujący, że dochód zstępnych obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej musi być wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (w przypadku osoby samotnie gospodarującej - lit. a) lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (w przypadku osoby w rodzinie - lit. b), z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub odpowiednio 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ograniczenia określone w art. 103 ust. 2 u.p.s. to powinność uwzględnienia przy ustalaniu opłaty wysokości dochodów i możliwości osób zobowiązanych.
Jak wyjaśnił to WSA w Opolu w wyroku z dnia 12 lipca 2022 r., II SA/Op 50/22 z regulacji art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika jednoznacznie, iż w razie gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, organ ustala odpłatność w drodze decyzji, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2. Oznacza to, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy w przypadku osoby samotnie gospodarującej, dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium, a jednocześnie z uwzględnieniem wysokości dochodów i możliwości osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. Co więcej, w takiej sytuacji ustawodawca wprost wyłączył stosowanie zasady proporcjonalności. Regułę proporcjonalności przewidział bowiem wyłącznie do osób (zstępnych/wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2e i 2f), który przecież służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca tylko w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłata wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Sad pogląd ten akceptuje w całości.
Wbrew stanowisku organów , Sąd stwierdza, że w sprawie brak było podstaw do ustalenia skarżącemu opłaty za DPS na podstawie art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s.
Zgodnie z ich treścią:
- ust. 2e. - w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2;
- ust. 2f. - wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Warunkiem zastosowania ww przepisów jest łączne spełnienie dwóch koniecznych kryteriów, tj. odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odmowy zawarcia umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s.
Oczywistym jest w niniejszej sprawie, że skarżącemu nie przedstawiono propozycji zawarcia umowy, w związku z czym nie mógł on odmówić jej zawarcia.
Już ta okoliczność pozwala na ocenę wadliwego zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s. przez organy, co przełożyło się na wynik sprawy. Także spełnienie drugiej przesłanki z tego przepisu, tj. odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego budzi wątpliwości Sądu.
SKO ustaliło, że w dniu 22 czerwca 2020 r., wystosowano pismo do zobowiązanego o numerze PI-DPS.5026.333.2.2020.2, którym to pismem został poinformowany o konieczności kontaktu telefonicznego z pracownikiem socjalnym w terminie 3 dni od daty powzięcia tej informacji, celem sporządzenia wywiadu alimentacyjnego, ustalającego sytuację osobistą, rodzinną i dochodowa, pod kątem możliwości partycypowania w kosztach utrzymania członka rodziny przebywającego w DPS. Pismo to – przekazano gońcowi, któremu nie udało się doprowadzić do skutecznego doręczenia, także pomimo awizowania, nie zostało odebrane przez adresata.
Posłużenie się gońcem w doręczeniu pisma, które to doręczenie finalnie nie nastąpiło z oczywistych względów nie obciąża skarżącego.
Dalej SKO ustaliło, że w dniu 28 lipca 2020 r. Sekcja DPS i OW zwróciła się do koordynatora Rejonu [...], z prośbą o podjęcie kolejnej próby doręczenia pisma K.Ś. – korespondencja w tej sprawie z dnia 28 lipca 2020 r. nr PI-DPS.5026.333.3.2020.3.R3.JM wraz z pełna informacją dotyczącą konieczności poddania się wywiadowi oraz informująca o obowiązujących przepisach, została osobiście odebrana przez K.Ś. w dniu 4 sierpnia 2020 r. Zobowiązany ponownie nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym w wyznaczonym terminie, a zatem nadal nie było możliwości sporządzenia wywiadu środowiskowego.
Uszło jednak uwadze SKO, że pismo to, zawierające szereg pouczeń o obowiązujących przepisach, zawierało polecenie kontaktu telefonicznego z konkretnym pracownikiem socjalnym MOPS-u w terminie 3 dni od jego otrzymania. Zawierało także, zdaniem Sądu, niedopuszczalny rygor, iż niedochowanie tegoż 3 – dniowego terminu, będzie skutkowało uznaniem, że skarżący nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu. Tak naprawdę pismo z dnia 28 lipca 2020 r. było prośbą o kontakt telefoniczny z urzędnikiem MOPS, a nie zaproszeniem do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego telefonicznie stosownie do art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Także 3-dniowy termin zakreślony w tym piśmie jest zbyt krótki.
Kolejno SKO stwierdziło, iż pismem z dnia 8 lutego 2021 r., nr PI-DPS.5026.63.1.2021.2 Kierownik Sekcji ds. Domów Pomocy Społecznej i Ośrodków Wsparcia MOS w [...] poinformował K.Ś. o konieczności sporządzenia wywiadu środowiskowego alimentacyjnego, ustalającego jego sytuację osobistą, rodzinną i dochodową, pod kątem możliwości partycypowania w kosztach utrzymania członka rodziny przebywającego w DPS. Organ nawiązał także do zmiany sytuacji drugiej z osób zobowiązanych – A.Ż., w związku z uostatecznieniem i uprawomocnieniem się decvzji nr PI/DPS-5026-152-1/18/17 z dnia 23 lipca 2018r. naliczającej Pani Ż. odpłatność za pobyt ojca w DPS, co jest z kolei dodatkową przesłanką do zweryfikowania bieżącej sytuacji, obydwojga osób zobowiązanych. Organ wskazał w piśmie na zmianę przepisów prawa, przypomniał o obowiązku wnoszenia opłaty i procesie postępowania w tej kwestii. Podkreślił, iż przeprowadzenie wywiadu lub rozmowy telefonicznej jest niezbędnym dopełnieniem formalności związanych z ustaleniem możliwości partycypowania w kosztach pobytu Pana P.Ś. w Domu Pomocy Społecznej. Korespondencja została skutecznie doręczona w dniu 16 lutego 2021r. Pismo to ma charakter wyłącznie informacyjny, nie zawiera wezwania na wywiad na konkretny termin, nie wskazuje pracownika, z którym trzeba się kontaktować. Wg pisma brak kontaktu ze strony skarżącego i nieustalenie przezeń daty wywiadu, spowoduje konsekwencje z art. 61 ust. 2e-f u.p.s.
Zdaniem Sądu brak konkretnego terminu, w jakim skarżący umówić się ma na wywiad powoduje, że pismo to nie może być podstawą do przyjęcia, że skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
SKO dalej ustaliło, że w dniu 2 marca 2021 r. Sekcja DPS i OW zwrócił się do koordynatora Rejonu [...] w [...] o przeprowadzenie wywiadu z K. Ś., ustalającego sytuację osobistą i dochodową począwszy od 1 sierpnia 2019 r. (pierwszy miesiąc nieudokumentowany w aktach ośrodka). Pracownik socjalny prowadzący sprawę w dniu 4 marca 2021 r. wysłał odpowiednie zawiadomienie do K.Ś., wyznaczając datę spotkania w celu przeprowadzenia wywiadu, na dzień 17 marca 2021 r. K.Ś. podjął korespondencję osobiście w dniu 23 marca 2021 r. Jednak i tym razem nie poddał się wywiadowi, ani nie skontaktował z ośrodkiem w celu umówienia innej daty spotkania.
Pismo to, jak słusznie zauważyło SKO było wezwaniem na wywiad w dniu 17 marca 2021 r., doręczone 23 marca 2021 r. i było w związku z tym oczywiści bezskuteczne.
SKO ustaliło też, że pismem z dnia 19 marca 2021 r. po raz kolejny zwrócono się do K.Ś. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na dzień 9 kwietnia 2021 r. Pomimo skutecznego dostarczenia pisma w dniu 8 kwietnia 2021 r., K.Ś. nie stawił się w wyznaczonym terminie spotkania, ani nie podjął kontaktu telefonicznego z pracownikiem socjalnym.
Wyznaczenie terminu wywiadu na drugi dzień po otrzymaniu wezwania nie spełnia jakichkolwiek standardów prawidłowego procedowania, a wyciągnięcie z tak doręczonego pisma konsekwencji z art. 61 ust. 2e i f u.p.s. było nieuprawnione.
Reasumując, wadliwe zastosowanie przez organy przepisów art. 61 ust. 2e-f u.p.s. przy ustalaniu opłaty za pobyt w DPS ojca skarżącego przełożyło się na wynik sprawy. Sąd zauważa ponadto, że przywołany już wyżej przepis art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Przepis ten brzmi następująco:
1. Z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie:
1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz,
2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub
3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy.
1a. W sytuacji, o której mowa w ust. 1, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
2. Z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 przyznawanie lub aktualizacja prawa do świadczeń opiekuńczych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, oraz zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w szczególności osobie, która została poddana kwarantannie w związku z podejrzeniem o zakażenie lub o chorobę zakaźną, nie wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a ustalenie sprawowania opieki może nastąpić w szczególności na podstawie:
1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym oraz
2) dokumentów lub oświadczeń, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby ubiegającej się o świadczenie lub je otrzymującej lub od członków jej rodziny.
Zastosowanie tego przepisu jest możliwe nie tylko w sytuacji gdy rodzina jest na kwarantannie (w art. 15o ust. 1 użyto sformułowania w szczególności), ale w każdym przypadku gdy z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 jest problem z przeprowadzeniem wywiadu wymaganego przez przepisy ustawy o pomocy społecznej. Cytowany wyżej przepis art. 15o ust. 1 w punktach 1 – 3 wskazuje na sposób uzyskania przez organ koniecznych informacji w trybie innym niż wywiad środowiskowy. Wskazuje na możliwość telefonicznego uzyskania tych danych, przedłożenia koniecznych dokumentów i oświadczeń, jak też uzyskania koniecznych informacji (z art. 105 u.p.s.) przez organ z urzędu.
Organy nie uzupełniły brakującego ewentualnie materiału dowodowego w trybie art. 15o ust. 1 ww ustawy.
Reasumując, stan faktyczny sprawy nie został ustalony prawidłowo, z obrazą art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3, co przełożyło się na wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. i w efekcie wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.