II SA/RZ 25/24

II SA/Rz 25/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Karina Gniewek-Berezowska
Stanisław Śliwa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17b, art. 3 pkt 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 20 listopada 2023 r.nr SKO.4115.966.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 września 2023 r. nr GOPS.R.524.23.2023.AO.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Przemyślu, decyzją z 20 listopada 2023 r. nr SKO.4115.966.2023, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 28 września 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", a także art. 17 ust. 1 i art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz.390 ze zm.), określanej następnie jako "u.ś.r."
W dniu 12 czerwca 2023 r. B. N. (dalej także: "Skarżąca") złożyła
w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [....] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. U.
Wójt Gminy [...], decyzją z 10 lipca 2023 odmówił Skarżącej prawa do żądanego świadczenia, zaś SKO w Przemyślu, decyzją z 4 sierpnia 2023 r. uchyliło to rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Wójt ustalił, że Skarżąca jest rolnikiem ubezpieczonym z mocy ustawy w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) w okresach od: 14 maja 1996 r. do 30 czerwca 2004 r. oraz od 1 sierpnia 2005 r. do nadal. Z zaświadczeń Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z 7 czerwca 2023 r. i 14 września 2023 r. wynika, że od 2004 r. zarejestrowana jest Ona w ewidencji o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych, ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W roku 2023 złożyła wnioski o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego, wnioski o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. W dniu 9 listopada 2023 r. wycofała wniosek w całości, rezygnując z płatności w roku 2023.
Decyzja Wójta Gminy [...] z 2 lutego 2023 r. wskazuje z kolei, że Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,5997 ha fizycznego co daje 2,6870 ha przeliczeniowego. Jednocześnie z zaświadczenia Wójta Gminy [....] z 6 czerwca 2023 r. wynika, że nie pobiera Ona zwrotu podatku akcyzowego w Gminie [...]. W dniu 9 czerwca 2023 r. złożyła oświadczenie, że od tego właśnie dnia zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a gospodarstwem zajmuje się mąż J. N.
Organ ustalił, że K. U. ma lat 86, jest wdową, osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co potwierdza wydane na stałe orzeczenie z 24 maja 2023 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [....].
W jego świetle, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 kwietnia 2023 r. Mąż niepełnosprawnej i jej rodzice nie żyją. K. U. cierpi na liczne schorzenia; mieszka wraz z córką
i zięciem. Choroby te są przyczyną upośledzenia funkcji organizmu i sprawiają, że wymieniona ma problemy z wykonywaniem podstawowych czynności życiowych. Opiekę nad nią sprawuje córka - Skarżąca, a polega ona na robieniu zakupów przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, realizowaniu recept i podawaniu leków, pomocy przy higienie osobistej, ubieraniu, praniu. Niepełnosprawna porusza się przy pomocy kul, nie jest osobą leżącą. Leczona jest w wielu poradniach.
Odmawiając uwzględnienia wniosku Wójt wskazał, że wprawdzie Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, jednak wbrew Jej twierdzeniu nie zaprzestała Ona pracy
w gospodarstwie rolnym. Jest bowiem ubezpieczona obowiązkowo w KRUS, a zaświadczenia ARiMR wskazują, że korzysta z wszystkich możliwych dofinansowań na to gospodarstwo. Wójt podkreślił, że prowadzeniem gospodarstwa jest również zarządzanie nim. W ocenie Organu, w sprawie brak jest także związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia
a podjęciem przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Opieka deklarowana przez Skarżącą ma bowiem charakter sporadyczny i nie wskazuje na stałe i bezpośrednie troszczenie się o rodzica. Ponadto, jej zakres nie pozbawia Strony możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Działania podejmowane przez Nią należą bowiem do normalnych czynności wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym, które mogą być wykonane po zakończeniu pracy.
Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji. Wskazała, że w związku z posiadaniem
gospodarstwa rolnego ubiegała się o dopłaty bezpośrednie, a ostatni wniosek złożyła
w maju 2023 r., kiedy nie ubiegała się jeszcze o świadczenie pielęgnacyjne. Obecnie prace w gospodarstwie rolnym wykonuje Jej mąż.
SKO w Przemyślu, decyzją z 20 listopada 2023 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta. Podniosło, że z akt sprawy nie wynika by podopieczna wymagała ekstra-ordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków itp. Nie ma w ciągu dnia rehabilitacji, nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego pozostania w domu, dla której należy podporządkować rutynę dnia codziennego. W tym zakresie nie ma żadnych wskazań medycznych. Niepełnosprawna nie wymaga leczenia odleżyn, specjalistycznego karmienia. Z akt sprawy nie wynika, żeby wymagała stałego nadzoru w związku ze stanem umysłowym. Skarżąca nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach. Tym samym, opieka może być wykonywana w różnych porach dnia i nie stanowi przeszkody do podjęcia przez stronę pracy zarobkowej. Czynności wykonywane przez Skarżącą nie mają zatem nadzwyczajnego charakteru i dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, by uniemożliwiać w ogóle zatrudnienie. Organ odwoławczy podkreślił, że orzeczenie o niepełnosprawności jest niewątpliwe dokumentem wymaganym dla stwierdzenia istnienia niepełnosprawności w stopniu znacznym, jednakże ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Kolegium zwróciło też uwagę na specyfikę pracy w rolnictwie, która różni się od innego rodzaju zatrudnienia. Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. SKO wskazało, że Skarżąca oświadczyła, iż zrezygnowała z zatrudnienia w dniu 9 czerwca 2023 r. w celu sprawowania opieki nad matką. Z akt sprawy, w szczególności z dokumentacji medycznej, nie wynika jednakże, aby w tym czasie nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia wymagającej opieki, które wymuszałoby rezygnację strony z posiadanego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Załączone karty leczenia szpitalnego wskazują raczej na okres 2006-2021, kiedy to K. U. była kilkakrotnie hospitalizowana.
Dalej SKO podniosło, że według art. 7 ust. 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Rolnik zaś w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 (do którego odsyła art. 2 pkt 14 wskazanej wyżej ustawy) to osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza oznacza zaś: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013). Kolegium wskazało, że wpis do ewidencji producentów rolnych (czyli rolników) jest jednym z warunków przyznania rolnikowi płatności obszarowych, gdyż prawne przesłanki pobierania płatności z ARiMR są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopóki więc rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne.
B. N. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO w Przemyślu, wnosząc o jej uchylenie z powodu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt 2 u.ś.r. poprzez dokonanie błędnej wykładni oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, 107 i art. 78 § 1 K.p.a. poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W odpowiedzi na skargę SKO w Przemyślu wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrolując działalność organów administracji publicznej, w tym jedną z form ich działania jaką stanowi decyzja administracyjna, sąd obowiązany jest do stosowania kryterium zgodności z prawem, co wynika z brzmienia art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.). Bierze więc pod uwagę, czy przy rozpoznawaniu sprawy organy prawidłowo stosowały przepisy proceduralne, jak też to, czy po ustaleniu - przy stosowaniu tych reguł - stanu faktycznego dokonały jego subsumcji pod właściwe normy prawa materialnego. Jeśli stwierdzi w tym zakresie poważne uchybienia o wpływie bądź możliwym istotnym wpływie na wynik sprawy, to zobligowany jest do wyeliminowania badanej decyzji z obrotu prawnego, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Jeśli natomiast skarga była nieuzasadniona, to podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Decyzją z 20 listopada 2023 r. SKO w Krośnie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [....] z 28 września 2023 r. o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Organ odwoławczy powołał się na dwie przyczyny nieuwzględnienia wniosku tj. brak związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem przez Skarżącą opieki a niewykonywaniem przez Nią prac
w gospodarstwie oraz brak zaprzestania prowadzenia tego gospodarstwa.
Jak stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z regulacji tej niewątpliwie wynika, że niepodejmowanie bądź też rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej powinna pozostawać w bezpośrednim związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Chodzi o to, by stan, w którym znajduje się osoba niepełnosprawna wymagał stałej opieki drugiej osoby. Przy ocenie powyższego należy zawsze mieć na względzie treść wydanego względem osoby niepełnosprawnej orzeczenia o tej niepełnosprawności, jak też to, że zwykle z wiekiem stan zdrowia podopiecznego pogarsza się. Należy też uwzględnić, że stała opieka nie oznacza ciągłego wykonywania określonych czynności opiekuńczych. W jej ramach znaczenie ma też gotowość opiekuna do tego, by udzielić wymaganej pomocy wówczas, kiedy będzie ona potrzebna choremu i w adekwatnym do tej potrzeby wymiarze.
Stwierdzając brak wskazanego związku przyczynowo-skutkowego Wójt podniósł, że jedynym przejawem opieki Skarżącej nad matką jest dbanie o jej higienę osobistą, robienie zakupów, dowożenie do lekarza czy też pranie i sprzątanie. Wedle Organu, opieka ta ma charakter sporadyczny i nie wskazuje na stałe i bezpośrednie troszczenie się o rodzica. Zakres tej pomocy nie pozbawia Skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Również SKO wskazało, że wykonywane przez Skarżącą czynności nie mają nadzwyczajnego charakteru i dowodzą, że stała opieka nie ma charakteru ciągłego w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, by uniemożliwić zatrudnienie. Są to wprawdzie czynności codzienne, ale które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Czynności zwykłego gospodarstwa domowego wykonywane są także przez inne osoby, które opiekują się starszymi rodzicami i pracują zawodowo.
W ocenie Sądu, stanowisko zaprezentowane przez Organy nie jest prawidłowe
w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego. Mianowicie, jak wynika
z wydanego względem K. U. orzeczenia o niepełnosprawności wymaga ona zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Wymaga też korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji tj. korzystania z usług socjalnych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe i inne placówki. Podopieczna wymaga wreszcie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym miejscu należy podnieść, że to podmiot wydający tego rodzaju orzeczenie ma specjalistyczną wiedzę, która pozwala mu na dokonanie koniecznych w tym zakresie ustaleń i ocen.
Z kolei, przeprowadzone w sprawie dwa wywiady środowiskowe wskazują, że matka Skarżącej przeszła operacje [....], w związku z czym ma problemy z poruszaniem się. Czyni to przy pomocy kul, a ponadto wymaga przy przechodzeniu z jednego pomieszczenia do drugiego, w tym do toalety - tak w dzień, jak i w nocy - pomocy drugiej osoby. Występują też u niej zawroty głowy. Ponadto, z uwagi na określone schorzenia potrzebuje diety i podawania lekarstw o właściwej porze.
Powyższe ustalenia nie dają, zdaniem Sądu, podstaw do wysuniętych przez Organy kategorycznych stwierdzeń co do braku dostatecznego związku między sprawowaniem opieki nad matką a niewykonywaniem czynności zawodowych. Organy dokonały w tym zakresie wybiórczej oceny wskazanego materiału, zwracając uwagę na pewne kwestie, a inne ignorując. Nie wskazały więc w ogóle na występujące u podopiecznej Skarżącej zawroty głowy czy okoliczność, iż oprócz tego, że używa ona do poruszana się kul, to wymaga jeszcze przy tym pomocy osoby drugiej. Są to zaś bardzo istotne fakty, bowiem świadczą o konieczności ciągłej gotowości do udzielenia pomocy niepełnosprawnej w sytuacji, gdy pojawią się u niej zawroty głowy i wówczas, kiedy będzie chciała skorzystać z toalety czy przemieścić się w innym celu. Trudno w takich uwarunkowaniach twierdzić (jak uczyniły to Organy), że opieka jest sporadyczna, czy też, że związek przyczynowo-skutkowy nie występuje, bowiem Skarżąca w ramach opieki nad matką nie wykonuje jakichś nadzwyczajnych czynności np. jak sporządzanie opatrunków czy robienie zastrzyków. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje nie tylko w związku z opieką nad osobą, która nie przejawia praktycznie żadnej samodzielności czy też jej samodzielność jest znacznie ograniczona. Istotne jest, by sprawowana nad osobą niepełnosprawną opieka odpowiadała wszystkim potrzebom tej osoby. Czynności tzw. gospodarstwa domowego nie są zaś wprawdzie bezpośrednio związane z opieką nad niepełnosprawnym, jednak nie ulega wątpliwości, że bez nich osoba ta nie jest w stanie funkcjonować, a sama z uwagi na stan zdrowia nie może ich wykonać. Są to więc czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki i również one składają się na całokształt właściwie sprawowanej opieki.
Ponadto, SKO podniosło jeszcze, że praca w gospodarstwie rolnym różni się od innego rodzaju zatrudnienia i przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Odnosząc się do powyższego Sąd wskazuje, że rzeczywiście praca w rolnictwie jest specyficzna i w zależności od rodzaju produkcji rolnej może znacznie odbiegać od innych czynności zawodowych. W przypadku bowiem produkcji roślinnej, która uzależniona jest od pór roku, istnieją okresy mniej i bardziej wytężonej w tym zakresie pracy. W sytuacji jednak, kiedy ma akurat miejsce czas intensywnej pracy, to wtenczas nierealne jest de facto sprawowanie przez rolnika opieki nad niepełnosprawnym, która polega na ciągłym pozostawaniu do dyspozycji chorego.
Kolegium podniosło również, że z akt sprawy nie wynika, aby w momencie wystąpienia przez Skarżącą z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia matki, które uzasadniałoby zaprzestanie pracy w gospodarstwie. W odniesieniu do tego trzeba podnieść, że dla uwzględnienia wniosku istotne jest, czy w dacie jego złożenia i później strona spełnia przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia. Zatem, jeśli strona wykonuje czynności opiekuńcze względem osoby niepełnosprawnej i to obiektywnie rzecz biorąc stanowi przeszkodę w wykonywaniu czynności zawodowych, w tym w rolnictwie, to istnieją podstawy do przyznania świadczenia.
Jeśli chodzi o drugą stwierdzoną przez Kolegium przeszkodę w uwzględnieniu wniosku Skarżącej, to należy podnieść, że przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe, jednak pod warunkiem wynikającym z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. tj. zaprzestania prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego.
Wedle art. 17b ust. 2b u.ś.r., zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Brzmienie tego ostatniego unormowania nie oznacza jednocześnie tego, że nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do podważenia wiarygodności złożonego przez rolnika oświadczenia. Organ jest wręcz zobowiązany do podjęcia takich czynności wyjaśniających jeśli tylko poweźmie jakiekolwiek wątpliwości co do jego prawdziwości. Z mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. jest bowiem zobligowany do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tak, by odpowiadał on rzeczywistemu stanowi rzeczy. W tym miejscu należy podkreślić, że skoro ustawa wprowadza taki rodzaj dowodu jak wskazane wyżej oświadczenie, które składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej, przeciwne jego treści ustalenie organu musi opierać się na jednoznacznym wykazaniu, że oświadczenie to nie polega na prawdzie. Aby więc przyjąć, że rolnik nie zaprzestał de facto prowadzenia gospodarstwa rolnego, organ musi podjąć czynności wyjaśniające, z których będzie w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że tak rzeczywiście jest.
Jeśli chodzi o definicję gospodarstwa rolnego, to zawiera ją art. 3 pkt 6 u.ś.r., stanowiąc, że jest to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym.
W świetle więc art. 2 ust. 1 tego aktu (ustawa z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - Dz. U. z 2020 r. poz. 333), jest to obszar gruntów, o których mowa w art. 1 tj. grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne), o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Akt ten definiuje też działalność rolniczą, którą jest (art. 2 ust. 2) produkcja roślinna i zwierzęca, w tym też produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza, roślin ozdobnych, grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowla
i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb.
Z kolei, zgodnie z ustawą z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)2021/2115 z 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013.
Rolnikiem więc w świetle tego rozporządzenia (art. 3 pkt 1), jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym
w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Rozporządzenie definiuje także działalność rolniczą, którą zgodnie z nim jest działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:
a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa -
a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;
b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Należy jeszcze wskazać na ustawę z 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1948). W świetle art. 3 ust. 1 tego aktu, zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu, za którego wedle art. 3 ust. 2 uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym.
Z kolei, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, o czym przesądza brzmienie art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208). Ustawa ta jako rolnika uznaje pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą
i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia (art. 6 pkt 1). Przez działalność rolniczą akt ten rozumie działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej (art. 6 pkt 3).
W związku z tym, że prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym", to jego wykładnię wypracowało orzecznictwo sądowe mając na względzie powołane wyżej regulacje prawne. Przyjmuje się więc, że ten brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Innymi słowy, jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. Dlatego też w sytuacji, kiedy organy kwestionują przyjęty
w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia
o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem powyższe wskazuje na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest więc obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Ponadto, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem, przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy [tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Kielcach z 31.01.2024 r. II SA/Ke 742/23, wyrok WSA w Krakowie z 24.01.2024 r. III SA/Kr 1394/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.10.2020 r. I OSK 1273/20].
W ocenie Sądu, Organy obydwu instancji nie poczyniły w prowadzonej sprawie wystarczających ustaleń w kwestii faktycznego zakończenia przez Skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie ulega wątpliwości, że Strona posiada nieruchomości rolne, darowane Jej przez ojca i jest z tego tytułu ubezpieczona w KRUS. W aktach sprawy oprócz złożonego przez Nią oświadczenia, dotyczącego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i wskazania męża (J. N.) jako tego, który się nim zajmuje znajduje się jeszcze oświadczenie złożone przez J. N., który wskazał w nim, że jego żona zaprzestała od dnia 9 czerwca 2023 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego i od tego dnia sam je prowadzi. Poza tym, jest też zaświadczenie Wójta Gminy [...] z 6 czerwca 2023 r. o tym, że Skarżąca nie pobiera zwrotu podatku akcyzowego w Gminie [...]. Na etapie zaś postępowania odwoławczego złożone zostało do akt sprawy zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] wskazujące, że Skarżąca 15 maja 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego i płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, jednak 9 listopada 2023 r. wycofała go w całości, rezygnując z płatności w roku 2023. Powyższe dowody, zdaniem Sądu, nie podważają prawdziwości twierdzeń Strony skarżącej. Tym samym, stanowiska Organów o braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uznać za zdecydowanie przedwczesne.
W tym miejscu należy zwrócić jeszcze uwagę na to, że Wójt przed wydaniem
w dniu 28 września 2023 r. decyzji nie zastosował się do brzmienia art. 79a K.p.a., który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Tymczasem, Wójt w poprzedzającym podjęcie tej decyzji zawiadomieniu z 19 września 2023 r. poinformował tylko Skarżącą, że ma prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Nie przedstawił więc tych przesłanek, które w jego ocenie nie zostały w sprawie spełnione. Zgodnie zaś z art. 79a K.p.a., strona może w takiej sytuacji przedłożyć dodatkowe dowody, które mogą zmienić kierunek rozstrzygnięcia organu. Jest to więc istotne uchybienie proceduralne, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku zatem z tym, że tak Wójt, jak i SKO nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego co do przesłanki przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zaprzestania prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego, Sąd zobowiązany był do uchylenia wydanych przez te Organy decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Ostatnio powołane regulacje obligują organ administracji publicznej do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interes obywateli, a nadto do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz oceny na jego podstawie, czy dana okoliczność została udowodniona. Wszelkie zaś ustalenia, ocenę dowodów i ocenę prawną tj. przywołanie istotnych w sprawie unormowań oraz rozważenie ich zastosowania do ustalonego stanu faktycznego winny zawrzeć w uzasadnieniu wydanych decyzji.
W ponownym postępowaniu Wójt Gminy [....] podejmie więc czynności
w kierunku wyjaśnienia, czy Skarżąca rzeczywiście zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego czy też nadal go prowadzi, a następnie w uzasadnieniu wydanej decyzji wskaże, co konkretnie przesądziło o zajętym stanowisku. Sąd zwraca też uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w sprawach m. in. o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że sprawa Skarżącej powinna być rozpoznana na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.